Ấu trùng sán lá gan: Đường lây, chẩn đoán và điều trị

Ấu trùng sán lá gan có thể xâm nhập vào cơ thể qua thực phẩm hoặc nguồn nước nhiễm ký sinh trùng, sau đó di chuyển đến gan và đường mật gây tổn thương. Bệnh có thể diễn biến âm thầm hoặc gây đau hạ sườn phải, rối loạn tiêu hóa, sốt, vàng da… Hiểu rõ đường lây, dấu hiệu và cách điều trị bệnh sán lá gan giúp người bệnh chủ động phát hiện, hạn chế biến chứng.

1. Ấu trùng sán lá gan xâm nhập cơ thể thế nào?

Sán lá gan là ký sinh trùng gây bệnh chủ yếu tại gan và hệ thống đường mật. Ở người, bệnh thường được chia thành hai nhóm chính là sán lá gan lớn và sán lá gan nhỏ. Mặc dù có vòng đời và vật chủ trung gian khác nhau, cả hai đều liên quan mật thiết đến thói quen ăn uống và vệ sinh thực phẩm.

1.1. Đường lây truyền ấu trùng sán lá gan

Ấu trùng sán lá gan chủ yếu lây qua đường tiêu hóa. Con người có thể nhiễm bệnh khi ăn hoặc uống thực phẩm, nguồn nước chứa dạng ấu trùng có khả năng gây nhiễm.

Với sán lá gan lớn, trứng sán được thải ra ngoài theo phân, gặp môi trường nước thích hợp sẽ phát triển qua nhiều giai đoạn và ký sinh ở ốc (vật chủ trung gian). Sau đó, ấu trùng rời ốc và tạo nang, thường bám trên các loại thực vật thủy sinh. Người có thể nhiễm bệnh khi ăn rau thủy sinh sống, chưa được chế biến kỹ, hoặc sử dụng nguồn nước có nang ấu trùng.

Trong khi đó, sán lá gan nhỏ có liên quan nhiều đến thói quen ăn cá nước ngọt sống hoặc chưa chín kỹ. Ấu trùng có thể tồn tại trong cá và đi vào cơ thể khi con người ăn gỏi cá, cá tái hoặc các món cá chế biến chưa đủ chín.

1.2. Điều gì xảy ra sau khi ấu trùng vào cơ thể?

Sau khi được đưa vào cơ thể qua đường miệng, quá trình di chuyển của ký sinh trùng khác nhau tùy từng loại sán.

– Với sán lá gan lớn: Nang ấu trùng xuống đường tiêu hóa, thoát vỏ rồi xuyên qua thành ruột, vào ổ bụng và tiếp tục xâm nhập gan. Tại đây, sán non di chuyển trong nhu mô gan trước khi đến đường mật và trưởng thành. Quá trình này có thể gây tổn thương mô gan và tạo phản ứng viêm.

– Với sán lá gan nhỏ: Sau khi người bệnh ăn phải cá chứa ấu trùng, ký sinh trùng xuống tá tràng rồi di chuyển ngược theo đường mật lên gan, sau đó phát triển thành sán trưởng thành và ký sinh tại đường mật.

2. Dấu hiệu nhận biết khi nhiễm ấu trùng sán lá gan?

Dấu hiệu nhiễm ấu trùng sán lá gan khá đa dạng và thường không đặc hiệu. Một số người gần như không xuất hiện triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu nên bệnh dễ bị bỏ sót hoặc nhầm với các vấn đề gan mật, tiêu hóa khác.

2.1. Những triệu chứng thường gặp

Tùy loại sán, số lượng ký sinh trùng, giai đoạn bệnh và vị trí tổn thương, người nhiễm có thể xuất hiện một số biểu hiện như:

– Đau hoặc tức vùng hạ sườn phải, có thể lan ra sau lưng hoặc vùng thượng vị

– Đầy bụng, khó tiêu, chán ăn, buồn nôn

– Tiêu chảy hoặc rối loạn đại tiện

– Mệt mỏi, ăn uống kém, sút cân

– Sốt, đôi khi kèm rét run

– Ngứa, nổi mề đay hoặc phát ban

– Vàng da, vàng mắt trong một số trường hợp tổn thương hoặc tắc nghẽn đường mật

Ở giai đoạn muộn, triệu chứng có thể rõ hơn khi gan và đường mật đã bị tổn thương đáng kể.

2.2. Khi nào nên đi kiểm tra?

Người có các triệu chứng kể trên, đặc biệt kèm tiền sử ăn gỏi cá, cá sống, cá chưa chín kỹ, rau thủy sinh sống hoặc uống nước chưa đảm bảo vệ sinh nên chủ động đi khám.

