Sẩn ngứa do gan: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách xử lý

Sẩn ngứa do gan có thể xuất hiện khi chức năng gan hoặc quá trình bài tiết mật bị ảnh hưởng, gây cảm giác ngứa ngáy, khó chịu trên da. Vậy sẩn ngứa do gan có biểu hiện như thế nào, nguyên nhân do đâu và khi nào cần đi khám?

1. Sẩn ngứa do gan là gì?

Sẩn ngứa do gan là tình trạng da xuất hiện các nốt sẩn hoặc vùng da ngứa ngáy, có thể liên quan đến bệnh lý ở gan hoặc đường mật. Tuy nhiên, không phải cứ nổi sẩn ngứa do gan là chắc chắn mắc bệnh gan, bởi ngứa da còn có thể xuất phát từ dị ứng, bệnh da liễu, rối loạn tuyến giáp, bệnh thận hoặc nhiều nguyên nhân khác.

Trong một số bệnh gan, đặc biệt là các bệnh gây ứ mật, dòng chảy của mật bị cản trở hoặc suy giảm. Khi đó, người bệnh có thể xuất hiện ngứa do gan (pruritus), đôi khi ngứa lan tỏa, kéo dài và ảnh hưởng đến giấc ngủ. NHS ghi nhận ngứa da là một trong những biểu hiện có thể gặp ở bệnh gan, đặc biệt khi bệnh đã tiến triển.

Ngứa da do gan không nhất thiết phải đi kèm tổn thương da ngay từ đầu. Việc gãi nhiều có thể khiến da trầy xước, nổi các nốt sẩn, đỏ hoặc dày lên. Ở một số bệnh lý ứ mật như viêm đường mật nguyên phát (PBC), ngứa có thể lan rộng, tăng lên vào ban đêm hoặc khi cơ thể nóng.

Vì vậy, khái niệm sẩn ngứa do bệnh gan chủ yếu được dùng để mô tả tình trạng ngứa và tổn thương da có liên quan đến bệnh lý gan – mật, chứ không phải một bệnh da riêng biệt. Nếu ngứa kéo dài không rõ nguyên nhân, đặc biệt khi đi kèm vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, mệt mỏi hoặc đau vùng hạ sườn phải, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì tự kết luận là bệnh gan gây ngứa.

2. Vì sao bệnh gan có thể gây sẩn ngứa?

Bệnh gan gây ngứa thường liên quan đến tình trạng ứ mật, tức là dòng chảy của mật từ gan bị giảm hoặc bị cản trở. Khi đó, một số chất có khả năng kích thích cảm giác ngứa có thể tích tụ trong tuần hoàn. Cơ chế chính xác vẫn chưa được xác định hoàn toàn, các chất được nghiên cứu gồm acid mật, lysophosphatidic acid và opioid nội sinh.

Tình trạng này thường được gọi là ngứa do gan hoặc ngứa da do gan, có thể gặp trong một số bệnh lý gan mật như xơ gan ứ mật nguyên phát, viêm đường mật xơ cứng nguyên phát và các tình trạng ứ mật khác. Người bệnh có thể ngứa toàn thân hoặc tập trung ở lòng bàn tay, bàn chân, thường rõ hơn vào ban đêm.

Bản thân sẩn ngứa do gan không phải lúc nào cũng là tổn thương da trực tiếp do bệnh gan tạo ra. Nhiều trường hợp ban đầu chỉ có cảm giác ngứa, sau đó người bệnh gãi nhiều khiến da trầy xước, đỏ, nổi sẩn hoặc dày lên. Vì vậy, nổi sẩn ngứa do gan cần được phân biệt với các bệnh da liễu và những nguyên nhân gây ngứa khác.

Đáng lưu ý, mức độ ngứa không nhất thiết phản ánh mức độ tổn thương gan. Chẳng hạn, ở bệnh nhân viêm đường mật nguyên phát, triệu chứng ngứa có thể xuất hiện ngay cả khi tổn thương gan chưa nặng.

3. Sẩn ngứa do gan có dấu hiệu gì để nhận biết?

Sẩn ngứa do gan thường biểu hiện bằng cảm giác ngứa kéo dài, trong đó ngứa do bệnh gan có thể lan tỏa hoặc tập trung ở một số vùng như lòng bàn tay, lòng bàn chân. Với tình trạng ngứa liên quan đến ứ mật, triệu chứng có xu hướng rõ hơn vào ban đêm và có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Một số dấu hiệu có thể gặp gồm:

• Ngứa da kéo dài: Cảm giác ngứa có thể xuất hiện từng đợt hoặc liên tục, không nhất thiết đi kèm phát ban ngay từ đầu.

• Nổi sẩn sau khi gãi: Người bệnh gãi nhiều có thể làm da đỏ, trầy xước, đóng vảy hoặc xuất hiện các nốt sần. Vì vậy, nổi sẩn ngứa do gan đôi khi là hậu quả của việc gãi hơn là tổn thương da trực tiếp do bệnh gan.

• Ngứa tăng về đêm hoặc khi nóng: Đây là đặc điểm thường được ghi nhận ở ngứa do bệnh gan ứ mật.

