Tìm hiểu về thuốc tiểu đường 2 thành phần kết hợp

Trong điều trị tiểu đường type 2, khi thuốc đơn thành phần không kiểm soát đường huyết hiệu quả, thuốc tiểu đường 2 thành phần ra đời như giải pháp tối ưu. Loại thuốc này kết hợp hai cơ chế tác dụng trong một viên, giúp tăng hiệu quả kiểm soát đường huyết, giảm số lượng viên thuốc phải uống và giúp người bệnh tuân thủ điều trị tốt hơn. Một phác đồ phổ biến là metformin kết hợp với một thuốc khác, vừa hiệu quả vừa tiện lợi cho người bệnh.

1. Thuốc tiểu đường 2 thành phần kết hợp là gì? Vì sao cần có loại thuốc này?

Thuốc tiểu đường 2 thành phần là loại thuốc chứa hai hoạt chất hạ đường huyết trong cùng một viên, dùng cho bệnh nhân đái tháo đường type 2 khi một loại thuốc đơn lẻ không đủ hiệu quả. Thuốc tác động đồng thời vào nhiều cơ chế bệnh lý: giảm sản xuất glucose ở gan, tăng độ nhạy insulin, giảm hấp thu đường ở ruột, hoặc tăng thải glucose qua nước tiểu. Ví dụ điển hình là Metaglip (glipizide + metformin).

Lý do cần thuốc tiểu đường 2 thành phần là bởi:

Bệnh tiểu đường type 2 tiến triển theo thời gian, đơn trị liệu như metformin có thể giảm hiệu quả do tế bào beta suy giảm.
Kết hợp hai thuốc giúp hạ đường huyết nhanh hơn, giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, thận và tử vong.
Gộp hai thuốc trong một viên giúp giảm số lượng thuốc phải uống, đơn giản hóa phác đồ và tăng khả năng tuân thủ điều trị, từ đó kiểm soát đường huyết ổn định hơn.

2. Các thuốc tiểu đường dạng kết hợp thường gặp

Hiện nay trên thị trường có nhiều thuốc tiểu đường 2 thành phần. Dưới đây là các nhóm thuốc tiểu đường kết hợp phổ biến nhất được các bác sĩ nội tiết kê đơn:

Metformin + Sulfonylurea (ví dụ: glimepiride + metformin, glipizide + metformin, glyburide + metformin): Sulfonylurea kích thích tuyến tụy tiết insulin, phù hợp cho bệnh nhân có đường huyết cao sau ăn. Đây là phối hợp cổ điển, chiếm tỷ lệ cao trong điều trị.
Metformin + DPP-4 inhibitors (ví dụ: sitagliptin + metformin như Janumet, linagliptin + metformin như Jentadueto, saxagliptin + metformin như Kombiglyze XR): DPP-4 ức chế enzyme phá hủy incretin, giúp tăng tiết insulin mà không gây hạ đường huyết nặng.
Metformin + SGLT2 inhibitors (ví dụ: empagliflozin + metformin như Synjardy, dapagliflozin + metformin như Xigduo XR, canagliflozin + metformin như Invokamet): SGLT2 ức chế tái hấp thu glucose ở thận, giúp giảm cân và bảo vệ tim thận.
Metformin + Thiazolidinediones (TZDs, ví dụ: pioglitazone + metformin): Tăng độ nhạy insulin ở mô ngoại vi, nhưng ít dùng hơn do nguy cơ phù và gãy xương.

Có thể thấy các loại thuốc kể trên hầu hết thuộc dạng thuốc tiểu đường metformin kết hợp, do vậy chúng chỉ phù hợp trong điều trị tiểu đường type 2. Trong các nghiên cứu gần đây (2023), phối hợp metformin + DPP-4 hoặc SGLT2 được ưu tiên vì giảm HbA1c hiệu quả và lợi ích tim mạch. Ở Việt Nam, các thuốc như Trajenta (linagliptin) thường phối hợp với metformin hoặc sulfonylurea.

3. Các lưu ý khi sử dụng thuốc tiểu đường 2 thành phần

Dù thuốc tiểu đường kết hợp mang lại nhiều lợi ích, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các lưu ý sau để đảm bảo an toàn:

Nguy cơ hạ đường huyết: Đặc biệt lưu ý khi sử dụng viên kết hợp có chứa Sulfonylurea. Nếu bạn bỏ bữa ăn nhưng vẫn uống thuốc, đường huyết có thể tụt xuống mức nguy hiểm. Lời khuyên là luôn mang theo kẹo hoặc đường gói. Ăn uống đúng giờ khi dùng thuốc này.
Tác dụng phụ trên đường tiêu hoá: Đa số các viên kết hợp đều chứa Metformin, hoạt chất này thường gây đầy bụng, tiêu chảy, buồn nôn trong thời gian đầu sử dụng. Lời khuyên là nên uống thuốc ngay trong hoặc sau bữa ăn để giảm kích ứng dạ dày. Các triệu chứng này thường tự hết sau 1-2 tuần.
Thời điểm uống thuốc: Do viên thuốc chứa 2 thành phần, thời điểm uống phụ thuộc vào thành phần nào “khó tính” nhất. Nếu có Sulfonylurea: Uống trước ăn 15-30 phút. Nếu có Metformin: Uống ngay sau ăn no.
Vệ sinh cá nhân: Nếu viên thuốc có chứa thành phần thải đường qua nước tiểu (Dapagliflozin, Empagliflozin…), lượng đường trong nước tiểu sẽ tăng cao, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và nấm phát triển. Lời khuyên là uống đủ nước (1.5 – 2 lít/ngày) và vệ sinh vùng kín sạch sẽ thường xuyên để tránh nhiễm trùng tiết niệu và sinh dục.
Chức năng thận (eGFR): Hầu hết các thuốc kết hợp đều cần chỉnh liều hoặc chống chỉ định khi suy thận nặng. Không dùng nếu có tiền sử dị ứng, suy thận nặng (eGFR <30 mL/phút), suy tim sung huyết, hoặc trước phẫu thuật lớn.
Tương tác với thuốc khác như aspirin, cimetidine hoặc rượu có thể làm tăng rủi ro. Ở người cao tuổi, cần thận trọng vì dấu hiệu hạ đường huyết có thể mờ nhạt. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú nên tham khảo bác sĩ, vì một số thuốc có thể ảnh hưởng đến thai nhi.
Lưu ý: Luôn đọc kỹ hướng dẫn của bác sĩ vì mỗi biệt dược có quy định riêng.

Thuốc tiểu đường 2 thành phần kết hợp là một bước tiến bộ giúp đơn giản hóa cuộc sống của người bệnh đái tháo đường, đồng thời tăng cường hiệu quả kiểm soát đường huyết và bảo vệ tim mạch – thận. Tuy nhiên, “con dao nào cũng sắc”, việc sử dụng cần sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa nội tiết để lựa chọn cặp đôi phù hợp nhất với tình trạng bệnh lý của từng người.

Nguồn tài liệu tham khảo: Mayoclinic, Diabetes, Medicalnewstoday, NCBI, Goodrx