Viêm dạ dày phì đại có nguy hiểm không? Điều trị thế nào?

Viêm dạ dày phì đại đặc trưng bởi sự tăng sản bất thường của niêm mạc, tạo thành các nếp gấp dạ dày lớn, thường tập trung ở thân và đáy vị. Tình trạng này có thể làm tăng mất protein qua niêm mạc, dẫn đến giảm albumin, phù, sụt cân hoặc suy dinh dưỡng. Vì vậy, người bệnh cần được nội soi, sinh thiết và đánh giá toàn diện để xác định mức độ tổn thương trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

1. Viêm dạ dày phì đại là gì? Có nguy hiểm không?

Viêm dạ dày phì đại là một bệnh lý hiếm gặp khiến các nếp gấp niêm mạc dạ dày, đặc biệt ở thân và đáy vị, dày lên bất thường do sự tăng sinh quá mức của các tế bào tiết chất nhầy. Tình trạng này làm tăng tiết chất nhầy, đồng thời giảm số lượng tế bào thành và sản xuất acid dạ dày.

Một đặc điểm đáng chú ý của bệnh là protein có thể bị mất qua niêm mạc dạ dày, dẫn đến giảm protein máu. Bệnh có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến dinh dưỡng và sức khỏe nếu tình trạng mất protein kéo dài. Ngoài ra, viêm dạ dày phì đại được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ ung thư dạ dày, đặc biệt ở những trường hợp bệnh kéo dài và nặng.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều diễn tiến giống nhau. Một số thể bệnh liên quan đến nhiễm CMV hoặc Helicobacter pylori có thể khởi phát đột ngột và tự thuyên giảm; với trường hợp phát hiện H. pylori, việc điều trị tiệt trừ vi khuẩn có thể được xem xét.

Do bệnh có thể giống nhiều tình trạng khác gây dày nếp gấp dạ dày, chẩn đoán cần kết hợp triệu chứng, hình ảnh nội soi và mô bệnh học. Việc phát hiện và theo dõi phù hợp giúp kiểm soát bệnh cũng như hạn chế nguy cơ biến chứng viêm dạ dày phì đại, trong đó đáng lưu ý là tình trạng giảm protein máu và nguy cơ ung thư dạ dày.

2. Nguyên nhân nào gây viêm dạ dày phì đại?

Hiện nay, nguyên nhân viêm dạ dày phì đại vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Cơ chế được nhắc đến nhiều nhất liên quan đến sự rối loạn hoạt động của thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì (EGFR), đặc biệt là tình trạng tăng biểu hiện yếu tố tăng trưởng chuyển dạng alpha (TGF-α) tại niêm mạc dạ dày.

TGF-α có thể gắn và kích hoạt EGFR trên các tế bào biểu mô dạ dày, thúc đẩy tăng sinh quá mức các tế bào hố tuyến tiết chất nhầy. Quá trình này làm niêm mạc dạ dày dày lên, hình thành các nếp gấp lớn, đồng thời giảm tế bào thành và tế bào chính. Hậu quả là dạ dày tăng tiết chất nhầy, giảm sản xuất acid và có thể mất protein qua niêm mạc.

Một số yếu tố nhiễm trùng có liên quan đến bệnh:

• Nhiễm CMV: thường gặp trong các trường hợp Ménétrier ở trẻ em và được cho là có liên quan chặt chẽ với thể bệnh khởi phát cấp tính, có khả năng tự thuyên giảm.

• Nhiễm Helicobacter pylori: đã được ghi nhận ở một số người trưởng thành mắc bệnh, nhưng chưa có bằng chứng nhất quán để khẳng định đây là nguyên nhân trực tiếp.

3. Dấu hiệu viêm dạ dày phì đại bao gồm những gì?

Dấu hiệu viêm dạ dày phì đại có thể biểu hiện ở cả đường tiêu hóa và toàn thân do niêm mạc dạ dày tăng sinh bất thường, làm tăng tiết chất nhầy và gây mất protein. Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Đau vùng thượng vị: Người bệnh có thể đau hoặc khó chịu ở vùng bụng trên, đôi khi đau dữ dội.

• Buồn nôn, nôn: Thường đi kèm cảm giác khó chịu ở vùng thượng vị.

• No sớm, chán ăn: Người bệnh nhanh cảm thấy no, ăn uống kém hơn bình thường.

• Sụt cân và suy dinh dưỡng: Có thể xảy ra do ăn uống kém kết hợp với tình trạng mất protein qua niêm mạc dạ dày.

• Phù: Mất protein làm giảm albumin máu, từ đó gây phù ngoại biên, thường thấy ở mặt, bàn chân, chân hoặc tay.

• Tiêu chảy: Một số trường hợp có thể xuất hiện tiêu chảy.

• Thiếu máu: Có thể gặp do mất máu kín từ niêm mạc dạ dày dễ tổn thương.

