Bệnh viêm màng não có tái phát không?

Viêm màng não có tái phát không là thắc mắc của nhiều người bệnh và gia đình sau khi đã điều trị ổn định. Trên thực tế, viêm màng não tái phát được định nghĩa là tình trạng viêm màng não xảy ra nhiều hơn một lần, có thể do cùng nguyên nhân hoặc các nguyên nhân khác nhau. Do đó, việc nhận biết sớm nguy cơ tái phát và theo dõi y khoa chặt chẽ đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.

1. Viêm màng não có tái phát không?

Viêm màng não có tái phát không? Câu trả lời là CÓ, tuy nhiên đây là tình trạng không phổ biến. Trên thực tế, bệnh viêm màng não có tái phát không phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là nguyên nhân gây bệnh và hiệu quả điều trị ở lần mắc trước.

Viêm màng não tái phát được hiểu là tình trạng viêm màng não quay trở lại sau khi người bệnh đã điều trị khỏi đợt bệnh đầu tiên. Theo định nghĩa trong y văn, viêm màng não tái phát xảy ra khi bệnh xuất hiện lại sau hơn 3 tuần kể từ thời điểm hoàn tất điều trị. Các đợt viêm màng não tái phát có thể do cùng căn nguyên hoặc căn nguyên khác so với lần mắc ban đầu.

2. Nguyên nhân viêm màng não tái phát là gì?

Như vậy, khả năng viêm màng não có tái phát không chắc chắn là có, vậy nguyên nhân do đâu. Theo nhiều tài liệu được công bố ở trang MSD Manual, viêm màng não tái phát có thể do virus, vi khuẩn hoặc vài nguyên nhân khác. Cụ thể:

Viêm màng não tái phát do virus thường gặp nhất là do virus herpes simplex type 2 (HSV-2), còn gọi là viêm màng não Mollaret. Người bệnh có thể bị nhiều đợt sốt, cứng gáy tái diễn, mỗi đợt kéo dài vài ngày rồi tự khỏi. Điều này giải thích vì sao nhiều trường hợp thắc mắc viêm màng não có bị tái phát không dù triệu chứng trước đó đã hết.
Viêm màng não tái phát do vi khuẩn thường liên quan đến các dị tật bẩm sinh hoặc tổn thương ở sọ não, cột sống chưa được phát hiện và điều trị triệt để. Hiếm hơn, bệnh có thể tái phát ở người suy giảm miễn dịch hoặc thiếu hụt hệ thống bổ thể.
Ngoài ra, một số thuốc như thuốc chống viêm không steroid (NSAID) hoặc thuốc đặc biệt khác cũng có thể gây viêm màng não và tái phát khi dùng lại thuốc đó.
Ngoài ra, các bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống, hội chứng Sjögren hay sarcoidosis cũng được ghi nhận có liên quan đến viêm màng não tái phát. Ở những trường hợp này, tình trạng rối loạn miễn dịch kéo dài làm tăng nguy cơ bệnh tái diễn.
Ung thư, đặc biệt là ung thư di căn đến màng não, cũng là một nguyên nhân quan trọng có thể giải thích vì sao viêm màng não có tái phát không ở một số bệnh nhân sau điều trị.

3. Triệu chứng viêm màng não tái phát

Khi thắc mắc bệnh viêm màng não có tái phát không, người bệnh cần biết rằng nếu viêm màng não tái phát, các triệu chứng về cơ bản giống với viêm màng não thông thường. Những dấu hiệu này có thể xuất hiện đột ngột hoặc tăng dần, tùy mức độ viêm và nguyên nhân gây bệnh:

Sốt
Đau đầu
Đau hoặc cứng cổ
Nhạy cảm với ánh sáng
Lú lẫn, cáu gắt
Chóng mặt
Buồn nôn và nôn.

Ở một số trường hợp, viêm màng não tái phát có thể làm tăng áp lực nội sọ, khiến bệnh trở nên nghiêm trọng hơn. Khi đó, người bệnh có thể xuất hiện:

Thay đổi tình trạng ý thức: lơ mơ, giảm đáp ứng, rối loạn tri giác
Triệu chứng thần kinh: yếu cơ, giảm cảm giác, méo mặt, vận động mắt không đều hoặc phản xạ bất thường
Co giật, dấu hiệu cảnh báo viêm màng não diễn tiến nặng.

4. Các yếu tố nguy cơ của viêm màng não tái phát là gì?

Các dữ liệu y khoa cho thấy nguy cơ tái phát không đồng đều giữa các nhóm người bệnh. Trên thực tế, bệnh viêm màng não có tái phát không phụ thuộc nhiều vào tình trạng miễn dịch và các yếu tố nguy cơ nền.

