Nguyên nhân tiểu đường ở người trẻ

Nguyên nhân tiểu đường ở người trẻ thường xuất phát từ lối sống chưa lành mạnh và một số vấn đề sức khỏe đi kèm, bên cạnh đó yếu tố di truyền cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh trong một số trường hợp. Việc xác định đúng nguyên nhân gây tiểu đường sẽ giúp xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp, kiểm soát đường huyết hiệu quả và hạn chế tối đa các biến chứng có thể xảy ra.

1. Khái niệm tiểu đường ở người trẻ? Vì sao đề kháng insulin xuất hiện sớm ở người trẻ?

Tiểu đường ở người trẻ tuổi là tình trạng rối loạn chuyển hóa trong đó insulin do tuyến tụy tiết ra không đủ hoặc không phát huy hiệu quả, khiến đường huyết tăng cao kéo dài. Về bản chất, bệnh không khác nhiều so với tiểu đường ở người lớn, nhưng ở người trẻ, bệnh thường tiến triển nhanh và âm thầm hơn.

Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, người trẻ mắc tiểu đường hoàn toàn có thể sinh hoạt, học tập và làm việc bình thường, đồng thời hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm. Ngược lại, khi không kiểm soát tốt, lượng đường trong máu tăng cao lâu ngày có thể gây tổn thương vĩnh viễn đến tim mạch, thận, mắt và thần kinh.

Một trong những nguyên nhân người trẻ bị tiểu đường phổ biến hiện nay là tình trạng đề kháng insulin xuất hiện sớm. Điều này chủ yếu bắt nguồn từ lối sống hiện đại: Ăn nhiều thực phẩm giàu đường và tinh bột tinh chế, ít vận động, thừa cân – béo phì, căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ. Bên cạnh đó, yếu tố di truyền, rối loạn nội tiết cũng được xem là nguyên nhân gây tiểu đường ở người trẻ khiến tế bào giảm khả năng đáp ứng với insulin.

Khi cơ thể trở nên kém nhạy cảm với insulin, tuyến tụy buộc phải tăng cường hoạt động để bù đắp. Lâu dần, tuyến tụy suy yếu, insulin không còn đáp ứng đủ nhu cầu, dẫn đến tăng đường huyết và hình thành bệnh. Đây chính là cơ chế quan trọng giải thích nguyên nhân tiểu đường ở người trẻ, đồng thời cho thấy vì sao việc thay đổi lối sống là yếu tố then chốt trong phòng ngừa và kiểm soát bệnh ở nhóm tuổi này

2. Các nguyên nhân tiểu đường ở người trẻ

Các nguyên nhân gây tiểu đường ở người trẻ hiện nay chủ yếu đến từ lối sống hiện đại kết hợp với yếu tố di truyền và môi trường. Cụ thể, nguyên nhân tiểu đường ở người trẻ thường gặp gồm:

Thứ nhất, thừa cân và béo phì, đặc biệt là béo bụng, là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Phần lớn các trường hợp tiểu đường ở người trẻ tuổi (nhất là đái tháo đường type 2 khởi phát sớm) đều liên quan chặt chẽ đến tình trạng tăng cân kéo dài.
Thứ hai, chế độ ăn uống không lành mạnh như thường xuyên sử dụng đồ ăn nhanh, thức ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn và tiêu thụ quá nhiều đường từ nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo… làm tăng đề kháng insulin và thúc đẩy bệnh hình thành sớm.
Thứ ba, lối sống ít vận động do ngồi học, làm việc nhiều giờ liền, ít tập thể dục khiến cơ thể giảm khả năng sử dụng đường, từ đó làm tăng nguy cơ nguyên nhân người trẻ bị tiểu đường.
Thứ tư, thói quen sinh hoạt không tốt như hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia và đồ uống có cồn cũng góp phần rối loạn chuyển hóa, làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Thứ năm, yếu tố di truyền và tiền sử gia đình đóng vai trò quan trọng. Người trẻ có cha mẹ hoặc người thân mắc tiểu đường sẽ có nguy cơ cao hơn. Ngoài ra, nữ giới từng bị tiểu đường thai kỳ cũng dễ phát triển tiểu đường sau này.
Thứ sáu, các yếu tố từ giai đoạn bào thai và thời kỳ sớm của cuộc đời, bao gồm mẹ bị béo phì, tiểu đường khi mang thai hoặc suy dinh dưỡng thai kỳ, có thể làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường type 2 sớm ở con cái.
Cuối cùng, môi trường sống và đô thị hóa với việc tiếp xúc lâu dài với các chất ô nhiễm, kim loại nặng hay chất gây rối loạn nội tiết cũng được xem là nguyên nhân gây tiểu đường ở người trẻ ngày càng gia tăng.

