Cơn ngưng thở bệnh lý ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm?

Cơn ngưng thở bệnh lý ở trẻ sơ sinh là một trong những thách thức lớn trong việc chăm sóc trẻ sơ sinh, đặc biệt là nhóm trẻ sinh non. Việc nắm vững kiến thức về tình trạng này không chỉ giúp cha mẹ bớt lo lắng mà còn hỗ trợ các bác sĩ trong việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho trẻ.

1. Cơn ngưng thở bệnh lý ở trẻ sơ sinh là gì?

Theo MSD Manual (2023), cơn ngưng thở bệnh lý ở trẻ sơ sinh được định nghĩa là tình trạng ngừng thở kéo dài trên 20 giây. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, ngay cả khi thời gian ngưng thở ngắn hơn 20 giây nhưng đi kèm với các biểu hiện lâm sàng nghiêm trọng như nhịp tim chậm (dưới 100 nhịp/phút), giảm độ bão hòa oxy (tím tái), hoặc da xanh xao, giảm trương lực cơ, thì vẫn được xác định là bệnh lý.

Cần phân biệt rõ ràng giữa cơn ngưng thở sơ sinh bệnh lý với hiện tượng “thở chu kỳ”. Theo National Library of Medicine, thở chu kỳ là các giai đoạn ngưng thở ngắn (từ 5 đến 10 giây) xảy ra xen kẽ với nhịp thở bình thường. Đây là hiện tượng sinh lý lành tính thường gặp ở trẻ từ 2 đến 4 tuần tuổi và sẽ tự biến mất khi trẻ được 6 tháng tuổi.

2. Vì sao cơn ngưng thở bệnh lý ở trẻ sơ sinh xảy ra?

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này rất đa dạng, thường được phân loại dựa trên cơ chế bệnh sinh hoặc các yếu tố nguy cơ đi kèm.

2.1. Bởi vì hệ thần kinh vẫn còn non nớt và chưa phát triển hoàn thiện

Sự non yếu của hệ thần kinh trung ương là nguyên nhân hàng đầu gây ra cơn ngưng thở ở trẻ sinh non. Theo MSD Manual (2023), cơ chế kiểm soát hô hấp tại não bộ của trẻ sinh non chưa phát triển hoàn thiện, dẫn đến phản ứng bất thường với tình trạng thiếu oxy và tăng CO2 trong máu.

Theo thống kê từ The Royal Children’s Hospital, Melbourne (2023), tuổi thai càng nhỏ, nguy cơ mắc bệnh càng cao:

Hơn 60% trẻ sinh dưới 28 tuần tuổi thai sẽ gặp phải tình trạng này.
Tỷ lệ này là 50% ở trẻ sinh từ 30-31 tuần.
Giảm xuống còn khoảng 14% ở nhóm trẻ sinh 32-33 tuần.

2.2. Liên quan đến những yếu tố sức khỏe khác

Bên cạnh yếu tố sinh non, ngưng thở khi ngủ ở trẻ sơ sinh còn có thể là biểu hiện thứ phát của nhiều bệnh lý nguy hiểm khác. Theo tài liệu từ National Library of Medicine, các nguyên nhân này bao gồm:

Nhiễm trùng: Viêm màng não, viêm phổi, hoặc nhiễm trùng huyết.
Rối loạn chuyển hóa: Hạ đường huyết, hạ canxi máu, hoặc mất cân bằng điện giải.
Tắc nghẽn đường thở: Do tư thế gập cổ quá mức gây cản trở luồng khí, hoặc các bất thường bẩm sinh ở đường hô hấp trên.

3. Cơn ngưng thở bệnh lý ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Câu trả lời là Có, nếu không được phát hiện và xử lý đúng cách. Hội chứng ngưng thở khi ngủ ở trẻ sơ sinh có thể dẫn đến tình trạng thiếu oxy kéo dài và nhịp tim chậm, gây ảnh hưởng trực tiếp đến não bộ đang phát triển của trẻ.

Theo nghiên cứu được đăng tải trên PubMed, những cơn ngưng thở không được điều trị có thể dẫn đến các di chứng lâu dài như chậm phát triển thần kinh và các bệnh lý tim mạch – hô hấp. Đặc biệt, nếu cơn ngưng thở xuất phát từ nguyên nhân nhiễm trùng huyết hoặc tổn thương thần kinh, tỷ lệ tử vong sẽ rất cao.

Mặc dù vậy, cha mẹ cũng đừng vì thế mà quá lo lắng. Theo MSD Manual (2023), tiên lượng chung cho tình trạng này là khá tốt nếu được can thiệp y tế phù hợp. Hầu hết trẻ sẽ tự hết các cơn ngưng thở khi đạt đến độ tuổi trưởng thành nhất định (thường là tuần thứ 37 đến 44 sau kỳ kinh nguyệt).

4. Dấu hiệu nhận biết cơn ngưng thở bệnh lý ở trẻ sơ sinh

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của chứng ngưng thở khi ngủ ở trẻ sơ sinh là chìa khóa để bảo vệ an toàn cho bé. Theo hướng dẫn từ The Royal Children’s Hospital, Melbourne (2023), cha mẹ và người chăm sóc cần đặc biệt lưu ý các biểu hiện sau:

Thời gian ngừng thở: Trẻ không có nỗ lực hô hấp hoặc lồng ngực không chuyển động trong khoảng thời gian trên 15-20 giây.
Thay đổi màu sắc da: Da trẻ chuyển sang màu xanh tím (tím tái) quanh môi, mặt hoặc toàn thân; đôi khi trẻ trở nên nhợt nhạt, xanh xao.
Nhịp tim: Nhịp tim giảm đột ngột (thường dưới 100 nhịp/phút).
Trương lực cơ: Trẻ có biểu hiện mềm nhũn, giảm trương lực cơ rõ rệt trong cơn ngưng thở.

5. Làm gì khi có cơn ngưng thở bệnh lý ở trẻ sơ sinh?

Quy trình xử trí cơn ngưng thở bệnh lý ở trẻ sơ sinh cần được thực hiện nhanh chóng và chính xác theo chỉ định y khoa.

Kích thích hô hấp: Nếu cơn ngưng thở không tự hết, theo hướng dẫn của The Royal Children’s Hospital, Melbourne (2023), bước đầu tiên là kích thích xúc giác nhẹ nhàng (như xoa lưng hoặc búng nhẹ vào gót chân) để nhắc trẻ thở lại. Tuyệt đối không rung lắc mạnh trẻ.
Can thiệp y tế: Nếu trẻ không phản ứng, cần tiến hành thông khí bằng túi và mặt nạ ngay lập tức. Theo National Library of Medicine, tại bệnh viện, các bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc Caffeine – một chất kích thích hô hấp an toàn và hiệu quả đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu lâm sàng.
Hỗ trợ hô hấp: Trong trường hợp nặng, trẻ có thể cần hỗ trợ thở áp lực dương liên tục hoặc thở máy để duy trì sự thông thoáng của đường thở.