Tiêu chuẩn chẩn đoán nhồi máu não

Tiêu chuẩn chẩn đoán nhồi máu não giúp xác định chính xác tình trạng tắc mạch não và định hướng điều trị phù hợp ngay từ giai đoạn đầu. Trong thực hành lâm sàng, việc chẩn đoán không chỉ dựa vào biểu hiện thần kinh đột ngột mà còn cần kết hợp hình ảnh học để loại trừ xuất huyết não. Áp dụng đúng tiêu chuẩn giúp rút ngắn thời gian xử trí và tăng cơ hội phục hồi cho người bệnh.

1. Nhồi máu não là gì?

Nhồi máu não là một dạng đột quỵ xảy ra khi dòng máu lên não bị giảm hoặc tắc nghẽn, khác với xuất huyết não là tình trạng chảy máu trong não. Tình trạng này chiếm khoảng 70 – 80% tổng số ca đột quỵ hiện nay tại Việt Nam.

Khi động mạch não bị hẹp hoặc tắc, lưu lượng máu đến vùng não tương ứng giảm nghiêm trọng, khiến tế bào não thiếu oxy và dần bị hoại tử. Hậu quả là chức năng của vùng não bị tổn thương suy giảm và xuất hiện các triệu chứng thần kinh tương ứng. So với xuất huyết não, nhồi máu não có khả năng điều trị và phục hồi cao hơn nếu được phát hiện và xử trí kịp thời.

2. Tiêu chuẩn chẩn đoán nhồi máu não

Tiêu chuẩn chẩn đoán nhồi máu não gồm 3 nhóm chính: Lâm sàng, hình ảnh học và xét nghiệm hỗ trợ nhằm xác định chính xác nguyên nhân tắc mạch não. Chi tiết như sau:

Tiêu chuẩn lâm sàng:

Khởi phát đột ngột các triệu chứng thần kinh như yếu hoặc liệt nửa người, méo miệng, nói khó, rối loạn ý thức.
Triệu chứng thần kinh khu trú phù hợp với vùng não bị thiếu máu. Ví dụ: nếu vùng não kiểm soát vận động bị ảnh hưởng, người bệnh có thể yếu hoặc liệt một bên cơ thể. Còn nếu vùng ngôn ngữ bị tổn thương, bệnh nhân sẽ nói khó hoặc không hiểu lời nói.
Không có tiền sử chấn thương sọ não trước đó.

Tiêu chuẩn hình ảnh học – chẩn đoán xác định nhồi máu não:

CT sọ não không cản quang: Thực hiện đầu tiên để loại trừ xuất huyết não, có thể dấu hiệu sớm như xóa mờ rãnh cuộn não, giảm tỷ trọng nhân bèo hoặc tăng đậm độ động mạch.
MRI não (chuỗi xung DWI): Được xem là tiêu chuẩn vàng chẩn đoán nhồi máu não với độ nhạy khoảng 99% trong phát hiện vùng tổn thương.
Chụp mạch não CTA/MRA: Giúp xác định vị trí tắc mạch, mức độ hẹp và đánh giá tuần hoàn bàng hệ.

Các xét nghiệm hỗ trợ:

Xét nghiệm máu: Công thức máu, đông máu, đường huyết, chức năng gan thận.
Đánh giá tim mạch: Điện tâm đồ (ECG) và siêu âm tim để tìm nguồn gốc huyết khối từ tim.

3. Thang điểm đánh giá trong chẩn đoán

Các thang điểm đánh giá đóng vai trò quan trọng trong tiêu chuẩn chẩn đoán nhồi máu não, giúp bác sĩ xác định mức độ nặng, tiên lượng phục hồi và phân loại nguyên nhân đột quỵ. Bao gồm:

NIHSS (National Institutes of Health Stroke Scale): Thang điểm quan trọng nhất, gồm 15 mục đánh giá chức năng thần kinh khi nhập viện. Điểm ≥ 25 cho thấy suy giảm rất nặng; 5 – 14 là mức độ nhẹ đến trung bình; < 5 là suy giảm nhẹ.
ASPECTS (Alberta Stroke Program Early CT Score): Dùng để đánh giá sớm dấu hiệu thiếu máu trên CT, đặc biệt trong tắc động mạch não giữa. Điểm 8 – 10 được xem là tiên lượng tốt, 0 – 7 là nhóm tiên lượng xấu (chia nhỏ thêm ở 2 mức 5 – 7 và 0 – 4 điểm).
mRS (Modified Rankin Scale): Đánh giá mức độ tàn phế và khả năng sinh hoạt độc lập trước và sau đột quỵ. Điểm 0 – 2 là kết quả tốt, >2 cho thấy mức độ tàn phế đáng kể.
GCS (Glasgow Coma Scale): Đánh giá mức độ tỉnh táo và ý thức của người bệnh. Điểm 3 – 8 là nặng, 9 – 12 là trung bình và 13 – 15 là nhẹ.
TOAST: Phân loại nguyên nhân đột quỵ thiếu máu não thành 5 nhóm từ 1 – 5 theo thứ tự như sau: Xơ vữa động mạch lớn, thuyên tắc từ tim, tắc mạch nhỏ, nguyên nhân khác và không rõ nguyên nhân.

4. Vai trò của chẩn đoán sớm

Chẩn đoán sớm nhồi máu não có ý nghĩa quyết định đến việc bảo vệ tế bào não và hạn chế di chứng lâu dài. Áp dụng đúng tiêu chuẩn chẩn đoán nhồi máu não giúp bác sĩ nhanh chóng xác định loại đột quỵ và chọn phương án điều trị phù hợp. Cụ thể:

Xác định thời điểm điều trị: Chẩn đoán sớm bằng CT hoặc MRI trong 3 – 4.5 giờ đầu giúp triển khai thuốc tiêu sợi huyết rTPA đúng thời điểm, cứu vùng não còn có khả năng hồi phục.
Phân biệt nhồi máu não với xuất huyết não: Giúp loại trừ các trường hợp không được dùng thuốc tiêu sợi huyết như xuất huyết não, u não hoặc áp xe não.
Đánh giá tình trạng tắc mạch và tuần hoàn bảng hệ: CT hoặc CTA giúp phát hiện sớm tắc mạch lớn và xác định khả năng can thiệp lấy huyết khối cơ học.
Giảm nguy cơ tử vong và tàn phế: Phát hiện và điều trị kịp thời giúp hạn chế liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ và suy giảm nhận thức.
Xác định nguyên nhân: Dựa vào các dấu hiệu lâm sàng và cận lâm sàng (như BNP, D-dimer) để xác định nguyên nhân nhồi máu (ví dụ: từ tim) nhằm có hướng điều trị dự phòng tái phát hiệu quả.

Tiêu chuẩn chẩn đoán nhồi máu não là nền tảng để bác sĩ xác định chính xác loại đột quỵ và triển khai điều trị kịp thời. Việc kết hợp đánh giá lâm sàng, thang điểm thần kinh và chẩn đoán hình ảnh giúp giảm nguy cơ sai sót và tối ưu hiệu quả điều trị. Khi được chẩn đoán sớm và đúng quy trình, cơ hội phục hồi của người bệnh sẽ được cải thiện đáng kể, đồng thời giảm tỷ lệ tử vong và tàn phế lâu dài