Nhóm thuốc lợi tiểu quai là gì? Tác dụng và chống chỉ định

Thuốc lợi tiểu quai là nhóm thuốc thường được bác sĩ chỉ định trong điều trị phù, suy tim, tăng huyết áp hoặc các bệnh lý liên quan đến thận. Việc hiểu rõ cơ chế tác dụng, chỉ định và những lưu ý khi sử dụng thuốc lợi tiểu quai sẽ giúp người bệnh dùng thuốc an toàn, hiệu quả và hạn chế tối đa các tác dụng phụ không mong muốn.

1. Nhóm thuốc lợi tiểu quai là gì?

Thuốc lợi tiểu quai là nhóm thuốc có tác dụng làm cơ thể thải bớt muối và nước ra ngoài thông qua nước tiểu. Nhóm thuốc này tác động trực tiếp lên quai Henle – một đoạn hình chữ U trong đơn vị lọc của thận, nơi bình thường sẽ tái hấp thu khoảng 20% lượng natri và nước sau khi máu được lọc.

Cơ chế của thuốc lợi tiểu quai là ức chế quá trình tái hấp thu natri (Na⁺) và clo (Cl⁻) tại nhánh lên dày của quai Henle. Khi natri và clo không được giữ lại, nước sẽ bị kéo theo ra ngoài, làm tăng lượng nước tiểu. Đồng thời, quá trình này cũng khiến cơ thể dễ mất thêm kali, canxi và magie.

So với các nhóm thuốc lợi tiểu khác, nhóm thuốc lợi tiểu quai có tác dụng rất nhanh và mạnh. Ví dụ, furosemide có thể làm tăng thải natri rõ rệt chỉ trong vài giờ đầu sau khi dùng. Tuy nhiên, tác dụng này không kéo dài vì cơ thể sẽ kích hoạt các cơ chế giữ muối và nước để bù lại lượng dịch đã mất.

Do hiệu lực mạnh, thuốc lợi tiểu quai cần được sử dụng đúng chỉ định và theo dõi chặt chẽ. Một số trường hợp chống chỉ định thuốc lợi tiểu quai bao gồm mất nước nặng, rối loạn điện giải nghiêm trọng hoặc suy thận tiến triển chưa được kiểm soát, nhằm tránh nguy cơ biến chứng cho người bệnh.

2. Các thuốc lợi tiểu quai thường gặp

Các thuốc lợi tiểu quai thường gặp chủ yếu gồm: Furosemide, Torsemide, Bumetanide và Axit ethacrynic. Các thuốc này có cả dạng uống và dạng tiêm tĩnh mạch, thuận tiện cho nhiều tình huống điều trị khác nhau.

Furosemide là thuốc được dùng phổ biến nhất, có dạng viên uống 20, 40, 80mg; Dạng tiêm 10 mg/mL và dung dịch uống 8–10 mg/mL.
Torsemide có viên uống 5, 10, 20, 100mg và dung dịch tiêm 10 mg/mL.
Bumetanide thường dùng ở liều thấp hơn, với viên uống 0,5–2 mg và dung dịch tiêm 0,25 mg/mL. Axit ethacrynic có viên uống 25 mg và dạng bột tiêm 50 mg.

Về khả dụng sinh học, thuốc lợi tiểu quai có sự khác biệt rõ rệt: Furosemide chỉ hấp thu khoảng 50%, trong khi Bumetanide và Torsemide đạt gần 80%, giúp tác dụng ổn định hơn khi dùng đường uống.

Thời gian tác dụng của các thuốc cũng không giống nhau. Furosemide có thời gian bán thải khoảng 1,5 – 2 giờ; Bumetanide khoảng 1 giờ còn torsemide dài nhất, từ 3 – 4 giờ. Ở người suy gan, suy thận hoặc suy tim, thời gian này có thể kéo dài hơn. Khi uống, cả ba thuốc thường bắt đầu có tác dụng sau 30 – 60 phút, nhưng Torsemide duy trì hiệu quả lâu hơn và thường cho đáp ứng lợi tiểu tốt hơn ở bệnh nhân suy tim hoặc suy gan.

