Cách điều trị bệnh sán lá gan và phòng tái nhiễm
Bệnh sán lá gan có thể gây tổn thương gan, đường mật và dẫn đến nhiều biến chứng nếu kéo dài. Điều trị bệnh sán lá gan cần xác định chính xác loại sán, sử dụng thuốc đặc hiệu theo chỉ định và theo dõi sau điều trị. Bên cạnh đó, thay đổi thói quen ăn uống, sinh hoạt đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa tái nhiễm và bảo vệ sức khỏe gan mật lâu dài.
1. Bệnh sán lá gan có tự khỏi được không?
Bệnh sán lá gan thường không thể tự khỏi nếu ký sinh trùng vẫn tồn tại trong cơ thể. Sau khi xâm nhập, sán có thể ký sinh lâu dài tại gan và đường mật, gây viêm, tổn thương nhu mô gan, đường mật và làm tăng nguy cơ biến chứng nếu không được phát hiện, điều trị phù hợp.
Vì vậy, không nên chờ bệnh tự khỏi hoặc tự mua thuốc tẩy sán, bởi sử dụng không đúng thuốc, liều lượng có thể khiến việc điều trị không đạt hiệu quả.
Bộ y tế khuyến cáo người có tiền sử ăn gỏi cá, cá sống, cá tái, rau thủy sinh sống hoặc uống nước chưa đảm bảo vệ sinh nên chú ý đến nguy cơ nhiễm sán. Đặc biệt, cần chủ động đi khám khi xuất hiện các triệu chứng như:
– Đau vùng gan hoặc hạ sườn phải
– Đầy bụng, khó tiêu
– Sốt
– Sụt cân
– Nổi mẩn hoặc ngứa kéo dài
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân tìm trứng sán, xét nghiệm máu, xét nghiệm miễn dịch và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, CT hoặc MRI nhằm phát hiện tổn thương gan, đường mật và hỗ trợ xác định bệnh.
2. Phác đồ điều trị bệnh sán lá gan gồm những gì?
Phác đồ điều trị bệnh sán lá gan phụ thuộc vào loại ký sinh trùng. Sán lá gan nhỏ và sán lá gan lớn sử dụng thuốc đặc hiệu khác nhau, do đó việc chẩn đoán chính xác trước khi dùng thuốc rất quan trọng.
2.1. Phác đồ điều trị bệnh sán lá gan nhỏ
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, thuốc lựa chọn để điều trị sán lá gan nhỏ là praziquantel.
Praziquantel được sử dụng với liều 75 mg/kg/ngày, chia thành 3 lần uống cách nhau 4 – 6 giờ và dùng sau khi ăn no. Người bệnh cần kiêng rượu, bia và các chất kích thích trong thời gian điều trị.
Đối với trường hợp có chống chỉ định với praziquantel, có thể sử dụng albendazole với liều 10 mg/kg/ngày, dùng trong 7 ngày. Việc lựa chọn thuốc và liều dùng cụ thể cần có chỉ định của bác sĩ.
Trong quá trình điều trị, người bệnh có thể gặp một số phản ứng như chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, đau bụng hoặc khó chịu. Do đó, không nên tự ý mua thuốc sử dụng khi chưa được xác định chính xác tình trạng nhiễm sán.
2.2. Phác đồ điều trị bệnh sán lá gan lớn
Trong điều trị sán lá gan lớn, thuốc được Bộ Y tế hướng dẫn sử dụng là triclabendazole 250 mg.
Thuốc được dùng với tổng liều 20 mg/kg/ngày, chia thành 2 lần, cách nhau 6 – 8 giờ và uống sau khi ăn no. Tùy tình trạng sức khỏe, bác sĩ sẽ đánh giá chống chỉ định và các yếu tố liên quan trước khi kê đơn.
Một số tác dụng không mong muốn có thể xuất hiện sau khi sử dụng thuốc như đau vùng hạ sườn phải, sốt nhẹ, đau đầu, buồn nôn, nôn, nổi mẩn hoặc ngứa. Người bệnh cần theo dõi và thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện bất thường.
Ngoài thuốc đặc hiệu, bác sĩ có thể chỉ định thêm phương pháp điều trị triệu chứng hoặc biến chứng tùy từng trường hợp. Chẳng hạn, người bị ngứa có thể được sử dụng thuốc kháng histamin. Nếu xuất hiện bội nhiễm, bác sĩ có thể cân nhắc kháng sinh phù hợp.
