Trào thực dạ dày là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Trào thực dạ dày thường được dùng để chỉ tình trạng trào ngược dạ dày – thực quản, xảy ra khi dịch hoặc thức ăn trong dạ dày trào ngược lên thực quản. Tình trạng này có thể gây ợ nóng, ợ chua, buồn nôn, đau ngực, khó nuốt hoặc ho kéo dài. Nếu kéo dài, trào ngược có thể gây tổn thương thực quản và một số biến chứng cần được điều trị.

1. Trào thực dạ dày là gì và có phải là trào ngược dạ dày thực quản không?

Trào thực dạ dày về bản chất thường được hiểu là trào ngược dạ dày – thực quản (GER). Đây là tình trạng các chất trong dạ dày trào ngược lên thực quản. Trào ngược có thể xảy ra từng lúc và không phải lúc nào cũng gây triệu chứng.

Khi tình trạng trào ngược kéo dài, gây các triệu chứng khó chịu lặp lại hoặc dẫn đến biến chứng, bệnh được gọi là bệnh trào ngược dạ dày – thực quản (GERD).

Trong y khoa, GERD là thuật ngữ được sử dụng phổ biến để chỉ bệnh lý này. Vì vậy, khi tìm hiểu về trào thực dạ dày, người bệnh nên hiểu đây là cách gọi liên quan đến tình trạng trào ngược dạ dày thực quản.

2. Trào thực dạ dày có những dấu hiệu nào thường gặp?

Triệu chứng trào ngược dạ dày thường gặp nhất là ợ nóng và trào ngược. Ợ nóng là cảm giác nóng rát ở vùng giữa ngực, phía sau xương ức, có thể lan lên phía cổ họng. Trào ngược xảy ra khi thức ăn hoặc dịch dạ dày đi ngược lên thực quản, họng hoặc miệng, có thể tạo cảm giác chua hoặc đắng.

Ngoài ra, trào thực dạ dày có thể gây đau ngực, buồn nôn, khó nuốt hoặc đau khi nuốt. Một số người có thể xuất hiện các biểu hiện ngoài thực quản như ho kéo dài hoặc khàn tiếng.

Không phải tất cả người bệnh GERD đều có ợ nóng hoặc trào ngược. Vì vậy, các triệu chứng như ho kéo dài, khàn tiếng hoặc khó nuốt cũng cần được đánh giá nếu tái diễn.

3. Trào thực dạ dày do những nguyên nhân nào?

Nguyên nhân trào ngược dạ dày thường liên quan đến hoạt động của cơ thắt thực quản dưới. Bình thường, cơ thắt này cùng với cơ hoành giúp ngăn các chất trong dạ dày trào ngược lên thực quản. Khi cơ thắt yếu hoặc giãn không đúng thời điểm, tình trạng trào ngược có thể xảy ra.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ trào thực dạ dày gồm thừa cân, béo phì, mang thai và hút thuốc hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc. Một số loại thuốc cũng có thể gây GERD hoặc làm triệu chứng nặng hơn.

Thoát vị hoành cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc GERD hoặc khiến các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn.

4. Trào thực dạ dày có nguy hiểm không và có thể gây biến chứng gì?

Trào thực dạ dày có nguy hiểm không phụ thuộc vào mức độ và thời gian bệnh kéo dài. GERD không được kiểm soát có thể gây các tổn thương tại thực quản như viêm thực quản, hẹp thực quản và Barrett thực quản.

Viêm thực quản có thể gây loét hoặc chảy máu niêm mạc. Tình trạng viêm kéo dài cũng làm tăng nguy cơ hình thành hẹp thực quản và Barrett thực quản. Hẹp thực quản có thể gây khó khăn khi nuốt.

Barrett thực quản là tình trạng mô lót thực quản bị thay đổi. Một số ít người mắc Barrett thực quản có thể tiến triển thành ung thư biểu mô tuyến thực quản.

Ngoài thực quản, GERD còn có thể liên quan đến một số biểu hiện ở miệng, họng và phổi như ho mạn tính, khàn tiếng, viêm thanh quản hoặc mòn men răng.

5. Trào thực dạ dày nên ăn gì và cần tránh gì?

Chế độ ăn có thể ảnh hưởng đến triệu chứng trào ngược dạ dày. Nếu người bệnh thừa cân hoặc béo phì, giảm cân theo hướng dẫn phù hợp có thể giúp cải thiện triệu chứng.