3. Chỉ định và chống chỉ định của thuốc lợi tiểu quai

Thuốc lợi tiểu quai được chỉ định trong trường hợp:

Giảm phù trong các bệnh lý gây ứ dịch như suy tim sung huyết, xơ gan, bệnh thận (bao gồm hội chứng thận hư – đã được FDA phê duyệt).
Điều trị tăng huyết áp, có thể dùng đơn độc hoặc phối hợp với thuốc hạ áp khác, nhưng không phải lựa chọn đầu tay.
Hỗ trợ điều trị tăng kali máu do nhiều nguyên nhân.
Sử dụng trong cấp cứu phù phổi cấp.

Các chống chỉ định của thuốc lợi tiểu quai gồm:

Người có tiền sử dị ứng với bất kỳ thành phần nào của thuốc.
Tắc nghẽn hoàn toàn đường tiết niệu (do phì đại tuyến tiền liệt hoặc sỏi tiết niệu).
Huyết áp thấp hoặc huyết áp không ổn định.
Đang mất nước nặng hoặc rối loạn điện giải nghiêm trọng.
Có tình trạng cô đặc máu trên xét nghiệm.
Phù hoặc tăng huyết áp liên quan đến thai kỳ.
Bệnh nhân đang trong tình trạng hôn mê gan.

4. Tác dụng phụ và một số lưu ý khi sử dụng thuốc lợi tiểu

Tác dụng phụ của thuốc lợi tiểu quai:

Thuốc lợi tiểu quai có thể gây một số phản ứng không mong muốn như dị ứng (nổi mẩn, ngứa, viêm hạch, cảm giác tê bì). Khi dùng liều cao hoặc kéo dài, người bệnh có nguy cơ bị giảm thể tích máu, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu. Ngoài ra, thuốc có thể gây mệt mỏi, chuột rút và hạ huyết áp tư thế đứng (chóng mặt khi thay đổi tư thế).

Về rối loạn chuyển hóa, nhóm thuốc lợi tiểu quai thường làm mất cân bằng điện giải như hạ kali, hạ natri, hạ magie và hạ calci máu. Một số trường hợp còn ghi nhận tăng acid uric, tăng đường huyết, xuất hiện glucose trong nước tiểu và tăng tạm thời mỡ máu (cholesterol, triglycerid). Đặc biệt, nếu dùng liều cao, thuốc lợi tiểu quai có thể gây độc cho dây thần kinh số VIII, dẫn đến ù tai, giảm thính lực hoặc điếc.

Lưu ý khi sử dụng nhóm thuốc lợi tiểu quai:

Khi dùng chung với Digoxin (Digitalis), nguy cơ ngộ độc tăng lên do hạ kali và magie máu, vì vậy cần theo dõi sát. Thuốc phải được sử dụng đúng liều, đủ liều theo chỉ định để đạt hiệu quả lợi tiểu và tránh biến chứng. Việc dùng thuốc lợi tiểu quai kéo dài có thể làm cơ thể thích nghi, gây giảm đáp ứng với thuốc do tăng tái hấp thu natri ở ống thận.

Do đó, thuốc lợi tiểu quai cần được sử dụng đúng chỉ định và theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ nhằm hạn chế các tác dụng phụ nghiêm trọng và đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Tóm lại, thuốc lợi tiểu quai đóng vai trò quan trọng trong điều trị các tình trạng ứ dịch và tăng huyết áp nhờ khả năng đào thải muối và nước mạnh mẽ qua thận. Tuy nhiên, việc sử dụng nhóm thuốc này cần tuân thủ đúng chỉ định, liều lượng và theo dõi chặt chẽ các tác dụng không mong muốn để đảm bảo hiệu quả và an toàn cho người bệnh. Người dùng không nên tự ý sử dụng mà cần tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc lợi tiểu quai trong bất kỳ trường hợp nào.

Nguồn thông tin tham khảo: NCBI