Xét nghiệm xơ gan gồm những gì? Khi nào cần thực hiện và đọc kết quả ra sao?

Xét nghiệm xơ gan là bước quan trọng giúp đánh giá mức độ tổn thương và xơ hóa của gan, đặc biệt ở những người có bệnh gan mạn tính hoặc nguy cơ xơ gan. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, siêu âm, đo độ đàn hồi gan hoặc các phương pháp chuyên sâu khác. Hiểu rõ các xét nghiệm cần thực hiện sẽ giúp người bệnh chủ động kiểm tra và theo dõi sức khỏe gan đúng cách.

1. Xét nghiệm xơ gan gồm những gì?

Để xác định có xơ gan hay không, bác sĩ thường không dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ mà kết hợp khai thác bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm máu và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. Tùy nguyên nhân nghi ngờ và mức độ tổn thương gan, người bệnh có thể được chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu hoặc sinh thiết gan.

1.1. Xét nghiệm máu đánh giá tổn thương và chức năng gan

Xét nghiệm máu xơ gan thường được thực hiện đầu tiên nhằm tìm dấu hiệu tổn thương gan, đánh giá chức năng gan và gợi ý nguyên nhân gây bệnh. Một số chỉ số thường được kiểm tra gồm:

AST, ALT, ALP: Giúp phát hiện tình trạng tổn thương tế bào gan hoặc đường mật.
Bilirubin: Tăng có thể phản ánh khả năng xử lý và bài tiết bilirubin của gan bị suy giảm.
Albumin và protein máu: Albumin thấp có thể gặp khi chức năng tổng hợp protein của gan suy giảm.
Công thức máu: Đặc biệt là số lượng tiểu cầu, đồng thời giúp phát hiện thiếu máu hoặc một số bất thường khác.
PT/INR: Đánh giá khả năng đông máu, qua đó hỗ trợ nhận định chức năng tổng hợp của gan.
Creatinine: Có thể được kiểm tra để đánh giá chức năng thận, nhất là khi cần đánh giá mức độ nặng của bệnh gan.

Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm viêm gan B, viêm gan C hoặc các xét nghiệm tự miễn như ANA, SMA, AMA để tìm nguyên nhân có thể dẫn đến xơ gan.

*Xét nghiệm máu xơ gan thường được thực hiện đầu tiên nhằm tìm dấu hiệu tổn thương gan*

1.2. Các xét nghiệm và chỉ số đánh giá mức độ xơ hóa gan

Khi đặt câu hỏi xơ gan cần xét nghiệm gì, không chỉ cần quan tâm đến men gan mà còn phải đánh giá mức độ xơ hóa. Một số chỉ số được tính toán từ kết quả xét nghiệm máu, chẳng hạn FIB-4 hoặc APRI, có thể hỗ trợ ước tính nguy cơ xơ hóa gan tiến triển. Tuy nhiên, các chỉ số này không nên được sử dụng đơn độc để kết luận một người đã bị xơ gan.

Điều này rất quan trọng vì người bị xơ gan giai đoạn sớm có thể chưa có triệu chứng rõ ràng và xét nghiệm máu thông thường cũng không phải lúc nào đủ để loại trừ xơ gan.

1.3. Siêu âm, CT hoặc MRI gan

Trong nhóm xét nghiệm chẩn đoán xơ gan, các phương pháp hình ảnh giúp bác sĩ quan sát hình thái gan và những dấu hiệu liên quan đến bệnh. Tùy trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định:

Siêu âm bụng: Đánh giá kích thước, cấu trúc gan và một số dấu hiệu gợi ý xơ gan hoặc biến chứng.
CT: Cung cấp hình ảnh chi tiết hơn về gan và các cơ quan trong ổ bụng.
MRI: Tạo hình ảnh chi tiết của gan và mô mềm, được sử dụng trong một số trường hợp cần đánh giá chuyên sâu.

Các phương pháp này có thể hỗ trợ phát hiện những thay đổi về cấu trúc gan và biến chứng, nhưng việc lựa chọn xét nghiệm nào phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của từng người.

