Vì sao bị loét thực quản? Dấu hiệu nhận biết và cách điều trị

Loét thực quản là tổn thương xảy ra khi lớp niêm mạc thực quản bị viêm và hình thành vết loét. Tình trạng này có thể gây đau rát sau xương ức, khó nuốt, nuốt đau hoặc ợ nóng, ảnh hưởng đến việc ăn uống và sinh hoạt. Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, vết loét có thể chảy máu, gây hẹp thực quản hoặc để lại biến chứng khác. Vậy loét thực quản xuất phát từ nguyên nhân nào và cần điều trị ra sao?

1. Loét thực quản là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

Thực quản là một ống cơ nối họng với dạ dày, có chức năng đưa thức ăn và nước uống xuống dạ dày. Loét thực quản là tình trạng niêm mạc thực quản bị tổn thương và hình thành các vết loét. Bệnh liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản kéo dài, khiến axit và dịch dạ dày tiếp xúc thường xuyên với niêm mạc thực quản.

Khi lớp bảo vệ tự nhiên của niêm mạc bị suy yếu, axit dạ dày dễ gây kích ứng và làm tổn thương thực quản. Người bệnh có thể xuất hiện đau rát, khó nuốt, ợ nóng hoặc đau khi ăn uống. Nếu không được điều trị, vết loét có thể kéo dài và gây ra các biến chứng như chảy máu hoặc hẹp thực quản.

Nguyên nhân gây loét thực quản:

Trào ngược dạ dày thực quản: Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng. Khi cơ vòng thực quản dưới hoạt động không hiệu quả, axit và dịch dạ dày có thể trào ngược lên thực quản, gây kích ứng và tổn thương niêm mạc trong thời gian dài.
Nhiễm H.pylori: Vi khuẩn Helicobacter pylori chủ yếu gây tổn thương dạ dày và tá tràng. Trong một số trường hợp, tình trạng nhiễm khuẩn và bệnh lý tiêu hóa liên quan có thể góp phần làm tăng tổn thương vùng thực quản.
Sử dụng thuốc NSAIDs: Các thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen có thể gây kích ứng hoặc làm tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa, đặc biệt khi sử dụng kéo dài hoặc không đúng hướng dẫn.
Rượu bia và thuốc lá: Sử dụng nhiều rượu bia hoặc hút thuốc thường xuyên có thể làm tăng kích ứng niêm mạc và làm nặng thêm tình trạng trào ngược.
Nuốt phải chất ăn mòn: Việc vô tình hoặc cố ý nuốt phải hoá chất có tính ăn mòn có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho thực quản và hình thành vết loét.
Một số yếu tố khác: Căng thẳng kéo dài, cơ địa và một số bệnh lý có thể góp phần làm tăng nguy cơ tổn thương thực quản.

Dấu hiệu nhận biết:

Đau hoặc nóng rát sau xương ức: Cơn đau có thể xuất hiện hoặc tăng lên sau khi ăn, nhất là khi người bệnh sử dụng những thực phẩm dễ kích thích trào ngược.
Đau khi nuốt, khó nuốt: Cảm thấy thức ăn khó đi xuống, vướng ở vùng cổ hoặc đau rát khi nuốt cả thức ăn và nước uống.
Ợ nóng, ợ chua: Axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản có thể gây cảm giác nóng rát và vị chua trong miệng.
Buồn nôn hoặc nôn: Những triệu chứng này có thể xuất hiện cùng tình trạng kích ứng và tổn thương đường tiêu hóa.

2. Biến chứng loét thực quản nếu không được điều trị kịp thời

Nếu không được điều trị phù hợp, loét thực quản có thể tiến triển và gây ra nhiều biến chứng, đặc biệt khi tình trạng viêm loét kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. Các vấn đề thường gặp gồm:

Xuất huyết tiêu hoá: Vết loét sâu có thể làm tổn thương mạch máu trong thành thực quản, gây chảy máu. Người bệnh có thể nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc thiếu máu nếu tình trạng chảy máu kéo dài.
Hẹp thực quản: Quá trình viêm và lành tổn thương nhiều lần có thể tạo mô sẹo, khiến lòng thực quản bị thu hẹp. Người bệnh thường có cảm giác nuốt nghẹn, thức ăn khó đi xuống hoặc đau khi nuốt.
Thủng thực quản: Đây là biến chứng nặng, xảy ra khi vết loét ăn sâu qua thành thực quản. Dịch tiêu hóa và thức ăn có thể thoát ra ngoài, gây nhiễm trùng nghiêm trọng trong lồng ngực và đe dọa tính mạng.
Barrett thực quản và nguy cơ ung thư: Tình trạng axit dạ dày tiếp xúc với niêm mạc thực quản trong thời gian dài có thể gây biến đổi tế bào, dẫn đến Barrett thực quản. Đây là tổn thương tiền ung thư và làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản, nhưng không có nghĩa mọi trường hợp Barrett đều tiến triển thành ung thư.

