Viêm dạ dày tự miễn là gì? Có chữa được không?

Khi hệ miễn dịch tấn công nhầm các tế bào thành của dạ dày, tình trạng viêm và tổn thương niêm mạc có thể kéo dài, dẫn đến viêm dạ dày tự miễn. Bệnh ảnh hưởng đến quá trình tiết acid và yếu tố nội tại, từ đó làm giảm khả năng hấp thu vitamin B12. Ở giai đoạn đầu bệnh không có dấu hiệu đặc trưng nào nên rất dễ bị bỏ qua. Thăm khám định kỳ hoặc khi thấy có bất cứ triệu chứng bất thường nào là cách để phát hiện sớm và điều trị hiệu quả, hạn chế biến chứng nguy hiểm.

1. Viêm dạ dày tự miễn là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

Viêm dạ dày tự miễn là bệnh lý xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm và tấn công các tế bào thành dạ dày, đặc biệt ở vùng thân và phình vị. Quá trình làm tổn thương, teo dần niêm mạc và ảnh hưởng đến khả năng sản xuất axit cùng yếu tố nội tại.

Tình trạng thiếu yếu tố nội tại có thể làm giảm hấp thu vitamin B12, từ đó gây thiếu máu và các vấn đề thần kinh nếu kéo dài. Bệnh cũng có liên quan đến nguy cơ xuất hiện một số tổn thương tiền ung thư và ung thư dạ dày.

1.1. Nguyên nhân gây ra viêm dạ dày tự miễn

Nguyên nhân viêm dạ dày tự miễn chủ yếu liên quan đến sự rối loạn của hệ miễn dịch. Cơ thể có thể hình thành kháng thể chống lại tế bào thành hoặc yếu tố nội tại của dạ dày, khiến các tế bào này bị tổn thương theo thời gian. Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:

Rối loạn miễn dịch: Cơ thể tạo ra kháng thể tấn công tế bào thành hoặc yếu tố nội tại, dẫn đến tổn thương và teo niêm mạc dạ dày.
Yếu tố di truyền: Bệnh có xu hướng xuất hiện ở nhiều thành viên trong cùng gia đình, cho thấy yếu tố này cũng là một nguyên nhân cần lưu ý.
Giới tính và tuổi: Phụ nữ và người lớn tuổi, đặc biệt trên 60 tuổi, có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Các bệnh tự miễn khác: Người mắc bệnh tuyến giáp tự miễn như Hashimoto, đái tháo đường type 1 hoặc bệnh Addison có nguy cơ bị viêm dạ dày tự miễn cao hơn.
H.pylori: Nhiễm vi khuẩn H. pylori có thể góp phần kích hoạt hoặc thúc đẩy phản ứng miễn dịch gây tổn thương niêm mạc dạ dày ở một số người.

*Viêm dạ dày tự miễn do nguyên nhân nào gây nên*

1.2. Dấu hiệu nhận biết bệnh lý viêm dạ dày tự miễn

Dấu hiệu viêm dạ dày tự miễn đa phần không rõ ràng ở giai đoạn đầu. Một số người chỉ có triệu chứng tiêu hóa nhẹ, trong khi những trường hợp thiếu sắt hoặc vitamin B12 có thể xuất hiện biểu hiện toàn thân rõ hơn:

Triệu chứng tiêu hoá: Người bệnh có thể bị đầy bụng, nhanh no, cảm giác ậm ạch hoặc khó chịu ở vùng thượng vị. Các biểu hiện này thường liên quan đến tình trạng giảm tiết axit dạ dày.
Thiếu máu thiếu sắt: Xuất hiện tương đối sớm do lượng axit dạ dày giảm làm ảnh hưởng đến quá trình hấp thu sắt. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, da xanh hoặc giảm khả năng gắng sức.
Thiếu máu do thiếu vitamin B12: Khi bệnh tiến triển lâu dài, tình trạng thiếu yếu tố nội tại có thể làm giảm hấp thu vitamin B12, dẫn đến thiếu máu hồng cầu to.
Triệu chứng thần kinh: Thiếu vitamin B12 kéo dài có thể gây tê bì, dị cảm ở tay chân, giảm cảm giác hoặc các rối loạn thần kinh do ảnh hưởng đến bao myelin.

2. Chẩn đoán viêm dạ dày tự miễn bằng cách nào?

Nội soi dạ dày và sinh thiết là phương pháp quan trọng để chẩn đoán viêm dạ dày tự miễn. Nội soi phóng đại với NBI, BLI hoặc LCI giúp quan sát rõ vùng niêm mạc bị teo, đặc biệt ở thân và phình vị. Bác sĩ có thể lấy mẫu sinh thiết tại nhiều vị trí để kiểm tra mô bệnh học, qua đó xác định tình trạng teo niêm mạc và chuyển sản.

