Những thay đổi trong nước tiểu: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Nước tiểu là sản phẩm cuối cùng của quá trình lọc máu tại thận và phản ánh khá rõ tình trạng sức khỏe của cơ thể. Trong nhiều trường hợp, nước tiểu đổi màu có thể chỉ liên quan đến chế độ ăn uống hoặc lượng nước nạp vào, nhưng đôi khi đây lại là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý tiềm ẩn. Việc hiểu rõ nguyên nhân nước tiểu đổi màu, các triệu chứng đi kèm và hướng xử trí phù hợp sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe.

1. Nước tiểu đổi màu là gì?

Bình thường, nước tiểu sẽ có màu vàng nhạt đến vàng sẫm, tùy thuộc vào mức độ cô đặc của nước tiểu. Màu sắc này chủ yếu do sắc tố có tên gọi là urochrome tạo nên. Khi màu nước tiểu thay đổi bất thường (trở nên rất đậm, nhạt bất thường hoặc xuất hiện các màu khác như đỏ, nâu, cam, xanh…), thì tình trạng này được gọi là nước tiểu đổi màu.

Trong phần lớn các trường hợp thì sự thay đổi của màu nước tiểu là lành tính và chỉ mang tính chất tạm thời, nhưng bên cạnh đó cũng có những trường hợp phản ánh có sự rối loạn trong chức năng thận, gan hoặc đường tiết niệu. Do đó, việc đánh giá bối cảnh và triệu chứng đi kèm là rất quan trọng.

2. Nguyên nhân nước tiểu đổi màu thường gặp

Nước tiểu đổi màu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ thói quen ăn uống hằng ngày đến các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn:

Thiếu hoặc dư nước: đây là một trong những nguyên nhân nước tiểu đổi màu phổ biến nhất. Khi cơ thể bị thiếu nước, nước tiểu trở nên cô đặc hơn và có màu vàng đậm. Ngược lại, khi uống quá nhiều nước có thể khiến nước tiểu gần như trong suốt. Đây thường là những thay đổi sinh lý và không gây nguy hiểm.
Thực phẩm và đồ uống: Khi tiêu thụ một số loại thực phẩm sau sẽ làm thay đổi màu nước tiểu, củ dền và các loại quả mọng làm nước tiểu có màu hồng hoặc đỏ nhạt, măng tây khiến nước tiểu có màu xanh nhạt hoặc thậm chí có mùi rất đặc trưng, các loại thực phẩm có màu đậm thường sẽ làm nước tiểu có màu sẫm hơn. Đây cũng thường là những nguyên nhân gây thay đổi màu nước tiểu một cách thoáng qua và không phải do bệnh lý.
Thuốc và các loại vitamin: nhiều loại thuốc và vitamin khi sử dụng cũng có thể gây ra tình trạng nước tiểu đổi màu, vitamin nhóm B khiến nước tiểu có màu vàng sáng, một số loại thuốc kháng sinh và nhuận tràng làm nước tiểu đổi màu cam hoặc nâu, thuốc điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu sẽ làm nước tiểu có màu xanh hoặc xanh lục. Đây thường chỉ là tác dụng phụ đã biết và không gây nguy hiểm nếu không kèm triệu chứng bất thường.

3. Nước tiểu đổi màu là bệnh gì?

Khi nước tiểu đổi màu không liên quan đến ăn uống hay thuốc, thì tình trạng này có thể là dấu hiệu của một số bệnh lý sau:

Nước tiểu có màu đỏ hoặc hồng có thể do: Nhiễm trùng đường tiết niệu, sỏi thận, chấn thương đường tiết niệu, bệnh thận hoặc khối u. Sự hiện diện của máu trong nước tiểu (tiểu máu) cần được đánh giá y khoa, ngay cả khi không đau.
Nước tiểu nâu sẫm có thể liên quan đến: Bệnh gan hoặc túi mật, tan máu, mất nước nặng. Đây là dấu hiệu không nên chủ quan, đặc biệt khi kèm theo vàng da hoặc người mệt mỏi.
Nước tiểu xanh hoặc xanh lục: Màu nước tiểu này hiếm gặp và thường chủ yếu do thuốc hoặc có thể ở những bệnh nhiễm trùng hiếm gặp. Trong một số trường hợp, nhiễm khuẩn đặc biệt có thể gây màu nước tiểu bất thường.

4. Nước tiểu đổi màu liên tục khi nào cần lo lắng?

Nước tiểu đổi màu liên tục trong nhiều ngày, đặc biệt khi không rõ nguyên nhân, là dấu hiệu cần được chú ý. Người bệnh nên đi khám khi nước tiểu đổi màu kèm theo các dấu hiệu sau:

Màu nước tiểu bất thường kéo dài
Có kèm đau khi tiểu, sốt, đau lưng
Nước tiểu có mùi hôi nặng
Xuất hiện tiểu máu

Những dấu hiệu này có thể liên quan đến nhiễm trùng, sỏi thận hoặc bệnh lý mạn tính của thận và đường tiết niệu.

5. Cách điều trị khi nước tiểu đổi màu

Khi điều trị tình trạng nước tiểu đổi màu còn cần phải phụ thuộc vào nguyên nhân:

Do thiếu nước: cần tăng cường uống nước đáp ứng đủ nhu cầu khuyến nghị
Do thực phẩm hoặc thuốc: chỉ cần theo dõi, thường không cần điều trị nếu không có các triệu chứng bất thường kèm theo
Do nhiễm trùng: điều trị theo chỉ định bác sĩ
Do bệnh thận, gan hoặc sỏi: cần thăm khám để tìm nguyên nhân cụ thể và điều trị chuyên khoa phù hợp.

Nước tiểu đổi màu có thể là hiện tượng sinh lý bình thường hoặc dấu hiệu cảnh báo bệnh lý, tùy thuộc vào nguyên nhân và triệu chứng đi kèm. Việc hiểu rõ nguyên nhân nước tiểu đổi màu, nhận biết khi nào nước tiểu đổi màu là bệnh gì và chú ý đến tình trạng nước tiểu đổi màu liên tục sẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Khi màu nước tiểu thay đổi kéo dài hoặc kèm triệu chứng bất thường, người bệnh nên đi khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.