Chỉ định xét nghiệm máu cho trẻ dưới 1 tuổi

Việc chứng kiến con còn rất nhỏ quấy khóc khi bị kim tiêm đâm vào tay hay gót chân chắc chắn là trải nghiệm xót xa đối với bất kỳ bậc phụ huynh nào. Tuy nhiên, việc thực hiện xét nghiệm máu cho trẻ dưới 1 tuổi lại là một thủ thuật y khoa vô cùng quan trọng, giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác và can thiệp điều trị kịp thời nhiều bệnh lý nguy hiểm ngay từ sớm.

1. Các chỉ định xét nghiệm máu thường gặp ở trẻ nhỏ

Tâm lý chung của phụ huynh thường sợ con đau nên rất e ngại các thủ thuật xâm lấn. Tuy nhiên, các bác sĩ chỉ đưa ra chỉ định xét nghiệm khi thực sự cần thiết để hỗ trợ quá trình chẩn đoán và điều trị, tránh gây tốn kém hay làm bé sợ hãi.

1.1. Tầm soát bệnh lý bẩm sinh và rối loạn chuyển hóa

Lấy máu gót chân là một xét nghiệm sàng lọc sơ sinh phổ biến. Chỉ với một giọt máu, y học hiện đại có thể giúp phát hiện tới 55 loại bệnh rối loạn chuyển hóa bẩm sinh ngay cả khi trẻ chưa có triệu chứng. Các bệnh lý tiêu biểu được tầm soát bao gồm:

• Suy giáp bẩm sinh: Trẻ thiếu hụt hormone tuyến giáp dẫn đến chậm phát triển trí não.
• Thiếu men G6PD: Gây vỡ hồng cầu, thiếu máu và vàng da kéo dài.
• Các bệnh lý khác: Phenylceton niệu, tăng sản tuyến giáp thượng thận bẩm sinh, bệnh hồng cầu hình liềm, xơ nang…. Khoảng thời gian “vàng” để tiến hành các xét nghiệm sàng lọc sơ sinh là từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 7 sau khi bé chào đời; trong đó, thực hiện ngay sau mốc 48 giờ đầu tiên sẽ mang lại hiệu quả cao nhất.

1.2. Theo dõi vàng da kéo dài, nhiễm trùng hoặc thiếu vi chất

Bên cạnh sàng lọc sơ sinh, việc xét nghiệm máu cho trẻ em còn được thực hiện để tìm nguyên nhân của các triệu chứng bất thường. Chẳng hạn, nếu trẻ bị vàng da kéo dài, xét nghiệm sẽ giúp xác định nồng độ Bilirubin tăng cao có phải do thiếu men G6PD khiến gan chưa thể chuyển hóa kịp hay không.

Đồng thời, với các bệnh lý ngoại trú mang tính chất cấp tính như sốt xuất huyết, trẻ có thể cần xét nghiệm máu mỗi ngày để theo dõi sát sao diễn tiến bệnh nhằm có phương án xử trí kịp thời.

2. Các loại xét nghiệm máu thường được chỉ định với trẻ nhỏ

Tùy thuộc vào mục đích kiểm tra, bác sĩ sẽ chỉ định vị trí lấy máu phù hợp:

• Máu gót chân: Thường dùng cho các xét nghiệm sàng lọc sơ sinh vì khu vực này có lượng máu dồi dào, gót chân trẻ ít nhạy cảm hơn nên giảm thiểu cảm giác đau đớn.
• Máu tĩnh mạch: Mặc dù lấy máu gót chân phổ biến, nhưng tại một số bệnh viện, phương pháp lấy máu tĩnh mạch (thường ở vị trí bàn tay) cũng được áp dụng cho trẻ sơ sinh để tầm soát các bệnh lý tương tự.

3. Nguy cơ và những lưu ý cha mẹ cần biết

Mạch máu của trẻ nhỏ rất mỏng và khó thấy, cộng với việc trẻ sợ hãi không hợp tác và tâm lý lo lắng từ phụ huynh thường khiến quá trình lấy máu trở nên khó khăn. Để việc xét nghiệm diễn ra suôn sẻ, ba mẹ cần lưu ý:

3.1. Lượng máu lấy ra có ảnh hưởng sức khỏe không?

Nhiều phụ huynh xót con, lo lắng việc xét nghiệm máu cho bé 1 tuổi sẽ làm con bị mất máu. Cha mẹ hoàn toàn có thể yên tâm vì theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), lượng máu lấy để xét nghiệm trong điều kiện bình thường không được vượt quá 3ml/kg/24 giờ. 

Như vậy, với một em bé nặng 10kg, lượng máu lấy không quá 30ml. Thực tế, mỗi lần xét nghiệm thường chỉ cần 0,5 – 2ml máu, mức này là rất ít và không hề ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của trẻ.

3.2. Trẻ em dưới 1 tuổi thì có cần nhịn ăn trước khi lấy máu?

Tuyệt đối không tự ý bắt trẻ nhịn ăn trừ khi có dặn dò của bác sĩ. Thông thường, các xét nghiệm máu ở trẻ không yêu cầu nhịn ăn. Đã có những trường hợp phụ huynh bắt con nhịn đói quá lâu chờ lấy máu dẫn đến sự cố trẻ bị ngất xỉu do hạ đường huyết. Trẻ chỉ cần nhịn ăn đối với một số chỉ định đặc thù như: mổ cấp cứu, test thở, nội soi tiêu hóa, hoặc bệnh tiểu đường….

3.3. Cách chuẩn bị tâm lý và tư thế giữ trẻ

• Chuẩn bị tâm lý: Sự sợ hãi của trẻ đóng góp rất lớn vào việc lấy máu thất bại. Người lớn tuyệt đối không mắc sai lầm dùng hình ảnh “bác sĩ tiêm chích” để dọa nạt trẻ khi ở nhà (ví dụ: “Không nghe lời thì bác sĩ chích đó”). Sự động viên, chuẩn bị tâm lý trước chính là “liều thuốc giảm đau” hữu hiệu nhất.
• Tư thế giữ trẻ: Chỉ nên có một người nhà bế trẻ vào phòng lấy máu. Đối với trẻ dưới 1 tuổi, bố hoặc mẹ đặt trẻ nằm ngửa, dùng một tay nắm lấy cẳng tay phía ngoài của trẻ và hướng về phía nhân viên y tế.
• Chăm sóc sau lấy máu: Sau khi kỹ thuật viên rút kim, phụ huynh cần giữ chặt vết băng khoảng 5-10 phút để đảm bảo máu ngưng chảy hoàn toàn, không gây bầm tím cho bé.

Tóm lại, xét nghiệm máu cho trẻ dưới 1 tuổi là “chìa khóa” y khoa vững chắc giúp bảo vệ nền tảng sức khỏe của con ngay từ những tháng năm đầu đời. Để bé có một trải nghiệm nhẹ nhàng nhất, ba mẹ hãy vững tâm lý, tuân thủ hướng dẫn của y bác sĩ và ưu tiên lựa chọn các cơ sở y tế uy tín – nơi có quy trình chuyên nghiệp, đội ngũ điều dưỡng giàu kinh nghiệm và hệ thống máy móc xét nghiệm tự động giúp hạn chế tối đa lượng máu cần lấy của trẻ.