Biến chứng viêm phúc mạc là gì?

Các biến chứng viêm phúc mạc có thể tiến triển nhanh chóng và đe dọa tính mạng nếu không được xử lý kịp thời. Vậy những biến chứng viêm phúc mạc nào cần đặc biệt lưu ý và đâu là thời điểm vàng để người bệnh đến cấp cứu?

1. Dấu hiệu viêm phúc mạc nhận biết thế nào?

Việc phát hiện sớm các biểu hiện ban đầu đóng vai trò quyết định trong việc cấp cứu thành công. Bệnh nhân có thể nhận biết thông qua những biểu hiện điển hình dưới đây:

• Đau bụng dữ dội và liên tục: Cơn đau thường bắt đầu đột ngột tại một vị trí, sau đó lan ra toàn bộ vùng bụng. Đau tăng lên rất nhiều khi vận động, ho hoặc khi chạm nhẹ vào bụng.

• Bụng cứng như gỗ: Đây là dấu hiệu viêm phúc mạc đặc trưng nhất. Các cơ thành bụng co cứng lại phản ứng tự nhiên để bảo vệ các cơ quan bên trong bị viêm.

• Sốt cao kèm ởn lạnh: Cơ thể phản ứng lại sự xâm nhập của vi khuẩn gây nhiễm trùng bằng hiện tượng sốt cao, có thể kèm theo rét rung và đổ mồ hôi.

• Rối loạn tiêu hóa: Người bệnh thường xuất hiện cảm giác chướng bụng, buồn nôn, nôn mửa liên tục và không thể trung tiện (đánh rắm) hoặc đại tiện do nhu động ruột bị liệt.

• Mệt mỏi và kiệt sức: Độc tố từ vi khuẩn lan vào máu khiến cơ thể suy nhược nhanh chóng, nhịp tim đập nhanh, thở nông và luôn trong trạng thái lơ mơ hoặc bồn chồn.

2. Viêm phúc mạc cấp khác gì mạn tính?

Bệnh lý này được chia thành hai dạng chính dựa trên tốc độ khởi phát và diễn tiến của nhiễm trùng:

Viêm phúc mạc cấp

• Đặc điểm: Bệnh diễn ra cực kỳ đột ngột và tiến triển rất nhanh chỉ trong vài giờ hoặc vài ngày.

• Nguyên nhân: Thường do thủng các cơ quan rỗng như thủng dạ dày, vỡ ruột thừa, thủng ruột non hoặc chấn thương bụng kín làm dịch tiêu hóa và vi khuẩn tràn tràn tràn ngập vào khoang bụng.

• Biểu hiện: Cơn đau bùng phát dữ dội, người bệnh nhanh chóng rơi vào trạng thái sốc nếu không can thiệp. Việc điều trị viêm phúc mạc cấp đòi hỏi phải mổ cấp cứu ngay lập tức để giải quyết nguyên nhân gốc rễ.

Viêm phúc mạc mạn tính

• Đặc điểm: Tình trạng viêm nhiễm tiến triển âm thầm, kéo dài qua nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

• Nguyên nhân: Thường gặp do nhiễm vi khuẩn lao (lao màng bụng), vi nấm, hoặc là hậu quả của quá trình lọc máu qua màng bụng ở bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối.

• Biểu hiện: So với dạng cấp tính, viêm phúc mạc mạn tính có triệu chứng nhẹ nhàng hơn nhưng dai dẳng, bao gồm đau bụng râm rỉ, chướng bụng nhẹ, sốt nhẹ về chiều, sút cân không rõ nguyên nhân và tụ dịch trong ổ bụng.

3. Biến chứng viêm phúc mạc nguy hiểm ra sao?

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, căn bệnh này có thể dẫn đến những tình trạng đe dọa trực tiếp đến mạng sống của người bệnh:

• Nhiễm trùng huyết toàn thân: Vi khuẩn và độc tố từ khoang bụng xâm nhập trực tiếp vào dòng máu, lan truyền đi khắp cơ thể gây ra phản ứng viêm toàn thân vô cùng nguy hiểm. Hiện tượng này kích hoạt hàng loạt phản ứng bảo vệ quá mức của miễn dịch, khiến các mạch máu nhỏ bị tổn thương và tạo ra các cục máu đông rải rác.

