Các nhóm thuốc tiểu đường tốt nhất cho type 1 và type 2

Các nhóm thuốc tiểu đường được sử dụng cho type 1 và type 2 có sự khác biệt rõ ràng về cơ chế và chỉ định. Type 1 chủ yếu cần insulin, trong khi type 2 có nhiều lựa chọn thuốc uống và thuốc tiêm hỗ trợ. Việc nắm rõ từng nhóm thuốc giúp người bệnh điều trị đúng hướng và kiểm soát đường huyết ổn định.

1. Insulin

Các nhóm thuốc tiểu đường đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát đường huyết ở cả đái tháo đường type 1 và type 2, trong đó insulin giữ vị trí trung tâm. Với người mắc tiểu đường type 1, insulin là thuốc bắt buộc vì cơ thể không còn khả năng tự sản xuất hormone này. Insulin được đưa vào cơ thể bằng cách tiêm dưới da hoặc truyền liên tục qua bơm insulin. Việc lựa chọn loại insulin phụ thuộc vào mức độ thiếu insulin cũng như khả năng đáp ứng của từng người bệnh.

• Insulin tác dụng ngắn (kéo dài 3 – 6 giờ): Humulin R U-100, Novolin R FlexPen, Novolin R ReliOn, Novolin R FlexPen ReliOn.
• Insulin tác dụng nhanh (kéo dài 2 – 4 giờ): Afrezza dạng hít, Insulin aspart, Insulin glulisine, Insulin lispro, Insulin lispro-aabc.
• Insulin tác dụng trung gian (kéo dài 12 – 18 giờ): Humulin N U-100, Humulin N KwikPen, Novolin N, Novolin N FlexPen, Novolin N ReliOn, Novolin N FlexPen ReliOn.
• Insulin tác dụng kéo dài (24 giờ hoặc lâu hơn): Insulin degludec, Insulin detemir, Insulin glargine-yfgn, Insulin glargine.
• Insulin pha sẵn (giúp kiểm soát đường huyết cả ngay sau ăn và kéo dài sau đó): Insulin aspart protamine/insulin aspart 70/30, Insulin isophane/insulin thường 70/30, Insulin lispro protamine/insulin lispro.
• Thuốc tiêm amylin (dùng trước ăn): Pramlintide (SymlinPen)

Đối với đái tháo đường type 2, insulin không phải lúc nào cũng được sử dụng ngay từ đầu. Tuy nhiên, khi các thuốc uống không còn kiểm soát tốt đường huyết hoặc khi chức năng tuyến tụy suy giảm, insulin sẽ được đưa vào phác đồ điều trị. Nhìn chung, trong các nhóm thuốc tiểu đường cho type 1 và type 2, insulin luôn giữ vai trò then chốt và cần được sử dụng theo hướng dẫn chuyên môn để đạt hiệu quả và an toàn lâu dài.

2. Metformin

Metformin (Glucophage) là thuốc tiểu đường thuộc nhóm Biguanide và hiện là đại diện duy nhất của nhóm này được sử dụng trong điều trị. Thuốc có tác dụng hạ đường huyết chủ yếu bằng cách giảm lượng glucose do gan tạo ra. Đồng thời, Metformin còn giúp các tế bào cơ tăng độ nhạy với insulin, nhờ đó cơ thể sử dụng đường trong máu hiệu quả hơn để tạo năng lượng.

Thuốc tiểu đường Metformin thường được dùng đường uống, phổ biến là 2 lần mỗi ngày. Một số người có thể gặp tác dụng phụ như tiêu chảy, tuy nhiên tình trạng này thường giảm dần khi uống thuốc cùng bữa ăn.

3. Thuốc ức chế DPP-4

Thuốc ức chế DPP-4 là nhóm thuốc tiểu đường giúp cải thiện chỉ số HbA1c mà ít gây hạ đường huyết. Cơ chế của thuốc là ngăn enzyme DPP-4 phân hủy các hormone tự nhiên như GLP-1 và GIP – những hormone có vai trò điều hoà đường huyết sau khi ăn. Khi các hormone này tồn tại lâu hơn trong cơ thể, chúng chỉ phát huy tác dụng hạ đường máu khi đường huyết tăng cao.

Ưu điểm của thuốc ức chế DPP-4 là không gây tăng cân, dễ dung nạp và an toàn khi sử dụng lâu dài. Trong các loại thuốc tiểu đường hiện nay, DPP-4 thường được cân nhắc sử dụng đơn độc hoặc phối hợp với các thuốc khác như thuốc nhóm SGLT2 nhằm tăng hiệu quả kiểm soát đường huyết cho người bệnh tiểu đường type 2.

