Cảnh giác nhồi máu não tái phát

Sau một lần đột quỵ thiếu máu não, nguy cơ nhồi máu não tái phát luôn hiện hữu nếu người bệnh không tuân thủ điều trị và thay đổi lối sống. Thực tế cho thấy nhiều ca tái phát xảy ra chỉ sau vài tháng hoặc vài năm, để lại hậu quả nặng nề hơn lần trước. Nhận diện sớm các yếu tố nguy cơ và đưa ra các phương án phòng ngừa chuẩn y khoa là vấn đề cần được quan tâm ngay từ đầu.

1. Bệnh nhồi máu não có tái phát không? Vì sao?

Nhồi máu não là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam. Nhiều người sau khi qua cơn nguy kịch thường nghĩ rằng mình đã an toàn, nhưng thực tế đây mới chỉ là giai đoạn bắt đầu của quá trình điều trị và phòng ngừa lâu dài. Vậy bệnh nhồi máu não có tái phát không? Câu trả lời là có nếu không kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ.

Theo thống kê phòng ngừa nhồi máu não trên thế giới cho thấy, khoảng 20% bệnh nhân có thể bị tái phát trong năm đầu tiên sau đột quỵ. Con số này có thể tăng lên tới 50% trong vòng 5 năm tiếp theo. Đáng chú ý, các lần tái phát sẽ gây tổn thương não nặng nề hơn, làm tăng nguy cơ tàn phế và tử vong so với lần đầu. Bệnh nhồi máu não tái phát có thể do:

• Yếu tố nguy cơ không được kiểm soát: Tăng huyết áp, tiểu đường, mỡ máu cao hoặc các bệnh về tim mạch vẫn tồn tại sau lần đột quỵ đầu tiên nhưng chưa được điều trị và theo dõi chặt chẽ. Đây là nền tảng khiến cục máu đông mới dễ hình thành.
• Không tuân thủ điều trị: Nhiều bệnh nhân tự ý ngừng thuốc, bỏ tái khám định kỳ hoặc không duy trì thuốc dự phòng nhồi máu não tái phát, làm tăng nguy cơ tái phát đáng kể.
• Tình trạng sức khỏe chung: Tuổi cao, béo phì hoặc mắc các bệnh lý nền khác làm yếu thành mạch và tăng đông máu
• Cơ chế sinh bệnh: Các mảng xơ vữa trong động mạch hoặc cục máu đông từ tim có thể tiếp tục hình thành và di chuyển lên não, gây tắc mạch lần nữa.

2. Yếu tố nguy cơ nào khiến bệnh nhồi máu não tái phát?

Nguy cơ có thể khiến bệnh nhồi máu não tái phát là vấn đề người từng đột quỵ cần đặc biệt quan tâm. Nhận biết sớm các yếu tố dưới đây sẽ giúp giảm đáng kể khả năng tái phát hiệu quả:

• Tăng huyết áp (65,6%): Là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất vì huyết áp cao kéo dài làm tổn thương thành mạch và dễ gây tắc nghẽn mạch máu não.
• Rối loạn lipid máu/cholesterol cao (61.5%): Mỡ máu tăng thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa, khiến lòng mạch hẹp dần và dễ bị bít tắc.
• Tiền sử đột quỵ (24.6%): Người đã từng bị nhồi máu não có nguy cơ tái phát cao nếu các bệnh nền chưa được kiểm soát tốt.
• Bệnh tim mạch (đặc biệt rung nhĩ): Rối loạn nhịp tim làm hình thành cục máu đông trong tim, có thể di chuyển lên não và gây tắc mạch.
• Bệnh đái tháo đường (11.5%): Gây tổn thương cả mạch máu lớn và nhỏ, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối.
• Lối sống thiếu lành mạnh: Hút thuốc lá (36.1%), uống nhiều rượu bia, ít vận động và căng thẳng kéo dài đều làm mạch máu suy yếu.
• Không tuân thủ điều trị: Tự ý giảm hoặc ngưng thuốc chống đông, thuốc kháng tiểu cầu làm nguy cơ bệnh nhồi máu não tái phát tăng cao.

