Xét nghiệm máu có phát hiện suy thận không?

Xét nghiệm máu là một trong những phương pháp quan trọng giúp bác sĩ đánh giá chức năng thận và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Vậy xét nghiệm máu có phát hiện suy thận không, kết quả này cho biết được những chỉ số nào và có vai trò ra sao trong chẩn đoán suy thận ở từng giai đoạn? Hiểu rõ vấn đề sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc theo dõi và bảo vệ sức khỏe thận.

1. Xét nghiệm máu có phát hiện suy thận không?

“Xét nghiệm máu có phát hiện bệnh thận không?” – câu trả lời là Có. Đây là phương pháp rất quan trọng và được sử dụng rộng rãi để đánh giá chức năng thận, giúp nhận biết sớm nguy cơ suy thận. Tuy vậy, để chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh thận, bác sĩ cần xem xét đồng thời nhiều chỉ số trong máu và kết hợp thêm các xét nghiệm khác, chứ không chỉ dựa vào một kết quả đơn lẻ.

Trong xét nghiệm này, bác sĩ sẽ đo nồng độ creatinine trong máu – đây là chất thải được thận lọc và đào thải ra ngoài. Khi thận hoạt động kém, creatinine sẽ tích tụ và tăng cao trong máu. Dựa vào chỉ số creatinine, cùng với tuổi, giới tính và cân nặng, bác sĩ sẽ tính toán tốc độ lọc cầu thận ước tính (eGFR) để đánh giá chức năng thận.

• Thận khỏe mạnh thường có eGFR trên 90 ml/phút.
• Nếu eGFR thấp hơn 90 ml/phút, có thể bạn đang gặp vấn đề về chức năng thận, đặc biệt là bệnh thận mạn tính.

Ngoài ra, mức creatinine tăng cao cũng là dấu hiệu cảnh báo:

• Trên 1,2 mg/dL ở nữ giới
• Trên 1,4 mg/dL ở nam giới có thể cho thấy thận đang lọc chất thải kém hiệu quả.

Xét nghiệm máu không chỉ giúp phát hiện sớm suy thận mà còn đánh giá mức độ hoạt động của thận để bác sĩ có hướng theo dõi và điều trị phù hợp.

2. Các xét nghiệm máu phát hiện suy thận thường dùng là gì?

Để đánh giá chức năng thận và phát hiện sớm suy thận, bác sĩ thường chỉ định một số xét nghiệm máu cơ bản. Những xét nghiệm này giúp kiểm tra khả năng thận lọc chất thải, duy trì cân bằng điện giải và phản ánh tình trạng hoạt động của thận trong cơ thể.

Creatinin máu: 

Xét nghiệm creatinin đo nồng độ creatinin trong huyết thanh, là sản phẩm phân hủy của creatin trong cơ bắp mà thận bình thường sẽ lọc và loại bỏ khỏi máu. Khi chức năng thận giảm, khả năng lọc creatinin kém dần dẫn tới nồng độ creatinin trong máu tăng lên, nên chỉ số này được dùng để đánh giá sơ bộ tình trạng thận. 

Nồng độ creatinin ở người trưởng thành khỏe mạnh thường nằm trong khoảng ~0,7–1,3 mg/dL ở nam và ~0,6–1,1 mg/dL ở nữ; Mức cao hơn giới hạn này có thể gợi ý thận đang hoạt động kém hiệu quả.

Độ lọc cầu thận ước tính (eGFR)

Độ lọc cầu thận ước tính (eGFR) là chỉ số quan trọng nhất để đánh giá khả năng lọc máu của thận. eGFR không phải là một xét nghiệm trực tiếp mà là một giá trị được tính toán dựa trên nồng độ creatinin trong máu, kèm theo tuổi, giới tính và một số yếu tố khác. 

Giá trị eGFR cao (≥ 90 mL/phút/1.73 m²) cho thấy thận hoạt động tốt, trong khi eGFR < 60 mL/phút/1,73 m² kéo dài nhiều tháng thường được coi là dấu hiệu suy thận mạn tính. Chỉ số này còn được dùng để phân chia các giai đoạn của bệnh thận, từ nhẹ tới giai đoạn cuối. 

Ure máu (hoặc BUN)

Xét nghiệm ure máu (thường được báo cáo dưới dạng BUN – Blood Urea Nitrogen) đo lượng nitơ ure — một chất thải hình thành từ quá trình phân hủy protein — trong máu. Thận khỏe mạnh lọc hầu hết ure ra khỏi máu và thải vào nước tiểu, nên khi chức năng thận giảm, ure sẽ bị giữ lại và nồng độ trong máu tăng lên. 

Tuy nhiên, giá trị ure có thể bị ảnh hưởng bởi chế độ ăn giàu protein, tình trạng mất nước hoặc bệnh lý khác, do đó bác sĩ thường đánh giá ure cùng với creatinin để hiểu rõ hơn về chức năng thận. 

Điện giải đồ (Na⁺, K⁺, Cl⁻, …)

Điện giải đồ là xét nghiệm đo nồng độ các ion như natri (Na⁺), kali (K⁺), clorua (Cl⁻)… trong máu. Thận là cơ quan chủ yếu điều chỉnh cân bằng điện giải, nên khi chức năng thận suy giảm, cân bằng các ion này có thể bị rối loạn. 