• Có thể kèm dấu hiệu bệnh gan, đường mật: Nếu nguyên nhân thực sự liên quan đến gan, người bệnh có thể đồng thời xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu, mệt mỏi hoặc khó chịu vùng bụng phía trên bên phải.

Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào tình trạng ngứa hoặc sẩn trên da để xác định bệnh gan. Nhiều bệnh da liễu và các vấn đề sức khỏe khác cũng có thể gây ngứa. Khi ngứa kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm vàng da, vàng mắt, người bệnh nên khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để tìm nguyên nhân.

4. Những bệnh gan nào có thể gây ngứa da?

Không phải bệnh gan nào cũng gây ngứa da. Triệu chứng này thường gặp hơn ở các bệnh lý gây ứ mật, khi dòng chảy của mật bị ảnh hưởng. Một số bệnh gan và đường mật có thể liên quan đến ngứa do gan gồm:

• Viêm đường mật nguyên phát (PBC): Ngứa là một trong những triệu chứng thường gặp, có thể xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân hoặc lan rộng ra nhiều vùng trên cơ thể.

• Viêm đường mật xơ cứng nguyên phát (PSC): Bệnh làm tổn thương và xơ hóa các đường mật, gây tình trạng ứ mật. Khoảng 30-60% người bệnh PSC có thể bị ngứa, thường tăng về đêm hoặc khi cơ thể nóng.

• Xơ gan hoặc các bệnh gan mạn có kèm ứ mật: Khi chức năng gan và hệ thống đường mật bị ảnh hưởng, người bệnh có thể xuất hiện ngứa da do gan, bên cạnh các biểu hiện khác của bệnh gan. AASLD cũng ghi nhận ngứa là một dấu hiệu có thể gặp khi đánh giá bệnh gan mạn.

• Một số tình trạng tắc nghẽn đường mật: Sỏi hoặc hẹp đường mật có thể làm mật lưu thông kém, dẫn đến tình trạng ứ mật và gây ngứa.

Đặc biệt, nếu chỉ có nổi sẩn ngứa do gan mà không có các dấu hiệu khác, rất khó xác định nguyên nhân chỉ dựa vào biểu hiện ngoài da. Người bệnh nên được thăm khám và làm xét nghiệm chức năng gan, bilirubin hoặc các kiểm tra hình ảnh khi bác sĩ chỉ định để tìm nguyên nhân phù hợp.

5. Sẩn ngứa do gan xử lý như thế nào?

Người bệnh nên đi khám để bác sĩ đánh giá triệu chứng, khai thác tiền sử và thực hiện các xét nghiệm cần thiết như chức năng gan, bilirubin, phosphatase kiềm (ALP) và các xét nghiệm hình ảnh khi có chỉ định. Từ kết quả này, bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Một số cách giúp giảm ngứa do gan chính là:

• Điều trị bệnh gan và tình trạng ứ mật: Đây là bước quan trọng để kiểm soát nguyên nhân. Không nên tự ý dùng thuốc bổ gan hoặc thuốc điều trị ngứa khi chưa xác định rõ nguyên nhân.

• Dưỡng ẩm cho da: Sử dụng kem dưỡng ẩm phù hợp có thể giúp hạn chế khô da, từ đó giảm cảm giác khó chịu.

• Tắm bằng nước ấm vừa, tránh nước quá nóng: Nước nóng có thể khiến da khô và cảm giác ngứa rõ hơn. Đồng thời nên mặc quần áo rộng, mềm và giữ móng tay ngắn để hạn chế tổn thương da do gãi.

• Thuốc giảm ngứa theo chỉ định: Với ngứa do ứ mật, bác sĩ có thể cân nhắc các thuốc như cholestyramine; nếu đáp ứng chưa đầy đủ, một số thuốc khác như rifampicin hoặc naltrexone có thể được sử dụng trong những trường hợp phù hợp. Đây là các thuốc cần được bác sĩ chỉ định và theo dõi vì có thể gây tác dụng phụ hoặc tương tác thuốc.

Đáng lưu ý, không phải trường hợp bệnh gan gây ngứa nào cũng đáp ứng với thuốc kháng histamin như ngứa do dị ứng. Theo Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh gan Hoa Kỳ (AASLD), ngứa do ứ mật không được xem là chủ yếu qua cơ chế histamin, vì vậy việc lựa chọn thuốc cần dựa vào nguyên nhân và tình trạng cụ thể của người bệnh. Nếu sẩn ngứa kéo dài, ngứa nhiều về đêm, kèm vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phù chân, bụng to hoặc các biểu hiện bất thường khác, người bệnh nên khám chuyên khoa gan mật để được đánh giá sớm.

Tóm lại, sẩn ngứa do gan có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác nhau, đặc biệt khi chức năng gan hoặc quá trình bài tiết mật bị ảnh hưởng. Vì vậy, nếu tình trạng ngứa kéo dài, tái phát hoặc đi kèm vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi…, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân. Điều trị đúng bệnh lý nền kết hợp chăm sóc da phù hợp sẽ giúp kiểm soát triệu chứng và hạn chế biến chứng. Không nên tự ý dùng thuốc trị ngứa khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.