*Những biến chứng nguy hiểm của bệnh loét thực quản*

3. Chẩn đoán và điều trị loét thực quản như thế nào?

Loét thực quản cần được điều trị sớm để tránh gây ra những biến chứng nguy hiểm, gây hại cho sức khỏe. Phương pháp chẩn đoán cũng như cách điều trị sẽ phải dựa trên thăm khám lâm sàng của bác sĩ cùng thông tin người bệnh cung cấp.

Chẩn đoán loét thực quản:

Nội soi tiêu hoá trên: Phương pháp quan trọng nhất giúp quan sát trực tiếp tổn thương, vị trí và mức độ loét.
Sinh thiết: Lấy mẫu mô tại ổ loét để làm giải phẫu bệnh, loại trừ ung thư hoặc tìm nguyên nhân do nhiễm trùng (nấm, virus).
X-quang cản quang (uống bari): Giúp phát hiện các vết loét lớn, chít hẹp hoặc rò thực quản khi không thể nội soi.
Xét nghiệm máu: Đánh giá tình trạng viêm hoặc thiếu máu nếu có xuất huyết.

Cách chữa loét thực quản:

Do trào ngược dạ dày: Dùng thuốc ức chế bơm proton (PPI) như esomeprazole, omeprazole hoặc thuốc chẹn H2 để giảm axit. Kết hợp điều trị H. pylori nếu có.
Do thuốc (NSAIDs, kháng sinh, bisphosphonate): Ngừng ngay thuốc gây tổn thương; bác sĩ có thể kê thêm thuốc bảo vệ niêm mạc hoặc PPI. Thay đổi cách uống (uống nhiều nước và đứng/ngồi ít nhất 30 phút sau khi uống).
Do nhiễm trùng: Phác đồ được lựa chọn dựa trên tác nhân gây bệnh. Ví dụ, nhiễm nấm Candida có thể cần thuốc chống nấm, trong khi nhiễm virus herpes hoặc CMV cần thuốc kháng virus phù hợp.

*Phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh đạt hiệu quả cao*

4. Chế độ ăn loét thực quản nên như thế nào?

Người bị loét thực quản nên lựa chọn thức ăn mềm, dễ nuốt và hạn chế những thực phẩm có thể kích thích niêm mạc hoặc làm tăng trào ngược axit. Người bệnh cũng nên chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa trong ngày, ăn chậm và nhai kỹ để giảm áp lực cho hệ tiêu hóa.

Chế độ ăn phù hợp giúp hỗ trợ quá trình hồi phục niêm mạc, đồng thời góp phần phòng ngừa loét thực quản tái phát.

Thực phẩm nên ưu tiên:

Thức ăn mềm, dễ tiêu: Cháo, súp, cơm mềm, yến mạch, khoai lang hoặc các món được nấu chín kỹ giúp giảm cảm giác đau và khó chịu khi nuốt.
Nguồn đạm dễ tiêu: Ưu tiên các loại cá, trứng, thịt gà hoặc thịt nạc được nấu mềm, băm nhỏ.
Trái cây ít axit: Chuối, bơ, đu đủ, thanh long dễ ăn và tránh kích thích hệ tiêu hoá hơn các loại quả có vị chua.
Chia nhỏ các bữa ăn: Có thể ăn nhiều bữa với lượng vừa phải thay vì ăn quá no trong một lần. Cách này giúp hạn chế tình trạng dạ dày quá đầy và giảm nguy cơ trào ngược.

Thực phẩm cần hạn chế:

Đồ cay, nhiều gia vị: Ớt, tiêu, mù tạt cùng các món quá cay có thể làm tăng cảm giác nóng rát, khó chịu.
Thực phẩm có tính axit cao: Ớt, tiêu, mù tạt cùng các món quá cay có thể làm tăng cảm giác nóng rát, khó chịu.
Đồ chiên rán, nhiều chất béo: Thức ăn nhiều dầu mỡ làm chậm quá trình tiêu hóa và góp phần làm tăng triệu chứng trào ngược.
Rượu bia, cà phê, nước ngọt có ga, socola: Những loại đồ uống, thực phẩm này có thể làm nặng thêm tình trạng trào ngược ở một số người.

Bên cạnh lựa chọn thực phẩm, người bệnh cũng cần lưu ý không nên nằm ngay sau khi ăn và nên duy trì khoảng cách phù hợp giữa bữa tối với thời điểm đi ngủ. Ngoài ra phải tuân thủ điều trị và kiểm soát nguyên nhân gây loét, đặc biệt nếu bệnh liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản.

Điều trị loét dạ dày không chỉ nhằm giảm đau mà còn hướng đến làm lành tổn thương và hạn chế bệnh tái phát. Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng liều, đúng thời gian và tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ. Chế độ ăn uống cũng nên được điều chỉnh theo khả năng dung nạp, ưu tiên món dễ tiêu và hạn chế rượu bia, cà phê, thức ăn quá cay hoặc nhiều dầu mỡ. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ngày càng nặng, nên đi kiểm tra sớm.