Nguyên nhân viêm màng não ở trẻ em

Viêm màng não ở trẻ em là bệnh lý nguy hiểm, thường khởi phát do sự xâm nhập của vi khuẩn, virus hoặc nấm vào hệ thần kinh trung ương. Trong đó, virus và vi khuẩn là hai nguyên nhân phổ biến nhất, dễ lây lan qua đường hô hấp và tiếp xúc gần. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây viêm màng não giúp cha mẹ chủ động phòng ngừa và đưa trẻ đi khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường.

1. Các nguyên nhân phổ biến gây viêm màng não ở trẻ

Viêm màng não ở trẻ em chủ yếu xảy ra khi vi khuẩn hoặc virus xâm nhập vào não tủy (CSF) – lớp dịch có nhiệm vụ bảo vệ và đệm cho não, tuỷ sống. Ngoài ra, nấm và ký sinh trùng cũng có thể là nguyên nhân viêm màng não ở trẻ em, thường gặp hơn ở những trẻ có hệ miễn dịch yếu.

• Do virus: Phổ biến hơn và đa số ở mức độ nhẹ. Một số virus thường gây bệnh gồm virus herpes simplex, virus quai bị, virus cúm và virus West Nile.
• Do vi khuẩn: Ít gặp hơn nhưng rất nguy hiểm, có thể gây biến chứng lâu dài hoặc thậm chí tử vong nếu không điều trị kịp thời. Các vi khuẩn phổ biến là liên cầu khuẩn nhóm B, E. coli, Haemophilus influenzae type b (Hib), phế cầu khuẩn; ngoài ra, vi khuẩn gây lao, giang mai hoặc bệnh Lyme cũng là nguyên nhân viêm màng não ở trẻ trong một số trường hợp.

Vi khuẩn, virus và nấm thường tồn tại ở đường hô hấp. Trẻ có thể không có triệu chứng nhưng vẫn mang mầm bệnh trong mũi, họng và lây lan qua tiếp xúc gần, dùng chung đồ vật hoặc giọt bắn khi ho, hắt hơi. Nhiễm trùng thường bắt đầu bằng các triệu chứng như cảm lạnh, viêm tai, viêm xoang, sau đó theo đường máu lan lên não và tủy sống, gây viêm màng não.

2. Có thể dự phòng các nguyên nhân được không?

Có thể dự phòng viêm màng não ở trẻ em, đặc biệt là các trường hợp do vi khuẩn và virus, thông qua tiêm vắc-xin đầy đủ và thực hiện các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm. Cụ thể như sau: 

Tiêm vắc xin phòng bệnh:

• Vắc-xin Hib: Phòng vi khuẩn Haemophilus influenzae type B, được tiêm theo lịch định kỳ từ khi trẻ 2 tháng tuổi với liệu trình 3 hoặc 4 mũi.
• Vắc-xin phế cầu PCV13: Được khuyến cáo cho trẻ dưới 2 tuổi, tiêm vào các mốc 2, 4, 6 và 12 – 15 tháng. Trẻ lớn hơn hoặc có nguy cơ cao vẫn có thể tiêm bổ sung nếu chưa đủ liều.
• Vắc-xin phế cầu PPSV23: Dành cho trẻ lớn hơn thuộc nhóm nguy cơ cao mắc bệnh phế cầu.
• Vắc-xin phòng não mô cầu: Tiêm trong chương trình tiêm chủng, thường ở độ tuổi 11 – 12 và nhắc lại khi 16 tuổi. Trẻ nhỏ có nguy cơ cao cũng có thể được tiêm theo chỉ định bác sĩ.
• Vắc-xin phòng virus như sởi, quai bị, thủy đậu và cúm giúp giảm nguy cơ viêm màng não ở trẻ em do virus.

Biện pháp phòng ngừa: Trong trường hợp gia đình có trẻ bị viêm màng não do vi khuẩn não mô cầu hoặc Hib, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh dự phòng cho những người tiếp xúc gần. Kháng sinh dự phòng nên được sử dụng sớm, tốt nhất trong vòng 24 giờ sau khi xác định ca bệnh. Các thuốc thường dùng gồm rifampin, ceftriaxone hoặc ciprofloxacin, tùy theo độ tuổi và đối tượng tiếp xúc.

Viêm màng não ở trẻ em là bệnh nguy hiểm nhưng không phải không thể phòng tránh. Việc tiêm chủng đầy đủ, theo dõi sát các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi khám kịp thời đóng vai trò quyết định trong việc giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ.