Sỏi niệu quản đoạn giữa là gì? Triệu chứng, điều trị và cách phòng ngừa hiệu quả

Sỏi niệu quản đoạn giữa là tình trạng tinh thể khoáng chất mắc kẹt tại điểm hẹp tự nhiên của niệu quản, gây cản trở dòng chảy nước tiểu và dễ dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Nhận biết sớm triệu chứng sỏi niệu quản đoạn giữa, chẩn đoán chính xác cũng như áp dụng phương pháp điều trị skịp thời kết hợp chế độ ăn khoa học sẽ giúp bảo vệ chức năng thận và phòng ngừa sỏi niệu quản đoạn giữa tái phát hiệu quả.

1. Sỏi niệu quản đoạn giữa nằm ở đâu và có nguy hiểm không?

Niệu quản là ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang dài khoảng 25-30cm, chia thành 3 đoạn: trên, giữa và dưới.

Viên sỏi niệu quản đoạn giữa xuất hiện khi sỏi di chuyển từ thận xuống và bị mắc kẹt tại vị trí niệu quản bắt chéo qua các mạch máu chậu (ngay phía trước khớp cùng chậu). Đây là 1 trong 3 điểm hẹp sinh lý tự nhiên với đường kính lòng ống chỉ khoảng 2 – 4mm.

Sỏi niệu quản đoạn giữa tiềm ẩn nhiều nguy cơ nguy hiểm:

Tắc nghẽn cấp tính: Làm ngưng trệ nước tiểu từ thận xuống bàng quang, gây ra tình trạng thận ứ nước đài bể thận.
Suy giảm chức năng thận: Áp lực nước tiểu gia tăng liên tục ép lên mô thận, lâu ngày dễ dẫn đến suy thận cấp hoặc mạn tính.
Nhiễm trùng đường tiết niệu nặng: Nước tiểu bị ứ đọng tạo điều kiện cho vi khuẩn bùng phát, gây viêm thận – bể thận cấp, ứ mủ thận và nguy cơ nhiễm trùng huyết.
Khó tự thoát ra ngoài: Do vị trí mắc kẹt nằm ở khu vực bắt chéo mạch máu có nếp gấp sinh lý, sỏi niệu quản đoạn giữa ít có khả năng tự di chuyển xuống bàng quang hơn so với sỏi đoạn dưới.

2. Triệu chứng sỏi niệu quản đoạn giữa là gì? Khi nào cần đi khám ngay?

Mức độ rầm rộ của bệnh phụ thuộc vào kích thước sỏi và mức độ gây tắc nghẽn. Các triệu chứng sỏi niệu quản đoạn giữa điển hình gồm:

Cơn đau quặn thận: Đau dữ dội từng đợt khởi phát đột ngột từ vùng hông lưng, sau đó lan gập xuống hố chậu, hạ vị và bẹn đùi do niệu quản tăng co bóp để đẩy sỏi niệu quản đoạn giữa ra ngoài.
Tiểu máu: Nước tiểu có màu hồng hoặc đỏ tươi do cạnh sắc của viên sỏi cọ xát tổn thương niêm mạc niệu quản.
Rối loạn tiểu tiện: Xuất hiện tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần nhưng lượng nước tiểu mỗi lần rất ít.
Buồn nôn và nôn: Xuất hiện do hệ thần kinh thực vật chi phối niệu quản và dạ dày – ruột có sự liên kết chặt chẽ.

Cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay nếu:

Sốt cao trên 38,5°C kèm rét run, ớn lạnh (dấu hiệu nhiễm trùng đường tiết niệu nặng).
Cơn đau quặn kéo dài, không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường.
Không thể đi tiểu (vô niệu) hoặc lượng nước tiểu sụt giảm bất thường.

*Tinh thể khoáng chất mắc kẹt tại điểm hẹp tự nhiên của niệu quản*

3. Chẩn đoán sỏi niệu quản đoạn giữa bằng phương pháp nào chính xác?

Xác định chính xác vị trí, kích thước và ảnh hưởng của sỏi niệu quản đoạn giữa giúp bác sĩ đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp nhất:

Chụp cắt lớp vi tính không dựng hình liều thấp: Được xem là “tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán sỏi niệu quản đoạn giữa. Kỹ thuật này giúp xác định chính xác vị trí, kích thước (mm), độ cứng sỏi và mức độ ứ nước của thận.
Siêu âm hệ tiết niệu: Giúp đánh giá nhanh tình trạng đài bể thận giãn và ứ nước, an toàn cho phụ nữ mang thai. Tuy nhiên, hình ảnh sỏi niệu quản đoạn giữa có thể bị hơi trong ruột che lấp.
Chụp X-quang bụng không chuẩn bị: Phát hiện các viên sỏi niệu quản đoạn giữa chứa thành phần cản quang.
Xét nghiệm máu và nước tiểu: Đánh giá chỉ số bạch cầu, nitrit, vi khuẩn trong nước tiểu; đồng thời kiểm tra nồng độ creatinine và ure máu để đánh giá chức năng thận.

