Thuốc lợi tiểu cho trẻ em: Khi nào cần dùng và lưu ý an toàn?

Thuốc lợi tiểu cho trẻ em được dùng với chỉ định của bác sĩ điều trị trong các bệnh lý tim, thận, gan và tăng huyết áp. Người bệnh cần tuân thủ liều điều trị và lịch tái khám để hạn chế các tác dụng phụ không mong muốn do thuốc gây ra.

1. Thuốc lợi tiểu cho trẻ em là gì?

Thuốc lợi tiểu cho trẻ em là những loại thuốc được kê đơn thường xuyên ở trẻ em, Chỉ định chính của thuốc là giảm tình trạng quá tải dịch trong các bệnh lý cấp tính và mãn tính như suy tim sung huyết, suy thận.

Dược động học của thuốc lợi tiểu trẻ em có thể thay đổi tùy theo độ tuổi và tình trạng bệnh. Sự phát triển và chức năng của thận sẽ quyết định cách thuốc được vận chuyển đến cơ quan đích, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và tác dụng của thuốc lợi tiểu.

2. Khi nào trẻ em cần dùng thuốc lợi tiểu

Thuốc lợi tiểu cho trẻ em được chỉ định trong một số bệnh lý cụ thể nhằm giúp giảm ứ dịch và hỗ trợ chức năng tim phổi. Cụ thể gồm:

Các bệnh phổi ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ như hội chứng suy hô hấp cấp, loạn sản phế quản phổi kèm phù phổi.
Suy tim sung huyết do tim bẩm sinh.
Một số trường hợp tăng huyết áp ở trẻ em.
Rối loạn chức năng tim hoặc thận cần kiểm soát tình trạng ứ dịch.

3. Các nhóm thuốc lợi tiểu cho bé thường được bác sĩ chỉ định

2.1. Thuốc lợi tiểu quai

Đây là nhóm có tác dụng mạnh nhất. Thuốc hoạt động bằng cách ức chế tái hấp thu natri, kali và clorua tại quai Henle, giúp tăng thải nước tiểu. Các thuốc thường dùng gồm furosemide, bumetanide và torsemide; trong đó furosemide và bumetanide đã được nghiên cứu ở trẻ em. Ở trẻ sơ sinh, thuốc lợi tiểu quai đôi khi được dùng kèm indomethacin để giảm độc tính thận khi điều trị ống động mạch còn mở. Tuy nhiên, ở trẻ sinh non, nhóm thuốc này có thể ảnh hưởng đến quá trình đóng ống động mạch chủ.

2.2. Thuốc lợi tiểu thiazide

Các thuốc hay dùng trong nhi khoa là chlorothiazide và hydrochlorothiazide. Nhóm này thường được phối hợp với thuốc lợi tiểu quai hoặc spironolactone để điều trị phù phổi ở trẻ sơ sinh mắc hội chứng suy hô hấp cấp hoặc loạn sản phế quản phổi.

2.3. Thuốc lợi tiểu cho trẻ em Metolazone

Thuốc có cơ chế gần giống thiazide nhưng tác dụng mạnh hơn một chút do ảnh hưởng lên cả ống lượn gần và ống lượn xa. Metolazone ít gây mất kali và vẫn có hiệu quả ở trẻ suy thận nặng. Trong thực hành, thuốc thường được dùng phối hợp với furosemide để tăng hiệu quả lợi tiểu.

2.4. Thuốc lợi tiểu giữ kali – Spironolactone

Đây là thuốc giữ kali được dùng phổ biến nhất ở trẻ em. Spironolactone ức chế aldosterone, giúp hạn chế mất kali khi dùng cùng các thuốc lợi tiểu khác. Tác dụng xuất hiện chậm, cần khoảng 3 ngày để đạt hiệu quả tối đa. Thuốc không phải là lợi tiểu mạnh và cần điều chỉnh liều ở trẻ suy thận; nhìn chung không nên dùng khi mức lọc cầu thận (GFR) dưới 10 ml/phút.