• Sốc nhiễm khuẩn: Đây là biến chứng viêm phúc mạc vô cùng đáng sợ và có tỷ lệ tử vong cao hàng đầu. Tình trạng tụt huyết áp nghiêm trọng cùng với sự giãn mạch diện rộng khiến các cơ quan quan trọng như tim, não, thận không nhận đủ máu và oxy, dẫn đến nguy cơ tử vong nhanh chóng nếu không được hồi sức tích cực.

• Suy đa tạng: Sự lan rộng và tàn phá của vi khuẩn cùng độc tố khiến các cơ quan thiết yếu như phổi, gan, thận mất chức năng hoạt động hoàn toàn. Bệnh nhân sẽ rơi vào hôn mê, ngưng thở, không thể tự lọc chất độc và bắt buộc phải phụ thuộc hoàn toàn vào sự hỗ trợ của máy thở cùng hệ thống lọc máu liên tục tại phòng chăm sóc đặc biệt (ICU).

• Apxe ổ bụng: Các khối mủ khu trú hình thành rải rác bên trong khoang bụng do cơ thể cố gắng bao vây khu vực nhiễm trùng. Những ổ mủ này không chỉ gây đau đớn, sốt kéo dài mà còn có thể vỡ ra bất cứ lúc nào, làm phát tán vi khuẩn và gây ra các đợt tái phát nhiễm trùng nghiêm trọng, khó điều trị dứt điểm.

• Dính ruột và tắc ruột về sau: Quá trình viêm nhiễm dai dẳng sẽ tạo ra các dải xơ và mô sẹo kéo dính các đoạn ruột lại với nhau hoặc dính vào thành bụng. Điều này làm biến dạng cấu trúc đường tiêu hóa, gây cản trở sự lưu thông của thức ăn và hơi, dẫn đến những cơn đau bụng mãn tính triền miên hoặc gây tắc ruột cơ học cấp tính bắt buộc phải mổ lại.

• Suy dinh dưỡng và kiệt sức kéo dài: Việc tổn thương niêm mạc ruột kết hợp với tình trạng nhiễm trùng nặng làm cơ thể không thể hấp thu dưỡng chất. Bệnh nhân nhanh chóng rơi vào trạng thái sút cân nghiêm trọng, teo cơ, suy giảm sức đề kháng và kéo dài thời gian phục hồi sau điều trị.

4. Điều trị tình trạng viêm phúc mạc như thế nào?

Quy trình xử trí bệnh lý này bắt buộc phải kết hợp giữa chẩn đoán viêm phúc mạc chính xác và can thiệp y tế khẩn cấp tại bệnh viện.

Bước 1: Chẩn đoán chính xác

• Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ ấn nhẹ lên thành bụng để kiểm tra phản ứng đau và độ cứng của cơ bụng.

• Xét nghiệm máu: Giúp xác định mức độ nhiễm trùng dựa trên số lượng tế bào bạch cầu tăng cao.

• Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm bụng, chụp X-quang hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT scanner) giúp phát hiện khí tự do, dịch mủ hoặc vị trí cơ quan bị thủng.

• Xét nghiệm dịch bụng: Lấy mẫu dịch trong bụng để tìm vi khuẩn gây bệnh chính xác.

Bước 2: Sử dụng thuốc kháng sinh nội khoa

Bệnh nhân sẽ được truyền ngay lập tức các loại thuốc kháng sinh phổ rộng qua đường tĩnh mạch để tiêu diệt vi khuẩn và ngăn chặn sự lan rộng của độc tố.

Bước 3: Can thiệp phẫu thuật

Phẫu thuật là phương pháp điều trị bắt buộc cho đa số các trường hợp cấp tính. Mục tiêu mổ là loại bỏ nguồn gây nhiễm trùng (ví dụ: cắt bỏ ruột thừa vỡ, khâu lỗ thủng dạ dày), rửa sạch toàn bộ khoang bụng bằng nước muối sinh lý và đặt ống dẫn lưu dịch mủ ra ngoài.

Bước 4: Hồi sức tích cực sau mổ

Bệnh nhân được truyền dịch để duy trì huyết áp, dùng thuốc giảm đau, cân bằng điện giải và theo dõi sát sao các chức năng sống.

Như vậy, các biến chứng viêm phúc mạc như nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng, áp xe ổ bụng và suy đa tạng có thể tiến triển nhanh chóng và đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ như đau bụng dữ dội, bụng cứng như gỗ, sốt cao và mạch nhanh, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức để được chẩn đoán và xử lý đúng cách. Đừng chủ quan với những biến chứng viêm phúc mạc này, bởi thời gian chính là yếu tố quyết định giữa sống và chết trong cấp cứu viêm phúc mạc.