3. Dấu hiệu cảnh báo nhồi máu não tái phát

Dấu hiệu của nhồi máu não tái phát có thể giống lần đầu nhưng xuất hiện đột ngột và có xu hướng nặng hơn. Khi thấy các biểu hiện dưới đây, cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời:

• Đau đầu dữ dội, bất thường: Cơn đau xuất hiện nhanh, mức độ nặng, có thể kèm buồn nôn hoặc choáng váng và khác hẳn những cơn đau đầu trước đây.
• Yếu hoặc liệt một bên cơ thể: Tay hoặc chân đột ngột mất sức, cầm nắm khó, đi lại loạng choạng, thậm chí không thể nâng tay hoặc bước đi bình thường.
• Rối loạn thăng bằng và chóng mặt: Người bệnh dễ mất thăng bằng, đứng không vững, cảm giác quay cuồng hoặc nghiêng lệch khi di chuyển.
• Suy giảm thị lực đột ngột: Nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực ở một bên mắt trong thời gian ngắn.
• Khó nói hoặc nói ngọng: Nói chậm, phát âm không rõ, không hiểu lời người khác hoặc không diễn đạt được ý muốn nói.
• Mệt mỏi, lơ mơ bất thường: Cảm giác kiệt sức nhanh, thiếu tỉnh táo do não không được cung cấp đủ oxy.

4. Các biện pháp phòng ngừa tái phát

Để giảm nguy cơ nhồi máu não tái phát, người bệnh cần kết hợp điều trị y khoa với thay đổi lối sống và theo dõi sức khoẻ lâu dài. Những biện pháp cụ thể nên áp dụng:

• Kiểm soát tốt các bệnh lý nền:
  • Huyết áp: Theo dõi thường xuyên và duy trì huyết áp ổn định.
  • Đường huyết: Kiểm soát bệnh tiểu đường, tránh đường huyết cao gây tổn thương mạch máu.
  • Cholesterol: Dùng thuốc hạ mỡ máu theo chỉ định của bác sĩ nhằm giảm hình thành mảng xơ vữa.
  • Bệnh tim: Điều trị các rối loạn tim mạch, đặc biệt là rung nhĩ – nguyên nhân dễ tạo cục máu đông hàng đầu.
• Tuân thủ điều trị của bác sĩ:
  • Uống thuốc đầy đủ, đúng liều, không tự ý ngưng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu.
  • Tái khám định kỳ khoảng 1 – 3 tháng/lần để theo dõi và điều chỉnh điều trị khi cần.
• Duy trì lối sống lành mạnh:
  • Giảm dần đến ngừng hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và các chất kích thích.
  • Ăn uống khoa học: Giảm muối, hạn chế chất béo bão hoà, tăng rau xanh và trái cây.
  • Tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngay như đi bộ, đạp xe, bơi, đánh cầu lông…
  • Kiểm soát cân nặng trong ngưỡng BMI tiêu chuẩn, tránh thừa cân béo phì.
• Theo dõi dấu hiệu cảnh báo: Nếu xuất hiện các triệu chứng như tay chân yếu, méo miệng, khó nói hoặc chóng mặt bất thường, cần đến bệnh viện ngay để xử trí kịp thời.

Thực tế cho thấy nhồi máu não tái phát gây hậu quả nghiêm trọng hơn so với lần đầu, vì vậy không thể chủ quan sau khi đã vượt qua cơn đột quỵ. Kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu cùng việc thay đổi lối sống là nền tảng quan trọng giúp giảm nguy cơ tái phát. Sự chủ động của người bệnh và gia đình chính là cơ sở để hạn chế biến chứng và kéo dài tuổi thọ.