4. Điều trị sỏi niệu quản đoạn giữa như thế nào? Khi nào cần tán sỏi hoặc nội soi?

Căn cứ vào kích thước sỏi và mức độ biến chứng, phác đồ điều trị sỏi niệu quản đoạn giữa được chỉ định như sau:

Điều trị nội khoa & Liệu pháp tống sỏi: Áp dụng khi viên sỏi niệu quản đoạn giữa nhỏ (<5mm) chưa gây tắc nghẽn nặng. Sử dụng thuốc giảm đau chống viêm (NSAID) kết hợp thuốc chẹn alpha-1 giúp làm giãn cơ trơn niệu quản, hỗ trợ sỏi tự thoát ra ngoài.
Tán sỏi ngoài cơ thể: Dành cho viên sỏi niệu quản đoạn giữa kích thước dưới 10 – 20mm, độ cứng vừa phải. Sóng xung kích hội tụ từ bên ngoài sẽ làm vỡ sỏi thành mảnh vụn để đào thải qua đường tiểu.
Nội soi niệu quản tán sỏi bằng laser: Đây là lựa chọn tối ưu và phổ biến nhất hiện nay cho sỏi niệu quản đoạn giữa. Bác sĩ đưa ống soi từ niệu đạo qua bàng quang lên niệu quản, dùng năng lượng laser phá vỡ sỏi niệu quản đoạn giữa rồi dùng giỏ gắp đưa mảnh sỏi ra ngoài. Kỹ thuật tán sỏi niệu quản đoạn giữa qua nội soi đem lại tỷ lệ sạch sỏi cao và phục hồi rất nhanh.
Dẫn lưu giải áp khẩn cấp: Khi sỏi gây nhiễm trùng nặng hoặc suy thận cấp, bác sĩ sẽ đặt ống thông JJ hoặc dẫn lưu thận qua da giải áp trước, sau đó mới tán sỏi niệu quản đoạn giữa khi tình trạng ổn định.

*Sỏi niệu quản đoạn giữa là bệnh lý tiết niệu nguy hiểm nhưng có thể điều trị triệt để*

5. Chế độ ăn sỏi niệu quản đoạn giữa như thế nào để phòng ngừa tái phát?

Thực hiện chế độ ăn sỏi niệu quản đoạn giữa đúng cách là giải pháp then chốt giúp phòng ngừa tái phát hiệu quả:

Uống đủ nước mỗi ngày: Đảm bảo uống 2,5 – 3 lít nước/ngày để duy trì lượng nước tiểu trên 2,5 lít/ngày. Nước tiểu loãng ngăn ngừa các tinh thể kết tụ thành sỏi niệu quản đoạn giữa.
Bổ sung nước chanh tươi: Axit citric trong chanh tạo citrate nước tiểu, giúp ức chế quá trình hình thành sỏi canxi oxalat.
Cắt giảm lượng muối natri: Giới hạn muối dưới 6g/ngày để giảm lượng canxi đào thải vào nước tiểu, hỗ trợ phòng ngừa sỏi niệu quản đoạn giữa.
Duy trì lượng canxi hợp lý: Nạp khoảng 700 – 1200 mg canxi/ngày từ thực phẩm (sữa, phô mai). Kiêng canxi quá mức sẽ làm tăng hấp thu oxalat tại ruột.
Hạn chế đạm động vật và thực phẩm giàu oxalat: Giảm tiêu thụ thịt đỏ, nội tạng, rau bina, trà đậm và nước ngọt có ga.

Sỏi niệu quản đoạn giữa là bệnh lý tiết niệu nguy hiểm nhưng có thể điều trị triệt để nếu phát hiện sớm. Khi xuất hiện triệu chứng sỏi niệu quản đoạn giữa, người bệnh nên đi thăm khám ngay để áp dụng các phương pháp điều trị hiện đại như nội soi laser hoặc tán sỏi niệu quản đoạn giữa. Ngoài ra, việc duy trì chế độ ăn sỏi niệu quản đoạn giữa hợp lý chính là chìa khóa vàng giúp phòng ngừa sỏi niệu quản đoạn giữa tái phát lâu dài.