Tổn thương răng cưa không cuống nguy hiểm không? Cần xử trí ra sao?

Tổn thương răng cưa không cuống (SSL) là dạng tổn thương ở đại tràng có khả năng tiến triển thành ung thư đại trực tràng nếu không phát hiện và xử lý phù hợp. Đáng lưu ý, SSL thường có hình dạng phẳng, khó nhận biết khi nội soi và có thể không gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, hiểu đúng về đặc điểm, nguy cơ, cách chẩn đoán, điều trị và theo dõi tổn thương có ý nghĩa quan trọng trong việc phát hiện sớm và hạn chế nguy cơ tiến triển.

1. Tổn thương răng cưa không cuống là gì? Nguy hiểm không?

Tổn thương răng cưa không cuống (sessile serrated lesion – SSL) là một dạng tổn thương dạng polyp ở đại tràng, có hình thái phẳng hoặc chỉ hơi gồ lên trên bề mặt niêm mạc, không có cuống rõ ràng. Dưới kính hiển vi, tổn thương có cấu trúc tuyến dạng “răng cưa” đặc trưng. Trước đây, tổn thương này có thể được gọi bằng các thuật ngữ như polyp răng cưa không cuống hoặc u tuyến răng cưa không cuống; phân loại WHO năm 2019 thống nhất sử dụng thuật ngữ sessile serrated lesion (SSL).

*Tổn thương răng cưa không cuống (SSL) có cấu trúc tuyến hình răng cưa đặc trưng*

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại tổn thương và đặc điểm mô bệnh học. SSL không đồng nghĩa với ung thư, nhưng không nên xem đây là một polyp hoàn toàn lành tính. Đặc biệt, nguy cơ đáng lưu ý hơn khi tổn thương có kích thước lớn, xuất hiện các vùng gồ hoặc nốt trên bề mặt, lõm trung tâm, hình thái dạng có cuống giả hoặc đã có loạn sản.

Một khó khăn của tổn thương răng cưa không cuống là chúng thường có kích thước nhỏ, phẳng, màu sắc tương tự niêm mạc xung quanh, ranh giới không rõ và có thể phủ chất nhầy. Vì vậy, tổn thương có thể khó nhận biết khi nội soi đại tràng và dễ bị bỏ sót. Ngay cả khi phát hiện, việc cắt bỏ hoàn toàn cũng có thể khó khăn do hình dạng phẳng và ranh giới không rõ.

2. Vì sao xuất hiện tổn thương răng cưa không cuống?

Hiện nay, nguyên nhân tổn thương răng cưa không cuống chưa được xác định hoàn toàn. Các tài liệu cho thấy sự hình thành tổn thương có liên quan đến những thay đổi về gen và biểu sinh trong tế bào niêm mạc đại tràng. Trong đó, đột biến gen BRAF và quá trình methyl hóa biểu sinh được ghi nhận có liên quan đến sự phát triển của tổn thương răng cưa không cuống.

Khác với u tuyến đại tràng thông thường, tổn thương răng cưa không cuống hình thành và tiến triển theo một con đường sinh học riêng, được gọi là con đường tân sinh răng cưa. Những biến đổi này có thể thúc đẩy tế bào niêm mạc đại tràng tăng sinh bất thường và hình thành cấu trúc tuyến có dạng “răng cưa” khi quan sát dưới kính hiển vi.

Một số yếu tố được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ xuất hiện polyp răng cưa nói chung gồm:

Tuổi cao, đặc biệt trên 50 tuổi
Hút thuốc
Uống nhiều rượu
Tiêu thụ nhiều thịt đỏ
Thừa cân, béo phì
Bệnh viêm ruột.

Tuy nhiên, các yếu tố trên chỉ được xem là những yếu tố liên quan đến nguy cơ hình thành polyp răng cưa, không đồng nghĩa chúng là nguyên nhân trực tiếp gây tổn thương răng cưa không cuống ở từng người.

*Tổn thương răng cưa không cuống phát triển theo con đường tân sinh răng cưa riêng biệt*

3. Tổn thương răng cưa không cuống có những triệu chứng nào?

Phần lớn triệu chứng tổn thương răng cưa không cuống không biểu hiện rõ ràng. Người bệnh thường không biết mình có tổn thương cho đến khi được phát hiện trong quá trình nội soi đại tràng. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến tổn thương dễ bị bỏ sót, bởi chúng thường có kích thước nhỏ, bề mặt phẳng hoặc chỉ hơi gồ lên, màu sắc gần giống niêm mạc xung quanh và ranh giới không rõ.

Ở một số trường hợp, đặc biệt khi tổn thương có kích thước lớn, có thể xuất hiện:

Chảy máu hoặc có máu trong phân
Thay đổi thói quen đi tiêu, chẳng hạn tiêu chảy hoặc táo bón không rõ nguyên nhân.

