Xét nghiệm đột biến gen EGFR ung thư phổi

Xét nghiệm EGFR ung thư phổi là bước quan trọng giúp bác sĩ xác định chính xác đột biến gen và lựa chọn phác đồ điều trị trúng đích phù hợp cho từng người bệnh. Việc hiểu rõ vai trò, đối tượng cần làm và ý nghĩa của xét nghiệm này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn mở ra cơ hội kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân ung thư phổi.

1. Gen EGFR là gì? Liên quan giữa đột biến Gen EGFR và ung thư phổi

EGFR (Epidermal Growth Factor Receptor – thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì) là một gen giữ vai trò tạo ra protein EGFR nằm trên bề mặt tế bào. Protein này giúp điều hòa quá trình tế bào tăng trưởng, phân chia và sửa chữa. Khi gen EGFR hoạt động bình thường, cơ thể kiểm soát tốt sự phát triển của tế bào.

Khi gen EGFR xảy ra đột biến, protein EGFR có thể bị kích hoạt liên tục, khiến tế bào tăng sinh không kiểm soát. Đây chính là một trong những cơ chế quan trọng dẫn đến EGFR ung thư phổi, đặc biệt trong ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC).

xét nghiệm EGFR ung thư phổi — Khi gen EGFR hoạt động bình thường, cơ thể kiểm soát tốt sự phát triển của tế bào

Ung thư phổi đột biến gen EGFR chiếm khoảng 20% tổng số ca ung thư phổi và có thể lên tới gần 50% ở người châu Á. Đột biến này thường gặp ở nữ giới, người không hút thuốc lá hoặc hút rất ít, và phổ biến trong thể ung thư biểu mô tuyến.

Hai dạng đột biến EGFR hay gặp nhất là mất đoạn exon 19 và đột biến điểm L858R. Ngoài ra còn có những đột biến hiếm hơn như chèn exon 20, thường không đáp ứng tốt với các thuốc điều trị đích thông thường.

2. Xét nghiệm đột biến gen EGFR ung thư phổi là gì?

Xét nghiệm EGFR ung thư phổi là một xét nghiệm phân tử quan trọng được thực hiện trên mẫu bệnh phẩm của người mắc ung thư phổi, nhằm phát hiện sự hiện diện của đột biến gen EGFR. Xét nghiệm này đặc biệt hữu ích trong trường hợp ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC), giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị cá thể hóa và tối ưu hóa hiệu quả điều trị.

Gen EGFR trong ung thư phổi mã hóa cho thụ thể Epidermal Growth Factor Receptor, đóng vai trò điều hòa sự tăng trưởng và phân chia của tế bào. Khi gen này bị đột biến, các tế bào ung thư có thể tăng sinh bất thường, thúc đẩy sự phát triển của khối u. Vì vậy, việc thực hiện xét nghiệm đột biến gen trong ung thư phổi giúp xác định chính xác đặc điểm sinh học của khối u, từ đó dự đoán khả năng đáp ứng với các liệu pháp điều trị đích.

Về kỹ thuật, xét nghiệm EGFR ung thư phổi thường được thực hiện trên mẫu mô khối u lấy từ sinh thiết. Khi không thể lấy mẫu mô, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết lỏng (liquid biopsy), phân tích ADN khối u lưu hành trong máu, giúp giảm xâm lấn và vẫn đảm bảo kết quả chính xác.

Tỷ lệ đột biến gen EGFR trong ung thư phổi cao hơn ở những bệnh nhân ung thư biểu mô tuyến, không hút thuốc và người châu Á. Vì vậy, hầu hết hướng dẫn điều trị hiện nay khuyến cáo nên thực hiện xét nghiệm đột biến gen trong ung thư phổi sớm, đặc biệt ở những bệnh nhân giai đoạn tiến xa hoặc đã di căn, để lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu.

3. Ai cần làm xét nghiệm đột biến gen EGFR?

Xét nghiệm EGFR trong ung thư phổi là công cụ quan trọng giúp chẩn đoán sớm và lựa chọn phương pháp điều trị hiệu quả, từ đó nâng cao tỷ lệ sống cho người bệnh. Những trường hợp sau đây nên thực hiện xét nghiệm EGFR:

Bệnh nhân được chẩn đoán ung thư phổi thông qua sinh thiết mô bệnh học hoặc xét nghiệm giải phẫu bệnh.
Bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) giai đoạn tiến triển (IIIB – IV).
Bệnh nhân NSCLC đã từng điều trị nhắm trúng đích bằng thuốc TKI nhưng xuất hiện kháng thuốc.