Ngoài ra, người bệnh cũng sẽ được làm xét nghiệm máu để tìm thêm các dấu hiệu đặc trưng của bệnh. Bao gồm:

Kháng thể tự miễn: Kiểm tra kháng thể kháng tế bào thành dạ dày (APCA) và kháng thể kháng yếu tố nội tại (Anti-IF).
Dấu ấn tổn thương niêm mạc: Đo Pepsinogen I, tỷ lệ Pepsinogen I/II và Gastrin-17 để đánh giá tình trạng teo niêm mạc và giảm tiết axit.
Đánh giá thiếu chất: Kiểm tra vitamin B12, sắt, ferritin, homocysteine và axit methylmalonic nhằm phát hiện thiếu máu hoặc thiếu vitamin B12.

*Các phương pháp chẩn đoán bệnh viêm dạ dày tự miễn*

3. Biến chứng viêm dạ dày tự miễn có nguy hiểm không?

Biến chứng viêm dạ dày tự miễn có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan nếu bệnh kéo dài và không được theo dõi, điều trị kịp thời. Tình trạng tổn thương tế bào thành dạ dày làm giảm tiết axit và yếu tố nội tại, từ đó gây thiếu vitamin B12, sắt và dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe. Cụ thể:

Thiếu máu và thiếu hụt dinh dưỡng: Do hệ miễn dịch phá hủy tế bào thành, dạ dày không sản xuất đủ yếu tố nội tại và dịch vị acid, làm giảm khả năng hấp thu vitamin B12 và sắt. Hậu quả là gây thiếu máu hồng cầu to, mệt mỏi, suy nhược.
Tổn thương hệ thần kinh: Tình trạng thiếu vitamin B12 kéo dài gây mất bao myelin, dẫn đến dị cảm, tê bì chân tay, rối loạn cảm giác và các vấn đề thần kinh khác.
Nguy cơ huyết khối: Thiếu hụt dinh dưỡng làm tăng nồng độ homocystein trong máu, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối, nhồi máu cơ tim hoặc nhồi máu phổi.
Ung thư dạ dày và u nội tiết thần kinh: Tình trạng viêm teo niêm mạc mạn tính và tăng tiết gastrin kéo dài làm tăng nguy cơ mắc ung thư biểu mô tuyến dạ dày và các khối u nội tiết thần kinh.

4. Điều trị viêm dạ dày tự miễn như thế nào?

Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị nào giúp loại bỏ hoàn toàn cơ chế tự miễn. Điều trị viêm dạ dày tự miễn chủ yếu nhằm bổ sung các chất cơ thể bị thiếu, hạn chế biến chứng và theo dõi tổn thương dạ dày định kỳ. Các biện pháp bao gồm:

**Phương án điều trị viêm dạ dày tự miễn hiệu quả cao**

Bổ sung vitamin B12: Do tổn thương tế bào thành làm giảm yếu tố nội tại. người bệnh thường khó hấp thu vitamin B12 từ thức ăn. Bác sĩ có thể chỉ định vitamin B12 dạng tiêm hoặc liều uống cao trong một số trường hợp. Quá trình bổ sung cần duy trì lâu dài, thậm chí suốt đời tùy tình trạng thiếu hụt.
Bổ sung sắt và vi chất: Giảm axit dạ dày có thể làm giảm hấp thu sắt, gây thiếu máu. Vì vậy, người bệnh cũng được chỉ định bổ sung sắt, canxi hoặc các vi chất khác dựa trên kết quả xét nghiệm.
Theo dõi định kỳ: Nội soi kết hợp sinh thiết được thực hiện theo mức độ teo hoặc chuyển sản niêm mạc và chỉ định của bác sĩ, nhằm phát hiện sớm các tổn thương bất thường.
Kiểm tra và điều trị H. pylori nếu có: Nếu xét nghiệm phát hiện vi khuẩn H. pylori, người bệnh cần điều trị theo phác đồ bác sĩ kê đơn để loại bỏ vi khuẩn.
Theo dõi bệnh tự miễn đi kèm: Khoảng ⅓ bệnh nhân viêm dạ dày tự miễn có đồng mắc các bệnh tuyến giáp tự miễn (như viêm tuyến giáp Hashimoto) và khoảng 6-10% mắc đái tháo đường type 1. Vì vậy, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra thêm chức năng tuyến giáp, đường huyết và các xét nghiệm cần thiết khác.

Khi được phát hiện, viêm dạ dày tự miễn cần điều trị lâu dài để hạn chế thiếu hụt dinh dưỡng và sớm phát hiện các thay đổi bất thường ở niêm mạc. Người bệnh nên bổ sung vitamin B12, sắt hoặc các vi chất khác theo kết quả xét nghiệm và hướng dẫn của bác sĩ. Đồng thời, kiểm tra H. pylori, theo dõi bệnh tự miễn đi kèm và nội soi định kỳ để đánh giá tình trạng bệnh và điều chỉnh kế hoạch chăm sóc phù hợp.