Hiện có bốn loại thuốc ức chế DPP-4 đang được bán trên thị trường Mỹ:

• Alogliptin (Nesina)
• Linagliptin (Tradjenta)
• Saxagliptin (Onglyza)
• Sitagliptin (Januvia)

4. Chất chủ vận thụ thể GLP-1 và chất chủ vận thụ thể kép GLP-1/GIP

Đây là các nhóm thuốc tiểu đường hỗ trợ khai thác vai trò của các hormone tự nhiên giúp điều hòa đường huyết trong cơ thể. Thay vì ngăn hormone bị phân huỷ như thuốc ức chế DPP-4, nhóm thuốc này hoạt động bằng cách bắt chước tác dụng của GLP-1 hoặc đồng thời cả GLP-1 và GIP. Từ đó hỗ trợ kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn ở người mắc bệnh tiểu đường type 2.

Loại thuốc tiểu đường tuýp 2 này còn có khả năng kháng lại enzyme DPP-4, giúp tác dụng kéo dài và ổn định. Nhờ đó, chúng không chỉ giúp giảm đường máu mà còn hỗ trợ giảm cân, đồng thời một số thuốc còn được chứng minh có lợi cho tim mạch. Phần lớn thuốc thuộc nhóm này được dùng dưới dạng tiêm, ngoại trừ Semaglutide đường uống (Rybelsus) với liều dùng một lần mỗi ngày.

Các thuốc chủ vận thụ thể GLP-1 dạng tiêm hiện có trên thị trường bao gồm:

• Dulaglutide (Trulicity)
• Exenatide (Byetta)
• Exenatide phóng thích kéo dài (Bydureon)
• Liraglutide (Victoza)
• Lixisenatide (Adlyxin)
• Semaglutide dạng tiêm (Ozempic)

5. Thuốc ức chế SGLT2

Thuốc ức chế SGLT2 tác động trực tiếp lên thận, nơi glucose có thể được tái hấp thu hoặc đào thải qua nước tiểu. Bình thường, kênh SGLT2 sẽ đưa đường quay trở lại máu. Khi dùng nhóm thuốc tiểu đường SGLT2, quá trình này bị chặn lại, khiến lượng đường dư thừa được thải ra ngoài theo nước tiểu, từ đó giúp hạ đường huyết.

Nhờ cơ chế này, người bệnh không chỉ kiểm soát đường máu tốt hơn mà còn có thể giảm nhẹ cân nặng và huyết áp. Các thuốc như Bexagliflozin, Canagliflozin, Dapagliflozin và Empagliflozin đã được FDA phê duyệt để điều trị đái tháo đường type 2. Ngoài ra, nhóm thuốc tiểu đường SGLT2 còn mang lại lợi ích cho tim và thận, nên thường được chỉ định cho người bệnh tiểu đường kèm bệnh tim mạch hoặc thận. Tác dụng phụ thường gặp nhất là nhiễm nấm do lượng đường trong nước tiểu tăng.

6. Sulfonylureas – Thuốc tiểu đường tuýp 2 tốt nhất hiện nay

Thuốc tiểu đường Sulfonylureas đã được sử dụng từ thập niên 1950 và hiện vẫn giữ vai trò nhất định trong các nhóm thuốc tiểu đường. Nhóm thuốc này có tác dụng kích thích tế bào beta của tuyến tụy tiết nhiều insulin hơn, từ đó giúp làm giảm đường huyết ở người mắc tiểu đường type 2.

Hiện nay, các thuốc Sulfonylurea thường được dùng gồm Glimepiride, Glipizide và Glyburide. Thuốc thường được uống 1 – 2 lần mỗi ngày trước bữa ăn. Dù có hiệu quả hạ đường huyết tương tự nhau, các thuốc trong nhóm này vẫn có sự khác biệt về thời gian tác dụng, mức độ tương tác thuốc và tác dụng phụ.

Hai tác dụng không mong muốn thường gặp nhất của Sulfonylureas là hạ đường huyết và tăng cân. Do đó cần sử dụng thận trọng và theo chỉ định của bác sĩ.

7. TZD điều trị tiểu đường type 1 và 2

Rosiglitazone (Avandia) và pioglitazone (Actos) là hai thuốc tiêu biểu thuộc nhóm TZD. Cơ chế chính của nhóm thuốc này là tăng độ nhạy insulin tại cơ và mô mỡ, đồng thời giảm sản xuất glucose ở gan, từ đó hỗ trợ kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn.