4. Các phương pháp xét nghiệm đột biến gen EGFR

Xét nghiệm đột biến gen EGFR giúp phát hiện các thay đổi trong gen EGFR ở bệnh nhân, nhất là ung thư phổi không tế bào nhỏ, để lựa chọn liệu pháp điều trị nhắm mục tiêu phù hợp (ví dụ thuốc ức chế tyrosine kinase) và theo dõi tình trạng kháng thuốc.

Các phương pháp xét nghiệm đột biến gen EGFR hiện nay gồm:

Phản ứng chuỗi polymerase (PCR)

PCR là kỹ thuật phân tử dùng để phát hiện các đột biến EGFR đã biết trước bằng cách khuếch đại đoạn gen mục tiêu.

Real‑time PCR (PCR thời gian thực): Phát hiện các biến đổi phổ biến như exon 19 deletion hoặc L858R nhanh chóng, thường trong 1–3 ngày.
Cobas EGFR V2: Xét nghiệm thương mại được chứng nhận lâm sàng, phát hiện được nhiều đột biến trong exon 18, 19, 20, 21 và cả T790M.
ddPCR (Digital Droplet PCR): PCR kỹ thuật số với độ nhạy rất cao, có thể phát hiện đột biến ở tần suất rất thấp trong mẫu DNA tuần hoàn (ctDNA).

Giải trình tự DNA

Kỹ thuật trực tiếp giải trình tự đoạn gen cần xét nghiệm để xác định vị trí và loại đột biến.

Giải trình tự Sanger: Là phương pháp truyền thống, phù hợp với mẫu có tỉ lệ đột biến cao nhưng không nhạy với đột biến ở tần suất thấp (<20%) và khó phát hiện biến đổi phức tạp.
Next‑Generation Sequencing (NGS): Giải trình tự thế hệ mới, cho phép phát hiện đa dạng đột biến phổ biến, hiếm, đồng đột biến trên nhiều vùng gen cùng lúc. Có thể sử dụng trên mô ung thư hoặc cfDNA từ sinh thiết lỏng.

**Sinh thiết lỏng (*Liquid biopsy***)

Không trực tiếp lấy mô u, mà phân tích DNA khối u lưu hành trong máu (ctDNA) để xét nghiệm đột biến EGFR. Phù hợp khi mẫu mô không thể lấy được hoặc cần theo dõi tiến triển/kháng thuốc liên tục.

Ngoài ra, một số trung tâm có thể sử dụng kỹ thuật bổ sung như lai đầu dò phân tử, hóa mô miễn dịch (IHC) để đánh giá mức độ biểu hiện protein EGFR hoặc các dấu hiệu gián tiếp của đột biến, tuy không trực tiếp xác định biến đổi DNA.

5. Ý nghĩa kết quả xét nghiệm EGFR

Xét nghiệm EGFR ung thư phổi là một bước quan trọng giúp xác định tình trạng đột biến gen của tế bào ung thư, từ đó đưa ra quyết định điều trị phù hợp. Kết quả xét nghiệm EGFR ung thư phổi cho biết bệnh nhân có mang đột biến ở gen EGFR hay không, đặc biệt ở các exon 18, 19 và 21. Đây là thông tin then chốt để lựa chọn phương pháp điều trị đích với thuốc ức chế tyrosine kinase (TKI).

Nếu kết quả xét nghiệm EGFR dương tính (tức là phát hiện ung thư phổi đột biến gen EGFR), bệnh nhân có khả năng cao đáp ứng tốt với thuốc TKI. Điều này giúp kéo dài thời gian sống thêm và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Nếu kết quả xét nghiệm EGFR âm tính, bệnh nhân ít có khả năng đáp ứng với TKI, và bác sĩ sẽ cân nhắc các phương pháp điều trị khác phù hợp hơn.

Ngoài ra, trong quá trình điều trị, một số bệnh nhân có thể xuất hiện đột biến thứ phát T790M hoặc khuếch đại MET, gây kháng thuốc TKI. Khi đó, xét nghiệm EGFR ung thư phổi bằng mẫu máu (sinh thiết lỏng) sẽ giúp phát hiện kịp thời các đột biến này, đánh giá sự không đồng nhất của khối u và điều chỉnh phác đồ điều trị đúng hướng.

Tóm lại, xét nghiệm đột biến gen trong ung thư phổi không chỉ giúp xác định cơ hội sử dụng thuốc đích hiệu quả mà còn hỗ trợ theo dõi tình trạng kháng thuốc. Với bệnh nhân ung thư phổi tiến triển, việc thực hiện xét nghiệm EGFR từ giai đoạn chẩn đoán ban đầu là rất cần thiết để tối ưu hóa hiệu quả điều trị.

Nguồn thông tin tham khảo: NCBI