Ví dụ, thận yếu có thể gây tăng kali máu (đặc biệt nguy hiểm cho tim) hoặc các bất thường khác về natri, clorua, ảnh hưởng tới hệ thần kinh và cơ bắp. Xét nghiệm điện giải đồ giúp phát hiện các rối loạn này và hỗ trợ đánh giá chức năng thận toàn diện hơn.

Lưu ý: Những xét nghiệm máu trên thường được chỉ định kèm với xét nghiệm nước tiểu (như protein niệu) và đánh giá lâm sàng khác để xác định suy thận chính xác hơn tùy theo tình trạng bệnh nhân.

3. Cần làm thêm xét nghiệm gì để chẩn đoán chính xác suy thận?

Để chẩn đoán chính xác suy thận, ngoài xét nghiệm máu, bác sĩ thường chỉ định thêm các xét nghiệm phát hiện suy thận khác nhằm đánh giá đầy đủ cả chức năng và mức độ tổn thương của thận. Các xét nghiệm này được chia thành những nhóm chính dưới đây:

3.1. Xét nghiệm nước tiểu – đánh giá sớm tổn thương thận

Xét nghiệm nước tiểu là nhóm xét nghiệm bổ sung rất quan trọng. Trong đó, tổng phân tích nước tiểu thường được thực hiện đầu tiên vì có thể cung cấp nhiều thông tin về những chất bất thường mà thận bài tiết ra ngoài. Không giống xét nghiệm máu phản ánh khả năng lọc của thận, xét nghiệm nước tiểu giúp nhận diện sớm các dấu hiệu tổn thương cầu thận ngay cả khi chức năng lọc chưa suy giảm rõ rệt.

• Vi albumin niệu (tiểu đạm vi thể): Vi albumin niệu là dấu hiệu sớm và nhạy nhất của tổn thương cầu thận. Ở thận khỏe mạnh, protein được giữ lại trong máu. Khi cầu thận bị tổn thương, albumin bắt đầu rò rỉ vào nước tiểu với số lượng nhỏ. Sự xuất hiện của tiểu đạm vi thể thường là dấu hiệu đầu tiên của bệnh thận mạn, đặc biệt ở người đái tháo đường hoặc tăng huyết áp.
• Xét nghiệm tỷ lệ albumin/creatinin niệu (ACR): Xét nghiệm ACR đo lượng albumin trong nước tiểu so với creatinin, giúp phát hiện tình trạng tiểu đạm chính xác và ổn định hơn so với xét nghiệm nước tiểu thông thường. Dựa vào kết quả ACR, bệnh thận mạn được phân loại thành không tiểu đạm, tiểu đạm vi thể và tiểu đạm đại thể. Đây là một trong những xét nghiệm phát hiện suy thận quan trọng để chẩn đoán sớm và đánh giá mức độ bệnh.
• Tiểu máu trong nước tiểu: Tiểu máu là tình trạng xuất hiện hồng cầu trong nước tiểu. Mặc dù có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng tiểu máu kéo dài hoặc tái diễn có thể là dấu hiệu của tổn thương thận hoặc bệnh lý đường tiết niệu. Khi phát hiện tiểu máu không rõ nguyên nhân, người bệnh cần được đánh giá thêm để loại trừ bệnh thận mạn.

3.2. Chẩn đoán hình ảnh – đánh giá cấu trúc và nguyên nhân suy thận

Bên cạnh xét nghiệm nước tiểu, chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò hỗ trợ không thể thiếu trong chẩn đoán suy thận.

• Siêu âm thận giúp đánh giá kích thước, hình dạng và cấu trúc thận. Ở bệnh thận mạn giai đoạn muộn, thận thường nhỏ hơn bình thường và ranh giới vỏ – tủy không còn rõ.
• Các phương pháp hình ảnh như siêu âm, X-quang hoặc CT scan còn giúp phát hiện tắc nghẽn đường tiết niệu do sỏi, khối u hoặc bất thường giải phẫu, những nguyên nhân có thể gây suy thận hoặc làm bệnh tiến triển nhanh hơn. Ngoài ra, siêu âm cũng có thể phát hiện nang thận hoặc khối u thận, từ đó định hướng cho các thăm dò chuyên sâu hơn.
• Trong một số trường hợp cần đánh giá sâu hơn về tổn thương mạn tính, MRI thận có thể được chỉ định để quan sát tình trạng xơ hóa hoặc sẹo trong mô thận. Đây là dấu hiệu đặc trưng của bệnh thận mạn và giúp bác sĩ xác định mức độ tổn thương không hồi phục.

Tóm lại, xét nghiệm máu có phát hiện suy thận không còn phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và các chỉ số được đánh giá. Thông qua các xét nghiệm như creatinin máu, ure và đặc biệt là độ lọc cầu thận ước tính (eGFR), bác sĩ có thể phát hiện sớm những dấu hiệu suy giảm chức năng thận, ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, để chẩn đoán chính xác và theo dõi toàn diện bệnh thận, xét nghiệm máu thường cần được kết hợp với xét nghiệm nước tiểu, chẩn đoán hình ảnh và thăm khám lâm sàng.

Nguồn thông tin tham khảo: Nhs.uk, Cdc.gov