Co thắt tâm vị là gì? Các triệu chứng thường gặp

Co thắt tâm vị là một rối loạn vận động của thực quản, ảnh hưởng đến khả năng nuốt và tiêu hóa thức ăn. Các triệu chứng co thắt tâm vị thường xuất hiện âm thầm và dễ bị nhầm lẫn với nhiều bệnh lý tiêu hóa khác. Vậy những triệu chứng co thắt tâm vị nào thường gặp và đâu là dấu hiệu cần lưu tâm?

1. Định nghĩa và triệu chứng co thắt tâm vị là gì?

Co thắt tâm vị (tên y học là Achalasia) là hiện tượng cơ vòng thực quản dưới không thể tự thả lỏng để mở ra khi người bệnh nuốt thức ăn. Đồng thời, các cơ ở thân thực quản cũng bị suy giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng co bóp nhịp nhàng (nhu động). Hậu quả là thức ăn và nước uống bị ứ đọng lại bên trong thực quản, lâu dần khiến thực quản bị giãn to.

Dưới đây là các triệu chứng co thắt tâm vị cũng như dấu hiệu co thắt tâm vị thường gặp nhất:

Nuốt khó: Là dấu hiệu co thắt tâm vị xuất hiện sớm nhất, ban đầu khó nuốt đồ đặc sau đó chuyển sang cả chất lỏng.
Trào ngược thức ăn: Thức ăn ứ đọng trào ngược lên miệng khi nằm hoặc ban đêm.
Đau tức ngực: Đau thắt sau xương ức, dễ nhầm với đau tim.
Ợ hơi, ợ nóng: Do thức ăn lên men trong thực quản.
Ho mạn tính, thở khò khè: Dịch trào ngược tràn vào đường thở khi ngủ gây ho, viêm phổi.
Sụt cân: Do ăn uống khó khăn, cơ thể thiếu dinh dưỡng dẫn đến gầy gò, mệt mỏi.

*Nuốt khó là một dấu hiệu co thắt tâm vị*

2. Nguyên nhân co thắt tâm vị là gì?

Cho đến nay, các nhà khoa học vẫn chưa xác định được chính xác 100% nguyên nhân co thắt tâm vị bắt nguồn từ đâu. Tuy nhiên, các nghiên cứu chuyên sâu đã chỉ ra rằng căn bệnh này xảy ra do sự tổn thương và thoái hóa của các tế bào thần kinh nằm trong thành thực quản – nơi điều khiển hoạt động co bóp cơ.

Một số yếu tố nguy cơ và cơ chế hàng đầu được ghi nhận bao gồm:

Phản ứng tự miễn dịch: Hệ thống miễn dịch của cơ thể bị rối loạn và nhầm lẫn, quay sang tấn công làm tổn thương các tế bào thần kinh điều khiển cơ vòng thực quản dưới.
Nhiễm virus: Việc từng mắc một số loại virus (như virus Herpes hoặc virus gây bệnh sởi) có thể kích hoạt phản ứng viêm bất thường, dẫn đến phá hủy mạng lưới thần kinh ở thực quản.
Yếu tố di truyền: Dù rất hiếm gặp, một số trường hợp ghi nhận bệnh có tính chất gia đình hoặc đi kèm với các hội chứng di truyền hiếm gặp khác.
Bệnh Chagas: Đây là một bệnh lý nhiễm ký sinh trùng do bọ xít hút máu truyền nhiễm (phổ biến tại khu vực Nam Mỹ), có khả năng phá hủy các hạch thần kinh thực quản và gây ra các biểu hiện tương tự như co thắt tâm vị.

3. Điều trị co thắt tâm vị bằng cách nào?

Trước khi tiến hành can thiệp, bác sĩ sẽ thực hiện chẩn đoán co thắt tâm vị thông qua các kỹ thuật hiện đại như đo áp lực thực quản, chụp X-quang thực quản có uống thuốc cản quang hoặc nội soi tiêu hóa. Sau khi hoàn tất chẩn đoán co thắt tâm vị, các phương pháp điều trị sau sẽ được cân nhắc:

3.1. Các phương pháp điều trị không phẫu thuật

Với những trường hợp phù hợp, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị co thắt tâm vị không phẫu thuật nhằm giảm co thắt và cải thiện khả năng nuốt:

Nong tâm vị bằng bóng hơi: Sử dụng bóng để làm giãn cơ vòng thực quản dưới, giúp thức ăn lưu thông xuống dạ dày thuận lợi hơn.
Tiêm Botulinum toxin: Tiêm thuốc vào cơ vòng qua nội soi để giảm co thắt, thường dành cho người cao tuổi hoặc không đủ điều kiện thực hiện các can thiệp khác. Hiệu quả thường không kéo dài.
Dùng thuốc: Thuốc chẹn kênh canxi hoặc nitrat có thể giúp giãn cơ vòng, nhưng hiệu quả hạn chế và thường chỉ được cân nhắc khi người bệnh không phù hợp với các phương pháp khác.

3.2. Các phương pháp phẫu thuật và can thiệp nội soi

Khi triệu chứng nặng hoặc các phương pháp khác không mang lại hiệu quả phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật hoặc can thiệp nội soi để làm giảm áp lực cơ vòng thực quản dưới:

Phẫu thuật cắt cơ Heller: Bác sĩ cắt một phần cơ vòng thực quản dưới qua phẫu thuật nội soi ổ bụng, thường kết hợp tạo van chống trào ngược để hạn chế trào ngược dạ dày.
Cắt cơ qua nội soi đường miệng (POEM): Bác sĩ tạo đường hầm dưới niêm mạc thực quản để tiếp cận và cắt các sợi cơ gây co thắt. Phương pháp này ít xâm lấn và có hiệu quả cải thiện triệu chứng ở nhiều người bệnh.

4. Phòng ngừa co thắt tâm vị bằng cách nào?

Người mắc co thắt tâm vị nên điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt để giảm khó nuốt, hạn chế trào ngược và cải thiện chất lượng cuộc sống. Các biện pháp cần lưu ý gồm:

Điều chỉnh cách ăn uống: Chia nhỏ thành 5–6 bữa mỗi ngày, ăn chậm, nhai kỹ, ưu tiên thức ăn mềm, dễ nuốt và uống đủ nước trong bữa ăn.
Hạn chế thực phẩm gây khó chịu: Tránh thức ăn khô, cứng, dai; hạn chế đồ nhiều dầu mỡ, cay nóng và thực phẩm gây trào ngược nếu nhận thấy chúng làm nặng triệu chứng.
Thay đổi thói quen sinh hoạt: Không nằm ngay sau khi ăn, nên chờ khoảng 2 – 3 giờ trước khi nằm. Có thể kê cao đầu giường nếu thường xuyên bị trào ngược về đêm.
Theo dõi sức khỏe: Tuân thủ hướng dẫn điều trị, tái khám đúng lịch và đến cơ sở y tế khi tình trạng nuốt nghẹn kéo dài hoặc ngày càng nặng hơn.

Như vậy, co thắt tâm vị là một rối loạn vận động thực quản có thể gây ra những triệu chứng khó chịu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng cách. Việc nhận biết sớm các triệu chứng co thắt tâm vị sẽ giúp người bệnh chủ động tìm đến bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám và can thiệp kịp thời. Hãy nhớ rằng, co thắt tâm vị tuy không phải là bệnh lý phổ biến nhưng nếu để kéo dài có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm, vì vậy đừng bao giờ xem nhẹ những dấu hiệu bất thường của cơ thể.