Để chẩn đoán, bác sĩ cần kết hợp tiền sử dịch tễ, triệu chứng lâm sàng và kết quả cận lâm sàng. Các phương pháp có thể được chỉ định gồm:

– Xét nghiệm phân tìm trứng sán

– Xét nghiệm máu, xét nghiệm huyết thanh tìm kháng thể

– Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm gan mật, CT hoặc MRI tùy trường hợp.

3. Nhiễm ấu trùng sán lá gan có nguy hiểm không?

Điều này phụ thuộc vào loại sán, số lượng ký sinh trùng, vị trí ký sinh cũng như thời gian phát hiện và điều trị. Nếu được chẩn đoán sớm và điều trị phù hợp, bệnh thường có khả năng đáp ứng tốt. Ngược lại, tình trạng kéo dài có thể gây tổn thương đáng kể tại gan và đường mật.

3.1. Tổn thương gan và đường mật

Trong quá trình di chuyển qua nhu mô gan, sán lá gan lớn có thể gây viêm và hình thành các tổn thương tại gan. Khi ký sinh ở đường mật, sán có thể gây tổn thương biểu mô, viêm, tắc nghẽn hoặc xơ hóa đường mật. Một số trường hợp nặng có thể gặp áp xe gan.

3.2. Nguy cơ khi nhiễm kéo dài

Sán lá gan có khả năng tồn tại trong cơ thể trong thời gian dài nếu không được phát hiện và điều trị. Đặc biệt, nhiễm sán lá gan nhỏ mạn tính có thể liên quan đến viêm đường mật, xơ hóa đường mật và làm tăng nguy cơ ung thư đường mật.

4. Điều trị nhiễm ấu trùng sán lá gan ra sao?

Cách điều trị ấu trùng sán lá gan cần dựa trên chẩn đoán xác định loại ký sinh trùng, giai đoạn bệnh và mức độ tổn thương gan – đường mật, thường gồm các biện pháp:

4.1. Điều trị bằng thuốc

Điều trị bệnh sán lá gan chủ yếu là nội khoa bằng thuốc diệt ký sinh trùng phù hợp. Loại thuốc, liều lượng và thời gian sử dụng sẽ được bác sĩ lựa chọn dựa trên loại sán và tình trạng cụ thể của từng người bệnh. Không nên tự dùng thuốc khi mới chỉ nghi ngờ nhiễm bệnh.

Sau điều trị, người bệnh cũng cần tái khám theo hướng dẫn để đánh giá đáp ứng, kiểm tra tình trạng gan mật và xác định ký sinh trùng đã được loại bỏ hay chưa.

4.2. Theo dõi tổn thương gan mật

Bên cạnh việc loại bỏ ký sinh trùng, bác sĩ có thể cần theo dõi những tổn thương mà bệnh đã gây ra tại gan và đường mật. Tùy tình trạng, người bệnh có thể được xét nghiệm chức năng gan, siêu âm hoặc thực hiện các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác.

Việc khám sớm đặc biệt quan trọng ở người có đau hạ sườn phải kéo dài, vàng da, sốt, bất thường xét nghiệm gan hoặc hình ảnh tổn thương gan chưa xác định được nguyên nhân.

5. Làm sao phòng ngừa ấu trùng sán lá gan hiệu quả?

5.1. Thực hiện ăn chín, uống sôi phòng ngừa nhiễm ấu trùng sán lá gan

Để giảm nguy cơ nhiễm bệnh, nên duy trì nguyên tắc ăn chín, uống sôi; sử dụng nguồn nước sạch và đảm bảo vệ sinh khi sơ chế thực phẩm.

Đặc biệt, cần hạn chế ăn gỏi cá, cá sống, cá tái hoặc cá nước ngọt chưa được nấu chín hoàn toàn. Với rau thủy sinh như rau ngổ, rau rút, cải xoong…, cần chú ý nguồn gốc, vệ sinh và chế biến phù hợp, nhất là tại những khu vực có nguy cơ lưu hành sán lá gan.

5.2. Chủ động khám khi thuộc nhóm nguy cơ

Những người thường xuyên ăn thực phẩm sống, có tiền sử ăn gỏi cá, rau thủy sinh sống hoặc sinh sống tại khu vực có bệnh lưu hành cần chú ý các bất thường của cơ thể.

Khi xuất hiện đau hạ sườn phải, rối loạn tiêu hóa kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân, nổi mề đay, vàng da hoặc phát hiện bất thường tại gan, nên đến cơ sở y tế để được thăm khám thay vì tự mua thuốc điều trị.

Tại Chuyên khoa Gan mật – Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI, người bệnh được thăm khám với đội ngũ bác sĩ, chuyên gia giàu kinh nghiệm, kết hợp hệ thống xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh hiện đại để đánh giá toàn diện tình trạng gan – đường mật. Chủ động liên hệ hotline hoặc tải App TCI để đặt lịch khám Gan mật phù hợp, hạn chế chờ đợi.