1.4. Đo độ đàn hồi gan bằng elastography

Đo độ đàn hồi gan là một phương pháp không xâm lấn được sử dụng ngày càng phổ biến để đánh giá độ cứng của gan. Xơ hóa làm mô gan trở nên cứng hơn, vì vậy kết quả đo có thể hỗ trợ xác định nguy cơ và mức độ xơ hóa. Các phương pháp có thể gặp gồm FibroScan/Transient Elastography, shear-wave elastography hoặc MR elastography.

Đây là một trong những phương pháp quan trọng khi thực hiện xét nghiệm phát hiện xơ gan, đặc biệt trong đánh giá xơ hóa gan tiến triển. Tuy nhiên, kết quả vẫn cần được bác sĩ kết hợp với bệnh sử, xét nghiệm máu và các kết quả khác để đưa ra kết luận phù hợp.

1.5. Sinh thiết gan khi cần thiết

Sinh thiết gan không phải trường hợp nào nghi ngờ xơ gan cũng cần thực hiện. Bác sĩ có thể cân nhắc phương pháp này khi kết quả xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh chưa đủ rõ ràng, hoặc cần xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương gan. Khi sinh thiết, một mẫu mô nhỏ của gan được lấy và kiểm tra dưới kính hiển vi để đánh giá tình trạng tổn thương, xơ hóa.

Như vậy, xét nghiệm xơ gan thường là một quá trình đánh giá tổng hợp chứ không phải chỉ xét nghiệm men gan. Người có yếu tố nguy cơ hoặc kết quả bất thường nên được bác sĩ chuyên khoa gan mật lựa chọn xét nghiệm phù hợp thay vì tự thực hiện một vài chỉ số riêng lẻ.

2. Khi nào cần thực hiện xét nghiệm xơ gan?

Không phải ai cũng cần xét nghiệm xơ gan định kỳ. Bác sĩ thường chỉ định kiểm tra khi người bệnh thuộc nhóm có nguy cơ hoặc xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ tổn thương gan, cụ thể:

Mắc viêm gan B, viêm gan C mạn tính, uống nhiều rượu bia hoặc có bệnh gan kéo dài.
Thừa cân, béo phì, đái tháo đường hoặc các yếu tố nguy cơ bệnh gan nhiễm mỡ.
Có biểu hiện như mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, vàng da, vàng mắt, phù chân, bụng to bất thường hoặc dễ bầm tím.
Xét nghiệm sức khỏe phát hiện men gan, bilirubin, albumin hoặc tiểu cầu bất thường.
Người đã được chẩn đoán bệnh gan cần kiểm tra định kỳ để theo dõi mức độ xơ hóa và chức năng gan.

Khi nghi ngờ bệnh, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu xơ gan, siêu âm, đo độ đàn hồi gan hoặc các xét nghiệm chuyên sâu khác tùy từng trường hợp.

3. Đọc kết quả xét nghiệm xơ gan như thế nào?

Kết quả xét nghiệm phát hiện xơ gan cần được đánh giá tổng thể, không nên dựa vào một chỉ số riêng lẻ. Bác sĩ thường kết hợp xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh và tình trạng lâm sàng để xác định có xơ gan hay không, đồng thời đánh giá mức độ tổn thương và chức năng gan.

Với xét nghiệm máu xơ gan, một số chỉ số xét nghiệm xơ gan thường được quan tâm gồm:

AST, ALT, ALP: Tăng có thể gợi ý tổn thương tế bào gan hoặc đường mật. Tuy nhiên, mức tăng men gan không phản ánh chính xác mức độ xơ gan.
Bilirubin: tăng có thể cho thấy chức năng xử lý và bài tiết bilirubin của gan bị ảnh hưởng.
Albumin: Giảm có thể gặp khi chức năng tổng hợp protein của gan suy giảm, nhưng cũng có thể liên quan đến dinh dưỡng, viêm hoặc một số bệnh lý khác.
PT/INR: Có thể kéo dài khi khả năng tổng hợp các yếu tố đông máu của gan suy giảm. Tuy nhiên, INR không được dùng đơn độc để đánh giá nguy cơ chảy máu ở người xơ gan.
Tiểu cầu: Số lượng thấp có thể gặp ở người bệnh xơ gan, đặc biệt khi có tăng áp lực tĩnh mạch cửa và lách to.