Ở một số người, bệnh diễn tiến từ từ và các triệu chứng tăng dần. Riêng thể liên quan đến nhiễm CMV ở trẻ em có thể khởi phát cấp tính và tự thuyên giảm trong vài tuần đến vài tháng. Bệnh cũng liên quan đến nguy cơ ung thư dạ dày tăng cao, vì vậy người bệnh cần được chẩn đoán và theo dõi phù hợp.

4. Chẩn đoán và điều trị viêm dạ dày phì đại như thế nào?

Việc chẩn đoán và điều trị viêm dạ dày phì đại có ý nghĩa quan trọng vì bệnh không chỉ gây tổn thương niêm mạc dạ dày mà còn có thể dẫn đến mất protein kéo dài, giảm albumin, phù, suy dinh dưỡng và thiếu máu. Bên cạnh đó, tổn thương dạ dày phì đại có thể tương tự một số bệnh lý khác trên nội soi, nên cần xác định chính xác nguyên nhân và mức độ bệnh để có hướng xử trí phù hợp, đồng thời theo dõi nguy cơ biến chứng về lâu dài.

4.1. Chẩn đoán viêm dạ dày phì đại

Chẩn đoán viêm dạ dày phì đại cần kết hợp biểu hiện lâm sàng, nội soi, xét nghiệm và đặc điểm mô bệnh học:

• Nội soi dạ dày: Cho thấy các nếp niêm mạc dày, ngoằn ngoèo, thường tập trung ở thân và đáy vị, trong khi hang vị tương đối được bảo tồn. Niêm mạc có thể phù nề, dễ tổn thương và tiết nhiều chất nhầy.

• Sinh thiết dạ dày: Giúp xác nhận chẩn đoán qua hình ảnh tăng sản mạnh các tế bào biểu mô hố tuyến (foveolar), các tuyến sâu có thể giãn dạng nang và giảm số lượng tế bào thành, tế bào chính. Do niêm mạc dày, sinh thiết nông bằng kìm thông thường đôi khi không đủ để đánh giá; bác sĩ có thể cần lấy mẫu sinh thiết sâu hoặc mẫu có độ dày lớn hơn.

• Xét nghiệm: Albumin máu thường giảm do mất protein qua niêm mạc dạ dày. Có thể xét nghiệm alpha-1 antitrypsin trong phân để đánh giá tình trạng mất protein qua đường tiêu hóa. Công thức máu cũng có thể cho thấy thiếu máu thiếu sắt.

• Chẩn đoán hình ảnh: Chụp X-quang cản quang, CT hoặc MRI có thể ghi nhận tình trạng dày nếp niêm mạc hoặc thành dạ dày, chủ yếu ở thân và đáy vị. Tuy nhiên, các phương pháp này không có dấu hiệu đặc hiệu để khẳng định bệnh.

4.2. Cách điều trị viêm dạ dày phì đại

Điều trị viêm dạ dày phì đại phụ thuộc vào mức độ mất protein, triệu chứng, nguyên nhân liên quan và nguy cơ biến chứng. Các phương pháp có thể được cân nhắc gồm:

• Bổ sung dinh dưỡng: Ưu tiên chế độ ăn giàu protein để bù lượng protein bị mất. Trường hợp nặng có thể cần hỗ trợ dinh dưỡng theo chỉ định của bác sĩ và bổ sung sắt nếu có thiếu máu.

• Điều trị nguyên nhân liên quan: Nếu phát hiện H. pylori, có thể điều trị tiệt trừ. Với thể liên quan đến CMV ở trẻ em, phần lớn trường hợp có thể tự hồi phục; thuốc kháng virus có thể được sử dụng trong một số trường hợp phù hợp.

• Điều trị bằng thuốc: Cetuximab, thuốc kháng thụ thể EGFR, đã được nghiên cứu và ghi nhận khả năng cải thiện triệu chứng, giảm độ dày nếp niêm mạc ở một số bệnh nhân. Octreotide và một số thuốc khác cũng đã được sử dụng, nhưng hiệu quả chưa nhất quán.

• Phẫu thuật: Cắt một phần hoặc toàn bộ dạ dày có thể được chỉ định khi bệnh nặng, mất protein nghiêm trọng không đáp ứng điều trị nội khoa, triệu chứng kéo dài gây ảnh hưởng đáng kể hoặc xuất hiện nguy cơ cao/biến chứng ung thư dạ dày.

Viêm dạ dày phì đại cần được phát hiện và theo dõi vì bệnh có thể ảnh hưởng đến dinh dưỡng và protein máu khi tổn thương kéo dài. Hướng xử trí tùy từng trường hợp, từ điều chỉnh dinh dưỡng, bổ sung dưỡng chất và điều trị yếu tố liên quan đến các phương pháp chuyên sâu hơn khi bệnh nặng hoặc không đáp ứng. Người có triệu chứng nghi ngờ nên thăm khám chuyên khoa tiêu hóa để được chẩn đoán chính xác và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.