Tuy nhiên, những biểu hiện này không phải dấu hiệu đặc hiệu của tổn thương răng cưa không cuống và có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác của đường tiêu hóa. Vì vậy, không thể dựa vào triệu chứng để xác định chính xác tổn thương.

4. Chẩn đoán và điều trị tổn thương răng cưa không cuống như thế nào?

4.1. Các phương pháp chẩn đoán bệnh

Vì dấu hiệu tổn thương răng cưa không cuống thường không rõ ràng, nội soi đại tràng là phương pháp quan trọng để phát hiện. Tuy nhiên, tổn thương thường phẳng hoặc chỉ hơi gồ, có màu tương tự niêm mạc xung quanh, ranh giới không rõ và đôi khi phủ chất nhầy nên có thể khó nhận biết.

Khi phát hiện tổn thương nghi ngờ, bác sĩ sẽ đánh giá vị trí, kích thước và đặc điểm bề mặt. Tổn thương thường được cắt trong quá trình nội soi và gửi đến phòng xét nghiệm để kiểm tra mô bệnh học. Đây là cơ sở giúp xác định chính xác có phải tổn thương răng cưa không cuống hay không, đồng thời đánh giá tổn thương có kèm loạn sản hay không.

*Nội soi đại tràng đánh giá tổn thương răng cưa không cuống*

4.2. Điều trị và theo dõi tổn thương răng cưa không cuống ra sao?

Điều trị chủ yếu là cắt bỏ hoàn toàn tổn thương qua nội soi đại tràng. Việc loại bỏ không chỉ giúp xác định chẩn đoán mà còn loại bỏ tổn thương tiền ung thư, từ đó hạn chế nguy cơ tiến triển thành ung thư đại trực tràng.

Do hình thái phẳng và ranh giới thường khó xác định, một số tổn thương răng cưa không cuống có thể khó cắt bỏ hoàn toàn. Vì vậy, bác sĩ cần lựa chọn kỹ thuật nội soi phù hợp dựa trên kích thước, vị trí và đặc điểm tổn thương.

Sau khi cắt, người bệnh cần tái khám và nội soi theo lịch bác sĩ chỉ định. Thời gian theo dõi phụ thuộc vào số lượng, kích thước, loại tổn thương, kết quả mô bệnh học và khả năng đã loại bỏ hoàn toàn tổn thương.

5. Có thể phòng ngừa tổn thương răng cưa không cuống bằng cách nào?

Hiện chưa có biện pháp nào được chứng minh có thể ngăn ngừa hoàn toàn tổn thương răng cưa không cuống (SSL). Tuy nhiên, một số thay đổi về lối sống, chế độ ăn và việc tầm soát phù hợp có thể giúp hạn chế các yếu tố liên quan đến nguy cơ xuất hiện tổn thương. Một số lưu ý gồm:

Không hút thuốc: Người đang hút thuốc có nguy cơ xuất hiện SSL cao hơn người không hút. Vì vậy, nên tránh hút thuốc hoặc chủ động cai thuốc nếu đang hút.
Duy trì chế độ ăn cân đối: Khi xây dựng chế độ ăn tổn thương răng cưa không cuống, có thể ưu tiên rau củ, thực phẩm giàu chất xơ, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, cá và sữa ít béo; đồng thời hạn chế thịt chế biến, thực phẩm tiện lợi và đồ uống giàu năng lượng. Đây là những mối liên quan được ghi nhận qua nghiên cứu, chưa đủ để khẳng định tác dụng phòng ngừa trực tiếp.
Nội soi đại tràng khi có chỉ định: SSL thường có hình thái phẳng nên dễ bị bỏ sót khi nội soi. Người có chỉ định nên thực hiện nội soi theo lịch bác sĩ khuyến nghị để phát hiện và xử lý tổn thương kịp thời. Đây cũng là một phần quan trọng trong phòng ngừa tổn thương răng cưa không cuống, bởi thay đổi lối sống không thể thay thế việc phát hiện và loại bỏ tổn thương tiền ung thư.
Không tự dùng aspirin hoặc thuốc chống viêm để phòng SSL: Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc sử dụng thuốc chống viêm thường xuyên và nguy cơ SSL thấp hơn, nhưng chưa chứng minh được thuốc có tác dụng phòng ngừa. Vì vậy, không nên tự sử dụng các thuốc này với mục đích phòng SSL.

Tổn thương răng cưa không cuống có thể không gây triệu chứng rõ ràng nhưng được xem là tổn thương tiền ung thư cần được phát hiện và theo dõi phù hợp. Nội soi đại tràng đóng vai trò quan trọng trong phát hiện tổn thương, trong khi việc duy trì lối sống lành mạnh và chế độ ăn cân đối có thể góp phần hạn chế các yếu tố nguy cơ. Khi phát hiện SSL, người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về xử lý và lịch nội soi theo dõi.