Ưu điểm nổi bật của TZD là giúp hạ đường huyết ít gây hạ đường huyết so với một số nhóm thuốc khác. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng thuốc có thể gây giữ nước, dẫn đến phù chân, bàn chân, và làm tăng nguy cơ suy tim ở một số đối tượng. Vì vậy, việc sử dụng TZD cần được cân nhắc kỹ và theo dõi y tế thường xuyên.

8. Chất ức chế Alpha-Glucosidase

Chất ức chế Alpha-Glucosidase là một trong các nhóm thuốc tiểu đường có tác dụng kiểm soát đường huyết sau ăn. Hai thuốc thường dùng là Acarbose (Precose) và Miglitol (Glyset). Nhóm thuốc này hoạt động bằng cách làm chậm quá trình tiêu hóa tinh bột trong ruột, từ đó giúp đường huyết tăng chậm hơn sau bữa ăn.

Thuốc cần được uống ngay miếng ăn đầu tiên của mỗi bữa, nên thường phải dùng nhiều lần trong ngày. Do cơ chế tác động tại đường tiêu hóa, tác dụng phụ hay gặp gồm đầy hơi, chướng bụng và tiêu chảy.

9. Chất hấp thụ axit mật (BAS)

Chất hấp thụ axit mật (BAS), điển hình là Colesevelam (Welchol), là một trong các nhóm thuốc tiểu đường có tác dụng hỗ trợ hạ đường huyết, đồng thời giúp giảm cholesterol LDL – loại mỡ máu thường tăng cao ở người đái tháo đường. Thuốc hoạt động bằng cách gắn với axit mật trong ruột, buộc cơ thể phải sử dụng cholesterol để tạo axit mật mới, từ đó làm giải LDL trong máu.

Cơ chế hạ đường huyết của Colesevelam hiện chưa được làm rõ hoàn toàn. Do không hấp thu vào máu, BAS tương đối an toàn với những người khó dùng thuốc, nhưng có thể gây đầy hơi, táo bón và ảnh hưởng đến hấp thu một số thuốc dùng kèm.

10. Chất chủ vận Dopamine-2

Chất chủ vận Dopamine-2 có tác dụng điều chỉnh lại nhịp sinh học tại vùng dưới đồi – khu vực dễ bị rối loạn ở người thừa cân, béo phì. Nhờ đó, nhóm thuốc này giúp cải thiện tình trạng kháng insulin và giảm lượng glucose do gan sản xuất, góp phần kiểm soát đường huyết. Hiện nay, bromocriptine (Cycloset®) là thuốc chủ vận Dopamine-2 duy nhất đã được FDA Hoa Kỳ phê duyệt để hỗ trợ điều trị đái tháo đường type 2.

11. Meglitinides

Meglitinides là một trong các nhóm thuốc tiểu đường có tác dụng kích thích tế bào beta của tuyến tụy tiết insulin. Hai thuốc thường dùng trong nhóm này là Nateglinide (Starlix) và Repaglinide (Prandin). Thuốc được uống trước mỗi bữa ăn nhằm kiểm soát tình trạng tăng đường huyết sau ăn. Do cơ chế làm tăng tiết insulin, người dùng cần lưu ý nguy cơ hạ đường huyết, đặc biệt khi ăn uống không đều.

12. Liệu pháp kết hợp

Liệu pháp kết hợp thuốc trị tiểu đường dựa trên việc sử dụng nhiều loại thuốc có cơ chế khác nhau để kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn. Chẳng hạn, metformin có thể phối hợp với thuốc ức chế DPP-4 ngay từ giai đoạn sớm của tiểu đường type 2 nhằm duy trì đường huyết ổn định. Có rất nhiều cách kết hợp thuốc khác nhau, vì vậy người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để lựa chọn phác đồ phù hợp nhất với thể trạng, lối sống và mục tiêu điều trị lâu dài.

Các nhóm thuốc tiểu đường được xây dựng nhằm kiểm soát đường huyết hiệu quả và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài. Tùy vào type 1 hay type 2, bác sĩ sẽ lựa chọn insulin, thuốc uống hoặc phối hợp nhiều nhóm thuốc khác nhau. Việc dùng thuốc đúng nhóm, đúng thời điểm và theo chỉ định y tế là yếu tố then chốt giúp người bệnh ổn định đường huyết và nâng cao chất lượng sống.

Nguồn tài liệu tham khảo: Healthline, Diabetes, My.clevelandclinic