Nguy cơ viêm màng não tái phát được ghi nhận cao hơn ở người nhiễm HIV, bệnh nhân từng chấn thương sọ não hoặc có tình trạng rò rỉ dịch não tủy, do các yếu tố này làm tăng khả năng xâm nhập của tác nhân gây bệnh vào hệ thần kinh trung ương. Ngoài ra, những người suy giảm miễn dịch cũng thuộc nhóm có nguy cơ cao, khiến nhiều người lo ngại viêm màng não có bị tái phát không ngay cả sau khi đã điều trị ổn định.

5. Chẩn đoán viêm màng não tái phát và điều trị bằng cách nào?

Khi nghi ngờ viêm màng não có tái phát không, việc chẩn đoán thường không có tiêu chuẩn riêng biệt. Trên thực tế, bệnh viêm màng não có tái phát không được xác định dựa trên các phương pháp chẩn đoán tương tự như lần mắc đầu tiên.

5.1.Chẩn đoán viêm màng não có tái phát không?

Phân tích dịch não tủy vẫn là kỹ thuật quan trọng nhất trong chẩn đoán viêm màng não tái phát. Xét nghiệm này giúp đánh giá số lượng bạch cầu, nồng độ glucose và protein, đồng thời phát hiện sự hiện diện của vi khuẩn, virus hoặc nấm – những tác nhân có thể gây bệnh tái diễn.

Bên cạnh đó, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm máu để hỗ trợ xác định tình trạng nhiễm trùng hoặc rối loạn miễn dịch. Trong một số trường hợp, chụp CT sọ não có thể được thực hiện nhằm tìm nguyên nhân nền, đặc biệt khi người bệnh thắc mắc viêm màng não có bị tái phát không dù đã điều trị trước đó.

5.2. Điều trị viêm màng não tái phát

Việc điều trị viêm màng não tái phát trước hết dựa trên tác nhân gây bệnh. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

Điều trị với thuốc kháng sinh nếu viêm màng não do vi khuẩn.
Thuốc kháng virus trong các trường hợp do virus.
Thuốc kháng nấm khi nguyên nhân là nấm.

Nếu đợt viêm màng não hiện tại không do nhiễm trùng, phương pháp điều trị sẽ được điều chỉnh phù hợp với căn nguyên, chẳng hạn như do thuốc hoặc bệnh tự miễn. Đây là yếu tố quan trọng giúp trả lời câu hỏi viêm màng não có bị tái phát không ở từng người bệnh. Sau khi kiểm soát ổn định đợt bệnh cấp, bác sĩ cần tiếp tục điều trị nguyên nhân gây viêm màng não tái phát nhằm giảm nguy cơ tái diễn. Các biện pháp có thể bao gồm:

Phẫu thuật để xử lý dị tật giải phẫu hoặc tổn thương nền.
Điều trị bằng thuốc kéo dài.
Quản lý bệnh lâu dài đối với các bệnh lý mạn tính hoặc rối loạn miễn dịch.

6. Cách phòng ngừa, dự phòng viêm màng não tái phát

Hiện nay, các bằng chứng khoa học về biện pháp phòng ngừa viêm màng não có tái phát vẫn còn hạn chế. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy việc xác định và kiểm soát yếu tố nguy cơ có vai trò quan trọng trong dự phòng bệnh tái diễn.

Một nghiên cứu năm 2018 được tạp chí Medical News Today gợi ý rằng ở những người bị viêm màng não nhiều lần, việc đánh giá môi trường sống và sinh hoạt có thể giúp phát hiện các yếu tố liên quan đến tình trạng viêm màng não lặp đi lặp lại. Khi xác định được nguyên nhân nghi ngờ, việc tránh hoặc loại bỏ các yếu tố này có thể góp phần giảm nguy cơ tái phát.

Bên cạnh đó, một nghiên cứu được công bố vào 2021 khuyến cáo cần chủ động tìm kiếm và xử trí các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn gây viêm màng não tái phát, bao gồm nguyên nhân nhiễm trùng, bất thường giải phẫu hoặc rối loạn miễn dịch.

Viêm màng não có khả năng tái phát, nhất là khi nguyên nhân gây bệnh chưa được kiểm soát triệt để hoặc người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao. Vì vậy, vấn đề viêm màng não có tái phát không cần được theo dõi sát sau điều trị. Người bệnh nên tuân thủ đúng phác đồ, tái khám định kỳ và chủ động theo dõi các dấu hiệu bất thường để phát hiện sớm nguy cơ tái phát, từ đó can thiệp kịp thời và hạn chế biến chứng nguy hiểm.