4. Cách dùng thuốc lợi tiểu cho trẻ em an toàn

Thuốc lợi tiểu cho trẻ em có thể ở dạng siro (lỏng) hoặc dạng viên. Thường dùng 2 lần/ngày, mỗi lần cách nhau khoảng 12 giờ để giữ nồng độ thuốc ổn định trong máu. Cho trẻ uống thuốc đúng giờ, khi trẻ tỉnh táo, tránh lúc buồn ngủ để hạn chế sặc. Cách dùng theo dạng thuốc:

Dạng lỏng: Lắc kỹ chai thuốc trước khi dùng. Dùng ống hút hoặc ống nhỏ giọt đo đúng liều. Nhỏ thuốc từ từ vào má trong, cho trẻ nuốt hết rồi mới cho liều tiếp theo. Với trẻ sơ sinh, có thể pha thuốc với một lượng rất nhỏ sữa mẹ hoặc sữa công thức. Không pha vào cả bình sữa vì nếu trẻ uống không hết sẽ không đủ liều.
Dạng viên: Không để trẻ nuốt nguyên viên. Nghiền nát thuốc và trộn với một ít thức ăn mềm để trẻ dễ uống.

Lưu ý khi dùng thuốc:

Có thể uống thuốc lợi tiểu cho trẻ em cùng thức ăn hoặc sữa để giảm kích ứng dạ dày.
Thuốc lợi tiểu có thể làm giảm kali máu, vì vậy trẻ cần được theo dõi xét nghiệm theo chỉ định bác sĩ.
Có thể bổ sung kali từ thực phẩm phù hợp như chuối, cam, cà chua, sữa, thịt, cá theo tư vấn y tế.

5. Tác dụng phụ có thể gặp khi sử dụng thuốc lợi tiểu cho trẻ em

Các tác dụng phụ liên quan đến thuốc lợi tiểu quai bao gồm: kích ứng dạ dày, tiêu chảy, yếu sức, mệt mỏi, chóng mặt, chuột rút cơ, nhạy cảm với ánh sáng, thiếu máu, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, tăng đường huyết, mất bạch cầu hạt và các phát ban da khác nhau
Các tác dụng phụ được báo cáo của thuốc lợi tiểu thiazide: tăng acid uric máu, phản ứng quá mẫn, ứ mật, chuột rút cơ, chóng mặt, buồn nôn và nôn. Hiếm khi gặp ớn lạnh run dữ dội và sốt đã xảy ra khi dùng hydrochlorothiazide.
Các tác dụng phụ của spironolactone là: tăng kali máu, buồn nôn,nôn mửa, đau bụng hoặc chuột rút, tăng ure máu nhẹ và chứng vú to ở nam giới

6. Những trường hợp đặc biệt thận trọng khi sử dụng thuốc lợi tiểu

Những trường hợp có nguy cơ tương tác với thuốc nên tư vấn và tuân thủ chỉ định của bác sĩ.
Thuốc lợi tiểu có thể phản ứng với thuốc chống trầm cảm, thuốc ức chế miễn dịch, nhóm NSAIDs…
Trường hợp mắc bệnh lý tim mạch, rối loạn điện giải nên thận trọng khi sử dụng thuốc lợi tiểu. Trẻ cần được theo dõi liên tục bởi bác sĩ điều trị trong suốt quá trình sử dụng thuốc.

Sau khi sử dụng thuốc hơn 8 giờ mà không đi tiểu thì cần liên hệ ngay với bác sĩ để xem xét cho trẻ. Ngoài ra, trẻ gặp tình trạng ngất xỉu, tầm nhìn mờ, phát ban, dị ứng, nổi mề đay, khó thở, thở khò khè thì cần đưa ngay đến bác sĩ để xử trí kịp thời.

https://bvquan5.medinet.gov.vn/chuyen-muc/uong-thuoc-loi-tieu-co-hai-than-khong-

Sử dụng thuốc lợi tiểu cho trẻ em cần thường xuyên phải theo dõi, vì ở giai đoạn này chức năng thận vẫn đang trong quy trình hoàn thiện. Ngoài ra, cần theo dõi thường xuyên huyết áp và các chỉ số điện giải để kịp thời phát hiện, phòng ngừa những tác dụng phụ không mong muốn như rối loạn máu hoặc tăng bilirubin trong máu.

Nguồn tài liệu tham khảo: Childrensmn, Virginia, Pubmed