Do đó, không có một ngưỡng AST, ALT hay một chỉ số máu duy nhất có thể khẳng định xơ gan. Bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm, CT, MRI hoặc đo độ đàn hồi gan để đánh giá tình trạng xơ hóa; sinh thiết gan được cân nhắc trong một số trường hợp khi các phương pháp khác chưa đủ rõ.

*Kết quả xét nghiệm phát hiện xơ gan cần được đánh giá tổng thể, không nên dựa vào một chỉ số riêng lẻ*

4. Xét nghiệm xơ gan có cần nhịn ăn không?

Không phải trường hợp xét nghiệm xơ gan nào cũng bắt buộc nhịn ăn. Việc có cần nhịn hay không phụ thuộc vào loại xét nghiệm được chỉ định và các xét nghiệm thực hiện cùng lúc.

Nếu chỉ làm một số xét nghiệm máu đánh giá chức năng gan, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh nhịn ăn để hạn chế ảnh hưởng của thức ăn đến một số chỉ số xét nghiệm. Chẳng hạn, xét nghiệm chức năng gan có thể đánh giá men gan, bilirubin, albumin và một số thành phần khác.

Trong khi đó, xét nghiệm chẩn đoán xơ gan thường không chỉ dựa vào xét nghiệm máu mà có thể kết hợp siêu âm, CT, MRI, đo độ đàn hồi gan hoặc sinh thiết gan tùy từng trường hợp. Vì vậy, yêu cầu chuẩn bị trước khi thực hiện cũng có thể khác nhau.

Người bệnh nên hỏi cơ sở y tế hoặc bác sĩ về thời gian nhịn ăn cụ thể trước khi lấy máu, đặc biệt nếu được chỉ định nhiều xét nghiệm cùng lúc. Không nên tự ý nhịn ăn kéo dài hoặc bỏ thuốc đang sử dụng nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

5. Cần làm gì khi kết quả xét nghiệm nghi ngờ xơ gan?

Kết quả xét nghiệm bất thường chưa đồng nghĩa với việc đã mắc xơ gan. Một số chỉ số như AST, ALT, bilirubin, albumin hoặc công thức máu có thể gợi ý tổn thương gan nhưng cần được đánh giá cùng bệnh sử, khám lâm sàng và các phương pháp kiểm tra khác.

Khi nhận kết quả nghi ngờ, người bệnh nên:

Đưa toàn bộ kết quả xét nghiệm cho bác sĩ chuyên khoa gan mật để được đánh giá tổng thể, thay vì tự kết luận dựa trên một chỉ số bất thường.
Thực hiện thêm các xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh khi có chỉ định, chẳng hạn xét nghiệm tìm viêm gan B, C, siêu âm, đo độ đàn hồi gan (elastography), CT hoặc MRI. Những phương pháp này giúp xác định nguyên nhân và đánh giá mức độ xơ hóa của gan.
Sinh thiết gan không phải lúc nào cũng cần thiết. Phương pháp này thường được cân nhắc khi các xét nghiệm máu và hình ảnh chưa đủ để xác định chẩn đoán hoặc cần đánh giá chính xác mức độ tổn thương gan.
Trong thời gian chờ đánh giá, nên tránh rượu bia, không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung được quảng cáo là “bổ gan”, đồng thời thông báo cho bác sĩ tất cả thuốc và sản phẩm đang sử dụng.

Nếu xác định có xơ gan, bác sĩ sẽ tiếp tục đánh giá nguyên nhân, mức độ bệnh và nguy cơ biến chứng để xây dựng kế hoạch theo dõi, điều trị phù hợp.

Tóm lại, xét nghiệm xơ gan giúp đánh giá tình trạng tổn thương gan và hỗ trợ bác sĩ xác định nguy cơ, mức độ bệnh để có hướng theo dõi và điều trị phù hợp. Nếu có yếu tố nguy cơ hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định, thay vì tự đánh giá tình trạng gan tại nhà.