Tóm lại, tiểu đường ở người trẻ tuổi không chỉ do một yếu tố đơn lẻ mà là kết quả của nhiều nguyên nhân cộng hưởng, trong đó lối sống và dinh dưỡng đóng vai trò then chốt.

3. Một số bệnh lý và thuốc có thể gây tiểu đường ở người trẻ

Ở người trẻ, bệnh tiểu đường có thể khởi phát do nhiều bệnh lý nền hoặc do tác động của một số loại thuốc nhất định.

Về bệnh lý:

Rối loạn chuyển hóa MODY là một nguyên nhân điển hình. Đây là dạng đái tháo đường đơn gen, xảy ra do đột biến trên một trong 11 nhiễm sắc thể, làm rối loạn khả năng tiết insulin của tuyến tụy. Vì mang tính di truyền, MODY thường xuất hiện sớm ở người trẻ tuổi.
Bên cạnh đó, béo phì và lối sống thiếu lành mạnh như ăn nhiều đường, nhiều chất béo, ít vận động cũng làm tăng đề kháng insulin. Tình trạng này kéo dài sẽ khiến nguy cơ mắc tiểu đường ở người trẻ ngày càng cao, dẫn đến xu hướng “trẻ hóa” bệnh.
Hội chứng buồng trứng đa nang cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng. Rối loạn nội tiết trong hội chứng này làm giảm độ nhạy của insulin, từ đó làm tăng khả năng phát triển đái tháo đường.
Ngoài ra, tiền sử đái tháo đường thai kỳ ở người mẹ cũng ảnh hưởng đến thế hệ sau. Trẻ sinh ra từ những bà mẹ từng mắc tiểu đường khi mang thai có nguy cơ cao hơn mắc bệnh trong tương lai.

Do thuốc:

Một số loại thuốc cũng có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường ở người trẻ. Corticoid – thường dùng để chống viêm và chống dị ứng có thể làm tăng đường huyết gián tiếp, giảm khả năng dung nạp glucose và thậm chí làm tăng nguy cơ nhiễm toan ceton.

Thuốc lợi tiểu cũng là nhóm cần lưu ý, vì chúng có thể làm giảm độ nhạy của mô với insulin hoặc ảnh hưởng đến sự tiết insulin, từ đó dẫn đến tăng đường máu.

4. Khi nào người trẻ nên đi kiểm tra tiểu đường?

Người trẻ cần nghĩ đến việc kiểm tra tiểu đường nếu cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường sau đây:

Thường cảm thấy khát nước ngay cả khi thời tiết không nóng và không đổ mồ hôi.
Dễ mệt mỏi hơn dù đã ngủ đủ giấc và nghỉ ngơi đầy đủ.
Giảm cân đột ngột
Đi tiểu thường xuyên, thậm chí hơn hai lần giữa các giấc ngủ.
Thường xuyên tiết dịch âm đạo hoặc ngứa vùng sinh dục.
Quá trình lành vết thương trên da thường mất nhiều thời gian.
Mắt thường bị khô và thị lực trở nên mờ hơn.

Việc thăm khám sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân gây ra các triệu chứng, từ đó bác sĩ có thể tư vấn hướng theo dõi và xây dựng kế hoạch kiểm soát đường huyết phù hợp, góp phần bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Tóm lại, tiểu đường không còn là bệnh lý chỉ gặp ở người lớn tuổi mà đang ngày càng trẻ hóa do nhiều yếu tố tác động đồng thời. Việc nhận diện sớm nguyên nhân tiểu đường ở người trẻ như chế độ ăn uống thiếu lành mạnh, lối sống ít vận động, căng thẳng kéo dài hay yếu tố di truyền sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong phòng ngừa và kiểm soát bệnh. Thay đổi thói quen sinh hoạt, duy trì cân nặng hợp lý và khám sức khỏe định kỳ chính là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe lâu dài, đặc biệt với thế hệ trẻ trong nhịp sống hiện đại.