Theo dõi đái tháo đường thai kỳ sau sinh, phòng trầm cảm và tiểu đường type 2

Việc theo dõi đái tháo đường thai kỳ sau sinh là bước quan trọng giúp mẹ phát hiện sớm những rối loạn đường huyết còn tồn tại hoặc nguy cơ phát triển tiểu đường type 2 trong tương lai. Hiểu rõ các chỉ số đường huyết và thói quen sinh hoạt sau sinh sẽ giúp mẹ bảo vệ sức khỏe lâu dài cho cả mẹ và bé.

1. Các nguy cơ sau sinh của thai phụ bị đái tháo đường thai kỳ là gì?

Sau sinh, tình trạng đái tháo đường thai kỳ thường giảm dần và ở nhiều phụ nữ, chỉ số đường huyết có thể trở về ngưỡng bình thường. Tuy vậy, việc đường huyết ổn định không có nghĩa là nguy cơ đã chấm dứt. Trên thực tế, đái tháo đường thai kỳ làm tăng nguy cơ trẻ sinh ra có cân nặng lớn (khoảng 4kg trở lên), tăng khả năng phải sinh mổ và làm cả mẹ lẫn con đối mặt với nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 trong tương lai. Những người từng mắc đái tháo đường thai kỳ có nguy cơ phát triển thành đái tháo đường type 2 cao hơn trên 50%, đặc biệt trong khoảng 5 năm đầu sau sinh.

Ở một số trường hợp, đái tháo đường thai kỳ thực chất chỉ là thời điểm bệnh được phát hiện. Người mẹ có thể đã tồn tại rối loạn đường huyết hoặc tiểu đường từ trước nhưng chưa được chẩn đoán. Với nhóm này, đường huyết sẽ không tự trở về bình thường sau sinh mà có xu hướng kéo dài, trở thành bệnh mạn tính và cần được theo dõi, điều trị lâu dài.

Bên cạnh các vấn đề về chuyển hóa, phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ cũng có nguy cơ trầm cảm sau sinh cao hơn. Sự căng thẳng trong việc kiểm soát đường huyết khi mang thai, lo lắng cho sức khỏe của em bé cùng với biến động nội tiết sau sinh đều có thể là yếu tố thúc đẩy, do đó việc sàng lọc và hỗ trợ tâm lý là rất quan trọng.

2. Hướng dẫn theo dõi đái tháo đường thai kỳ sau sinh

Đái tháo đường thai kỳ sau sinh không nên xem nhẹ, vì nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường tuýp 2 trong những năm sau đó là khá cao. Do vậy, việc theo dõi đái tháo đường thai kỳ sau sinh cần được thực hiện bài bản, đúng thời điểm và liên tục.

Phụ nữ có tiền sử đái tháo đường thai kỳ nên được kiểm tra lại chuyển hóa đường sau sinh, bao gồm:

Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75g (OGTT): Giúp xác định đường huyết đã trở về bình thường hay chưa.
Xét nghiệm đường huyết lúc đói và/hoặc HbA1c: Được chỉ định trong một số trường hợp cụ thể theo đánh giá của bác sĩ.
Đánh giá các yếu tố nguy cơ đi kèm: Thừa cân, béo phì, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp.

Mục tiêu của việc theo dõi là phát hiện sớm tình trạng tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường thật sự sau sinh để can thiệp kịp thời. Nên khám vào thời điểm:

Từ 4 – 12 tuần sau sinh: Đây là thời điểm chuẩn để thực hiện OGTT 75g nhằm đánh giá lại tình trạng đường huyết.
Nếu kết quả bình thường: Vẫn cần kiểm tra định kỳ mỗi 1–3 năm, đặc biệt với người có nhiều yếu tố nguy cơ.
Nếu phát hiện rối loạn đường huyết: Cần được theo dõi và quản lý tương tự như tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường tuýp 2.

Trong quá trình theo dõi đái tháo đường thai kỳ sau sinh, đa số phụ nữ không cần dùng thuốc nếu đường huyết ổn định. Tuy nhiên, vẫn cần chú ý:

Duy trì lối sống lành mạnh, tránh tăng cân quá mức sau sinh.
Theo dõi đường huyết định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi kéo dài.
Nuôi con bằng sữa mẹ được khuyến khích vì mang lại lợi ích tích cực cho kiểm soát chuyển hóa glucose.

Đ phòng ngừa đái tháo đường thai kỳ sau sinh tiến triển nặng hơn, trong chế độ ăn uống cần:

Ăn đa dạng, cân đối, ưu tiên thực phẩm chỉ số đường huyết thấp như ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, đạm nạc.
Hạn chế đường tinh luyện, nước ngọt, bánh kẹo và thực phẩm chế biến sẵn.
Chia nhỏ bữa ăn trong ngày, tránh ăn quá nhiều tinh bột trong một bữa.
Kết hợp vận động nhẹ nhàng sau sinh (đi bộ, tập phục hồi) khi sức khỏe cho phép.

Theo dõi đái tháo đường thai kỳ sau sinh không chỉ là một lần xét nghiệm rồi dừng lại, mà là quá trình lâu dài nhằm bảo vệ sức khỏe người mẹ và giảm nguy cơ mắc đái tháo đường tuýp 2 trong tương lai. Ngoài ra, tiền sử đái tháo đường thai kỳ cũng liên quan đến sức khỏe lâu dài của trẻ, do đó người mẹ nên chủ động thông báo cho bác sĩ và nhân viên y tế để được tư vấn, theo dõi phù hợp.

Tóm lại, dù đường huyết có thể trở về bình thường sau khi sinh, phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ vẫn không nên chủ quan. Việc theo dõi đái tháo đường thai kỳ sau sinh một cách đều đặn, kết hợp tái khám đúng lịch, duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và lối sống khoa học sẽ giúp phát hiện sớm nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường tuýp 2 và còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nguồn thông tin tham khảo: Pmc.ncbi.nlm.nih.gov, 2.hse.ie, Cdc.gov, Diabetesjournals.org, Link.springer.com