Với người thường bị trào ngược dạ dày về đêm hoặc khi nằm, nên ăn bữa cuối ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ.

Một số thực phẩm và đồ uống có thể làm triệu chứng nặng hơn ở một số người, gồm thực phẩm có tính axit như cam quýt và cà chua, đồ uống có cồn, chocolate, cà phê và các nguồn caffeine, thực phẩm nhiều chất béo, bạc hà và đồ ăn cay.

Tuy nhiên, không phải tất cả người bệnh đều có cùng yếu tố kích hoạt. Người bệnh nên theo dõi những thực phẩm hoặc đồ uống làm triệu chứng tăng lên để điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.

6. Trào thực dạ dày nên điều trị và kiểm soát như thế nào?

Điều trị trào thực dạ dày thường kết hợp thay đổi lối sống và sử dụng thuốc. Bác sĩ thường khuyến nghị giảm cân đối với trường hợp người bệnh thừa cân hoặc béo phì. Người bệnh cũng có thể được hướng dẫn kê cao đầu khi ngủ khoảng 15–20 cm, bỏ thuốc lá và điều chỉnh thói quen ăn uống.

Một số thuốc có thể được sử dụng để kiểm soát GERD. Thuốc kháng acid có thể giúp giảm các triệu chứng nhẹ. Thuốc kháng histamine H2 làm giảm lượng acid do dạ dày tiết ra.

Thuốc ức chế bơm proton (PPI) cũng làm giảm tiết acid dạ dày và có hiệu quả điều trị triệu chứng GERD tốt hơn thuốc H2, đồng thời có thể giúp lành niêm mạc thực quản ở phần lớn người bệnh GERD. Việc sử dụng thuốc, đặc biệt khi cần điều trị kéo dài, nên được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Trong một số trường hợp, nếu triệu chứng không cải thiện khi người bệnh đã thay đổi lối sống kết hợp sử dụng thuốc, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật hoặc thực hiện một số thủ thuật nội soi có liên quan.

7. Trào thực dạ dày có cần nội soi không và được chẩn đoán như thế nào?

Trào thực dạ dày có cần nội soi không phụ thuộc vào triệu chứng và đáp ứng điều trị. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chẩn đoán GERD dựa trên triệu chứng và bệnh sử mà chưa cần thực hiện xét nghiệm.

Các xét nghiệm có thể được chỉ định khi người bệnh có dấu hiệu nghi ngờ biến chứng, có khả năng mắc bệnh khác với triệu chứng tương tự hoặc triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản không được cải thiện sau điều trị bằng thuốc kết hợp thay đổi lối sống.

Nội soi đường tiêu hóa trên giúp bác sĩ quan sát thực quản, dạ dày và tá tràng, đồng thời có thể lấy mẫu sinh thiết khi cần. Phương pháp này được sử dụng để đánh giá các biến chứng của GERD hoặc giúp tìm các nguyên nhân khác gây các triệu chứng trên.

Đo pH thực quản là phương pháp có độ chính xác cao để phát hiện acid trong thực quản. Xét nghiệm này có thể được sử dụng trong trường hợp chẩn đoán xác nhận GERD hoặc đánh giá hiệu quả điều trị.

8. Trào thực dạ dày khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên đi khám khi nghi ngờ trào ngược dạ dày thực quản, đặc biệt khi các triệu chứng kéo dài hoặc không có sự cải thiện sau khi đã thay đổi lối sống kết hợp sử dụng thuốc không kê đơn.

Cần được đánh giá y tế sớm khi xuất hiện đau ngực, chán ăn, nôn kéo dài, khó nuốt hoặc đau khi nuốt. Nôn ra máu, nôn có dạng giống bã cà phê, đi ngoài phân có máu hoặc phân đen như hắc ín cũng là những dấu hiệu cần được thăm khám. Tương tự đối với tình tràng sụt cân không rõ nguyên nhân cũng là dấu hiệu cần lưu ý.

Tóm lại, trào thực dạ dày có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt nếu kéo dài. Chủ động điều chỉnh chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt và thăm khám khi triệu chứng bất thường giúp kiểm soát tình trạng hiệu quả hơn. Nếu thường xuyên bị ợ nóng, đau rát vùng thượng vị hoặc khó chịu sau ăn, người bệnh nên đi khám để được xác định nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp.