Bướu giáp đa nhân là gì? Bệnh có nguy hiểm và cần điều trị không?

Bướu giáp đa nhân hình thành khi tuyến giáp xuất hiện nhiều nhân với kích thước và đặc điểm khác nhau. Tình trạng này có thể tồn tại trong thời gian dài mà không gây biểu hiện rõ rệt, nhưng một số người bệnh có thể gặp cảm giác nghẹn, khó nuốt hoặc vùng cổ phình to. Nguy cơ của bệnh phụ thuộc vào đặc điểm từng nhân và chức năng tuyến giáp. Vì vậy, người bệnh cần được kiểm tra để xác định nhân lành tính hay có dấu hiệu bất thường cần xử trí.

1. Bướu giáp đa nhân là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

Bướu giáp đa nhân là tình trạng tuyến giáp xuất hiện từ hai nhân trở lên, khiến kích thước tuyến giáp tăng bất thường. Bệnh có thể gặp ở nhiều độ tuổi và thường phổ biến hơn ở nữ giới. Tỷ lệ mắc bệnh có sự khác biệt giữa các khu vực, trong đó tình trạng thiếu i-ốt kéo dài có thể làm tăng nguy cơ hình thành bướu giáp.

Ở người trưởng thành, tuyến giáp thường dài khoảng 40 – 60mm, rộng 13 – 18mm, thể tích dưới 20ml ở nữ và dưới 25ml ở nam. Kích thước tuyến giáp đa nhân dưới 1cm và không có đặc điểm bất thường trên siêu âm đa phần được chỉ định theo dõi thêm. Nếu nhân giáp từ 1cm trở lên cần phải đánh giá kỹ hơn.

Dựa vào hoạt động sản xuất hormone, bướu giáp đa nhân được chia thành 2 loại:

Bướu giáp đa nhân độc: Một hoặc nhiều nhân sản xuất quá mức hormone tuyến giáp, có thể gây các biểu hiện của cường giáp.
Bướu giáp đa nhân không độc: Tuyến giáp có nhiều nhân nhưng hormone tuyến giáp vẫn ở mức bình thường, không gây cường giáp hoặc suy giáp.

*Một vài thông tin cần biết về bệnh bướu giáp đa nhân*

Một số yếu tố có thể liên quan đến sự hình thành bướu giáp đa nhân gồm:

Thiếu i-ốt: I-ốt cần thiết cho quá trình sản xuất hormone tuyến giáp. Khi cơ thể thiếu i-ốt kéo dài, tuyến giáp có thể tăng hoạt động và phát triển kích thước, từ đó hình thành bướu và các nhân giáp.
Yếu tố di truyền: Một số bất thường di truyền gây ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến giáp và làm tăng nguy cơ xuất hiện nhân giáp.
Bệnh tự miễn: Viêm tuyến giáp Hashimoto và bệnh Graves có thể làm thay đổi chức năng tuyến giáp, từ đó liên quan đến sự phát triển bất thường của tuyến.

Dấu hiệu bướu giáp đa nhân phụ thuộc vào kích thước bướu, vị trí của các nhân và việc tuyến giáp có bị rối loạn chức năng hay không.

Các biểu hiện có thể gặp gồm:

Xuất hiện khối hoặc vùng phình bất thường ở phía trước cổ.
Cảm giác căng tức, vướng hoặc khó chịu ở vùng cổ họng.
Khàn giọng hoặc thay đổi giọng nói.
Bướu phát triển lớn có thể chèn ép đường thở hoặc thực quản, gây khó nuốt, ho, khó thở, nhất là khi gắng sức hoặc nằm.
Một số trường hợp ngủ phát ra tiếng ngáy do bướu ảnh hưởng đến đường thở.

Nếu bướu giáp đa nhân đi kèm suy giáp, người bệnh có thể mệt mỏi, sợ lạnh, ngủ nhiều, da khô, táo bón, yếu cơ, giảm tập trung và suy giảm trí nhớ. Ngược lại, khi bướu gây cường giáp, các biểu hiện có thể gồm sút cân, tim đập nhanh, sợ nóng, đổ nhiều mồ mồi, bồn chồn, lo lắng, yếu cơ, tiêu chảy hoặc khó ngủ.

2. Chẩn đoán bướu giáp đa nhân bằng phương pháp nào?

Bên cạnh thăm khám lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định thêm một số phương pháp chẩn đoán bướu giáp đa nhân khác để xác định số lượng, kích thước và đặc điểm của nhân giáp, đồng thời đánh giá chức năng tuyến giáp toàn diện:

*Phương pháp hỗ trợ chẩn đoán bệnh bướu giáp đa nhân*

Xét nghiệm máu: Kiểm tra các hormone TSH, FT3 và FT4, qua đó đánh giá hoạt động của tuyến giáp và phát hiện tình trạng cường giáp hoặc suy giáp nếu có.
Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm tuyến giáp giúp xác định số lượng, kích thước, vị trí và đặc điểm của các nhân. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm CT để đánh giá tình trạng bướu và mức độ chèn ép vùng cổ.
Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA): Bác sĩ lấy mẫu tế bào từ nhân giáp để đánh giá nguy cơ ác tính. Kết quả có thể thuộc 4 nhóm: không đủ tế bào để chẩn đoán, cần chọc hút lại; lành tính, cần theo dõi định kỳ; ác tính, cần điều trị theo phác đồ; hoặc chưa xác định được bản chất tổn thương, cần làm thêm xét nghiệm hay đánh giá bổ sung tùy trường hợp.
Sinh thiết tuyến giáp: Được chỉ định khi tổn thương có nguy cơ cao nhưng kết quả FNA chưa đủ rõ ràng, nhằm cung cấp thêm cơ sở xác định bản chất của tổn thương.