Với trường hợp có ổ áp xe gan kích thước trên 6 cm mà điều trị bằng thuốc không đạt hiệu quả, có thể phối hợp chọc hút ổ áp xe. Điều trị ngoại khoa được cân nhắc đối với những trường hợp phát hiện muộn hoặc điều trị nội khoa không hiệu quả.
Sau khi dùng thuốc, người bệnh vẫn cần tái khám để đánh giá kết quả điều trị sán lá gan và mức độ hồi phục của tổn thương tại gan, đường mật.
3. Điều trị bệnh sán lá gan bao lâu thì khỏi?
Không có một mốc thời gian khỏi bệnh giống nhau cho tất cả trường hợp. Thời gian điều trị và hồi phục phụ thuộc vào loại sán, mức độ nhiễm, tổn thương gan mật, khả năng đáp ứng thuốc và tình trạng sức khỏe của từng người.
3.1. Với sán lá gan lớn
Sau khi sử dụng thuốc, người mắc sán lá gan lớn được theo dõi triệu chứng tại cơ sở khám chữa bệnh trong 7 ngày. Sau một tháng, người bệnh cần tái khám để đánh giá lại triệu chứng lâm sàng và các chỉ số cận lâm sàng.
Tùy diễn biến, người bệnh có thể tiếp tục được theo dõi ở các mốc 3, 6 và 12 tháng. Nếu vẫn xác định còn nhiễm bệnh hoặc tổn thương không cải thiện như kỳ vọng, bác sĩ sẽ cân nhắc hướng xử trí tiếp theo.
Người bệnh được xác định khỏi khi các triệu chứng lâm sàng hết, xét nghiệm cận lâm sàng trở về bình thường và đặc biệt tổn thương gan trên chẩn đoán hình ảnh đã cải thiện theo tiêu chuẩn chuyên môn.
3.2. Với sán lá gan nhỏ
Người mắc sán lá gan nhỏ thường được tái khám sau một tuần và một tháng kể từ khi điều trị.
Sau một tháng, việc xác định khỏi bệnh dựa vào xét nghiệm tìm trứng sán lá gan nhỏ trong phân. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, xét nghiệm được thực hiện hai lần trong ngày và đều phải cho kết quả âm tính.
Nếu vẫn phát hiện trứng sán, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá và điều trị sán lá gan lại theo hướng dẫn phù hợp.
Như vậy, việc hết đau bụng, hết ngứa hay cảm thấy khỏe hơn không đồng nghĩa ký sinh trùng đã được loại bỏ hoàn toàn. Người bệnh cần tái khám đúng hẹn để đánh giá hiệu quả điều trị và mức độ hồi phục của gan, đường mật.
4. Làm sao phòng ngừa tái nhiễm sau điều trị?
Điều trị khỏi bệnh không có nghĩa người bệnh sẽ không thể nhiễm sán trở lại. Nếu tiếp tục ăn thực phẩm chứa ấu trùng hoặc duy trì các thói quen ăn uống có nguy cơ, tình trạng tái nhiễm vẫn có thể xảy ra.
Để hạn chế nguy cơ, cần lưu ý:
– Thực hiện ăn chín, uống chín và sử dụng nguồn nước đảm bảo vệ sinh.
– Không ăn gỏi cá, cá sống, cá tái hoặc các món từ cá chưa được nấu chín kỹ để phòng sán lá gan nhỏ.
– Không ăn sống các loại rau thủy sinh như rau cần, rau ngổ, cải xoong, rau muống nước… để hạn chế nguy cơ nhiễm sán lá gan lớn.
– Đảm bảo vệ sinh trong quá trình sơ chế và chế biến thực phẩm.
– Không phóng uế xuống nguồn nước, không sử dụng phân người chưa qua xử lý để nuôi cá.
– Tái khám theo lịch hẹn sau điều trị để đánh giá khả năng loại bỏ ký sinh trùng và sự hồi phục của gan.
– Khi triệu chứng xuất hiện trở lại hoặc có yếu tố nguy cơ tái nhiễm, nên đi khám thay vì tự mua thuốc tẩy sán.
Tóm lại, điều trị bệnh sán lá gan hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào thuốc đặc hiệu mà còn cần chẩn đoán đúng loại sán, theo dõi tổn thương gan mật và tái khám đầy đủ. Nếu có tiền sử ăn đồ sống, tái, rau thủy sinh hoặc xuất hiện đau tức vùng gan, rối loạn tiêu hóa, mẩn ngứa kéo dài…, người bệnh có thể chủ động thăm khám chuyên khoa Gan mật tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI để được đánh giá nguyên nhân và tư vấn hướng xử trí phù hợp.
