Viêm dạ dày ăn mòn do đâu? Dấu hiệu nhận biết và phương pháp điều trị

Đau thượng vị, đầy bụng hay buồn nôn không phải lúc nào cũng là biểu hiện của rối loạn tiêu hóa thông thường. Đây cũng có thể là dấu hiệu liên quan đến viêm dạ dày ăn mòn, khi niêm mạc xuất hiện các vùng trợt hoặc tổn thương bề mặt. Bệnh liên quan đến việc sử dụng một số loại thuốc, uống nhiều rượu bia hoặc các tình trạng gây stress cho cơ thể. Do vậy, cần xác định đúng nguyên nhân để từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

1. Viêm dạ dày ăn mòn là gì? Dấu hiệu nhận biết

Viêm dạ dày ăn mòn hay viêm trợt niêm mạc dạ dày xảy ra khi lớp bảo vệ niêm mạc bị suy yếu, tạo điều kiện để axit và pepsin tác động trực tiếp lên bề mặt dạ dày. Tổn thương biểu hiện dưới dạng các vết trợt, xung huyết hoặc chảy máu nông, chưa lan sâu qua lớp cơ niêm. Bệnh có thể xuất hiện đột ngột hoặc kéo dài tuỳ nguyên nhân.

Viêm dạ dày ăn mòn cấp thường khởi phát nhanh, có thể liên quan đến sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID), uống nhiều rượu bia hoặc stress thể chất nghiêm trọng. Trong khi đó, tình trạng kéo dài có thể liên quan đến H. pylori hoặc các yếu tố kích thích niêm mạc lặp đi lặp lại. Một số trường hợp nhẹ gần như không có triệu chứng và chỉ được phát hiện khi nội soi.

Dưới đây là những dấu hiệu viêm dạ dày ăn mòn dễ nhận biết nhất:

• Đau hoặc nóng rát vùng thượng vị: Người bệnh cảm thấy đau âm ỉ, tức nặng hoặc nóng rát ở vùng trên rốn.

• Rối rối loạn tiêu hoá: Xuất hiện đầy bụng, khó tiêu, chướng bụng, ợ hơi, ợ chua, buồn nôn hoặc nôn.

• Chán ăn, nhanh no: Người bệnh ăn kém ngon miệng, nhanh cảm thấy no dù lượng thức ăn nạp vào cơ thể không nhiều.

• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen: Là dấu hiệu tổn thương đang chảy máu và cần được thăm khám y tế gấp.

2. Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng viêm dạ dày ăn mòn?

Có nhiều yếu tố làm suy yếu hàng rào bảo vệ niêm mạc, khiến axit và các chất tiêu hoá trong dạ dày dễ gây tổn thương. Những nguyên nhân viêm dạ dày ăn mòn thường gặp nhất gồm:

• Sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID): Dùng NSAID kéo dài có thể làm giảm khả năng bảo vệ niêm mạc dạ dày, từ đó gây viêm, trợt và thậm chí xuất huyết. Nhiều người có tổn thương trên nội soi nhưng chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

• Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP): HP là một trong những tác nhân quan trọng gây viêm niêm mạc dạ dày. Tình trạng nhiễm khuẩn kéo dài khiến hàng rào bảo vệ bị tổn thương và góp phần hình thành các vùng trợt niêm mạc.

• Uống nhiều rượu bia: Rượu có thể kích thích và làm tổn thương trực tiếp niêm mạc dạ dày. Sử dụng thường xuyên hoặc với số lượng lớn làm tăng nguy cơ viêm, trợt và chảy máu đường tiêu hoá.

• Căng thẳng thể chất nghiêm trọng: Stress kéo dài, đặc biệt ở người đang mắc bệnh nặng, chấn thương, bỏng, tụt huyết áp, suy hô hấp, rối loạn đông máu, tổn thương hệ thần kinh trung ương, suy gan hoặc suy thận, có thể làm tăng nguy cơ tổn thương niêm mạc và xuất huyết dạ dày.

• Một số nguyên nhân khác: Xạ trị, tổn thương mạch máu hoặc chấn thương trực tiếp niêm mạc, chẳng hạn do đặt sonde dạ dày, cũng có thể gây viêm và trợt niêm mạc.

3. Chẩn đoán viêm dạ dày ăn mòn bằng cách nào?

Nếu không được phát hiện kịp thời, tổn thương niêm mạc dạ dày có thể tiến triển nặng hơn và gây ra nhiều biến chứng, đặc biệt khi các yếu tố gây tổn thương tiếp tục tác động kéo dài. Một số biến chứng viêm dạ dày ăn mòn có thể gặp đó là:

• Viêm loét dạ dày: Tổn thương niêm mạc ngày càng sâu do axit và dịch vị tác động liên tục, từ đó hình thành các ổ loét với triệu chứng rõ rệt hơn.