3. Điều trị và theo dõi bướu giáp đa nhân như thế nào?

Điều trị và theo dõi bướu giáp đa nhân phụ thuộc vào việc bướu có gây rối loạn nội tiết (độc hay không độc) và có tính chất nghi ngờ ác tính hay không. Đa số các trường hợp là lành tính và chỉ cần theo dõi định kỳ.

Phương pháp điều trị:

Theo dõi định kỳ: Áp dụng với bướu lành tính, kích thước nhỏ, chức năng tuyến giáp bình thường và không gây chèn ép. Người bệnh cần tái khám theo lịch hẹn để kiểm tra sự thay đổi của bướu và nhân giáp.
Điều trị bằng thuốc: Người bị bướu giáp đa nhân độc gây cường giáp có thể được dùng thuốc kháng giáp (như Methimazole) hoặc thuốc chẹn beta theo chỉ định. Nếu bướu đi kèm suy giáp, bác sĩ có thể kê hormone tuyến giáp để bổ sung.
I-ốt phóng xạ (I-131): Dùng để điều trị bướu giáp đa nhân độc (cường giáp) hoặc bướu có kích thước lớn ở người không phù hợp phẫu thuật.
Phẫu thuật: Chỉ định khi bướu giáp đa nhân có kích thước rất lớn (thường ≥ 4 cm) gây chèn ép đường thở, thực quản (khó thở, khó nuốt, khàn tiếng), mất thẩm mỹ, hoặc có kết quả sinh thiết (FNA) nghi ngờ/xác định ung thư.
Can thiệp tối thiểu: Đốt sóng cao tần (RFA) hoặc tiêm cồn (PEI) có thể được áp dụng cho một số nhân ưu thế gây triệu chứng hoặc mất thẩm mỹ mà không muốn mổ mở.

Cách theo dõi bướu giáp đa nhân:

Tái khám và siêu âm: Người bệnh nên kiểm tra lâm sàng và siêu âm tuyến giáp định kỳ, khoảng 6 – 12 tháng/lần hoặc theo lịch hẹn của bác sĩ.
Kiểm tra chức năng tuyến giáp: Xét nghiệm TSH, FT3, FT4 được thực hiện khi cần để đánh giá hoạt động của tuyến giáp và phát hiện tình trạng cường giáp hoặc suy giáp.
Chọc hút tế bào (FNA): Thực hiện lại khi siêu âm phát hiện nhân giáp có dấu hiệu tăng trưởng kích thước nhanh hoặc xuất hiện các đặc điểm nghi ngờ ác tính (như TIRADS cao hơn).

*Có thể điều trị bướu giáp đa nhân bằng nhiều cách khác nhau*

4. Biến chứng bướu giáp đa nhân và cách phòng ngừa

Bướu giáp đa nhân đa phần lành tính, nhưng khi phát triển lớn hoặc ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp, bệnh có thể gây chèn ép khí quản, thực quản dẫn đến khó thở, khó nuốt, khàn tiếng; gây cường giáp hoặc suy giáp với các triệu chứng như tim đập nhanh, sút cân, mệt mỏi, sợ lạnh. Một số ít trường hợp nhân giáp có thể chứa tế bào ác tính, cần được thăm khám và đánh giá kịp thời.

Cách phòng ngừa bướu giáp đa nhân:

Bổ sung i-ốt hợp lý: Sử dụng muối i-ốt và thực phẩm chứa i-ốt với lượng phù hợp, tránh thiếu hoặc bổ sung quá mức.
Hạn chế phơi nhiễm phóng xạ không cần thiết: Không tự ý thực hiện các phương pháp chẩn đoán có sử dụng tia bức xạ khi không có chỉ định y tế, đặc biệt ở vùng cổ.
Điều trị các bệnh tuyến giáp: Người mắc bệnh lý tuyến giáp, chẳng hạn viêm tuyến giáp Hashimoto, cần tuân thủ hướng dẫn điều trị và tái khám đúng lịch để hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về bướu giáp đa nhân, từ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết đến phương pháp chẩn đoán, điều trị và theo dõi. Phần lớn trường hợp có thể kiểm soát tốt khi được phát hiện và đánh giá đúng cách. Nếu nhận thấy bất thường ở vùng cổ hoặc có triệu chứng liên quan đến chức năng tuyến giáp, bạn nên chủ động thăm khám để được kiểm tra và tư vấn phù hợp.