• Xuất huyết tiêu hoá: Các vùng niêm mạc bị trợt hoặc loét có thể chảy máu. Người bệnh xuất hiện tình trạng nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc bị thiếu máu nếu tình trạng chảy máu kéo dài.

• Thủng dạ dày: Khi tổn thương loét ăn sâu qua thành dạ dày, thành dạ dày có thể bị thủng, khiến dịch tiêu hóa tràn vào ổ bụng và gây viêm phúc mạc. Đây là tình trạng cấp cứu cần được xử trí sớm.

Chẩn đoán viêm dạ dày ăn mòn cần dựa trên triệu chứng, tiền sử bệnh và các phương pháp kiểm tra phù hợp. Sau khi khai thác triệu chứng gặp phải (đau hoặc nóng rát thượng vị, buồn nôn, đầy bụng, nôn, phân đen) và tiền sử như sử dụng NSAID, rượu bia, chế độ ăn uống và các bệnh lý đang mắc; bác sĩ sẽ chỉ định thêm:

• Nội soi dạ dày: Đây là phương pháp quan trọng giúp quan sát trực tiếp niêm mạc, xác định vị trí và mức độ tổn thương như xung huyết, trợt hoặc chảy máu. Nội soi cũng giúp phân biệt viêm dạ dày ăn mòn với một số bệnh lý khác.

• Sinh thiết: Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể lấy một phần mô niêm mạc để xét nghiệm, đặc biệt khi hình ảnh tổn thương bất thường hoặc cần loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng hơn.

• Xét nghiệm vi khuẩn HP: Có thể sử dụng mẫu sinh thiết, test hơi thở hoặc xét nghiệm phân để xác định tình trạng nhiễm Helicobacter pylori, một trong những yếu tố liên quan đến tổn thương niêm mạc dạ dày.

• Xét nghiệm máu: Công thức máu được chỉ định để đánh giá tình trạng thiếu máu, nhất là khi người bệnh có dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa kéo dài hoặc mất máu.

4. Điều trị viêm dạ dày ăn mòn như thế nào?

Điều trị viêm dạ dày ăn mòn tập trung vào việc giảm tổn thương niêm mạc, kiểm soát lượng axit và loại bỏ yếu tố gây bệnh. Tuỳ nguyên nhân và mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ lên phác đồ cá nhân hoá cho từng bệnh nhân. Hướng điều trị bao gồm kết hợp thuốc với điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt. Cụ thể:

• Thuốc giảm tiết axit: Thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole, esomeprazole hoặc thuốc kháng histamin H2 được sử dụng để giảm tiết axit, tạo điều kiện cho niêm mạc phục hồi.

• Thuốc bảo vệ niêm mạc: Một số thuốc như sucralfate hoặc bismuth giúp tạo lớp bảo vệ trên vùng niêm mạc bị tổn thương, hạn chế tác động trực tiếp của dịch vị.

• Điều trị HP: Nếu xét nghiệm xác định nhiễm Helicobacter pylori, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ phối hợp thuốc phù hợp để loại bỏ vi khuẩn và hạn chế tổn thương tái phát.

• Loại bỏ yếu tố gây kích ứng: Nếu nguyên nhân gây tổn thương do thuốc NSAID, bác sĩ sẽ lên phương án ngừng sử dụng hoặc thay thế cho phù hợp. Đồng thời yêu cầu hạn chế rượu bia và các chất kích thích có thể làm niêm mạc dạ dày bị kích ứng.

• Duy trì sinh hoạt hợp lý: Người bệnh ưu tiên các loại thức ăn mềm, ấm, chia nhỏ 4 – 6 bữa/ngày để tránh dạ dày phải làm việc quá tải. Đặc biệt kiêng tuyệt đối đồ ăn cay nóng, thức ăn quá chua, nhiều dầu mỡ, cà phê, đồ chiên rán… Sau khi ăn nên đi lại nhẹ nhàng, tránh thức khuya và giảm căng thẳng để bệnh không nghiêm trọng hơn.

Viêm dạ dày ăn mòn có thể bắt đầu từ những tổn thương nhỏ trên niêm mạc nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ chảy máu và tiến triển thành loét nếu không được xử lý đúng cách. Người bệnh nên xác định nguyên nhân, đặc biệt khi thường xuyên dùng thuốc chống viêm NSAID, uống rượu bia hoặc có nhiễm HP. Điều trị cần kết hợp thuốc theo chỉ định với chế độ ăn uống, sinh hoạt phù hợp. Khi xuất hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau bụng bất thường, cần đi khám sớm.