Thuốc say xe gồm những loại nào, uống trước bao lâu và dùng thế nào để an toàn?

Chuyến đi bằng ô tô, tàu hỏa, máy bay hay tàu biển có thể trở thành “cơn ác mộng” nếu bạn gặp phải tình trạng say xe. Việc lựa chọn các loại thuốc say xe phổ biến, nắm rõ uống thuốc say xe trước bao lâu và những lưu ý khi dùng thuốc say xe sẽ giúp bạn bảo vệ sức khỏe trọn vẹn trong suốt hành trình. Bài viết này tổng hợp thông tin y khoa chi tiết giúp bạn chọn đúng thuốc say xe và sử dụng an toàn nhất.

1. Thuốc say xe là gì và có tác dụng như thế nào?

Thuốc say xe thường được sử dụng để phòng ngừa hoặc giảm các triệu chứng như buồn nôn, nôn, chóng mặt khi đi ô tô, tàu, máy bay hoặc tàu thủy. Về cơ chế, các thuốc chống say xe phổ biến chủ yếu tác động lên hệ thần kinh trung ương và đường dẫn truyền liên quan đến cảm giác thăng bằng. Theo CDC, thuốc thường có hiệu quả tốt hơn khi được sử dụng trước khi bắt đầu di chuyển, thay vì đợi đến khi các triệu chứng say xe xuất hiện.

Một số các loại thuốc say xe phổ biến hiện nay gồm:

Dimenhydrinate: Thuộc nhóm kháng histamin H1, thường được dùng để phòng và giảm buồn nôn, nôn do say xe. Tác dụng phụ thường gặp là buồn ngủ.
Meclizine: Cũng là thuốc kháng histamin H1, được sử dụng để phòng say tàu xe và có thời gian tác dụng tương đối dài.
Cinnarizine: Được sử dụng trong phòng say tàu xe, đồng thời có thể được chỉ định trong một số tình trạng gây chóng mặt, buồn nôn.
Hyoscine hydrobromide (scopolamine): Tác động lên các tín hiệu liên quan đến tiền đình và cảm giác buồn nôn, được sử dụng để phòng say xe, đặc biệt trong một số chuyến đi kéo dài. Thuốc có thể gây khô miệng, buồn ngủ và một số tác dụng phụ khác.
Promethazine: Là một thuốc kháng histamin có tác dụng chống say xe nhưng có thể gây buồn ngủ rõ rệt. CDC lưu ý đây là một trong những thuốc có mức độ an thần cao hơn trong nhóm thuốc chống say xe.

Không phải loại thuốc say xe nào cũng phù hợp với mọi người. Một số thuốc có thể gây buồn ngủ, khô miệng, nhìn mờ hoặc ảnh hưởng đến khả năng tập trung, vì vậy người dùng cần đọc kỹ hướng dẫn và thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy móc sau khi uống thuốc. Trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người đang mắc bệnh nền nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi sử dụng.

*Thuốc say xe thường được sử dụng để phòng ngừa hoặc giảm các triệu chứng như buồn nôn, nôn, chóng mặt khi đi ô tô, tàu và máy bay.*

2. Nên uống thuốc say xe trước khi đi bao lâu?

Để thuốc say xe phát huy tác dụng phòng ngừa, thời điểm sử dụng thường quan trọng không kém loại thuốc. Nhìn chung, nên uống thuốc trước khi bắt đầu di chuyển, thay vì đợi đến khi xuất hiện buồn nôn, chóng mặt mới dùng.

Với dimenhydrinate – một hoạt chất thường được dùng để phòng say xe – MedlinePlus khuyến cáo dùng liều đầu tiên trước khi đi khoảng 30 phút đến 1 giờ. Tuy nhiên, thời điểm cụ thể còn phụ thuộc vào hoạt chất, dạng thuốc và hướng dẫn của từng sản phẩm.

Vì vậy, nếu đang băn khoăn uống thuốc say xe trước bao lâu, có thể tham khảo:

Khoảng 30-60 phút trước khi khởi hành: Phù hợp với một số thuốc như dimenhydrinate theo hướng dẫn sử dụng.
Một số thuốc khác có thể cần dùng sớm hơn: Thời gian khởi phát tác dụng không giống nhau. CDC ghi nhận thời gian bắt đầu tác dụng của các thuốc chống say xe có thể dao động từ khoảng 30 phút đến vài giờ tùy hoạt chất.
Không nên đợi đến khi đã say xe mới uống: Khi buồn nôn hoặc nôn đã xuất hiện, tình trạng ứ đọng dạ dày có thể làm thuốc uống hấp thu chậm hơn.

Do đó, người dùng nên đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì hoặc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ/dược sĩ, không tự ý tăng liều để phòng say xe lâu hơn.

Một điểm cần lưu ý là nhiều thuốc chống say xe có thể gây buồn ngủ, khô miệng hoặc giảm khả năng tỉnh táo. Vì vậy, người uống thuốc không nên tự lái xe hoặc vận hành máy móc nếu thuốc gây buồn ngủ.

3. Thuốc chống say xe có tác dụng phụ gì?

Bên cạnh khả năng giúp giảm buồn nôn, chóng mặt khi đi ô tô, tàu, máy bay hoặc tàu thủy, thuốc say xe cũng có thể gây một số tác dụng không mong muốn. Mức độ và biểu hiện phụ thuộc vào hoạt chất, liều dùng, cơ địa và tình trạng sức khỏe của mỗi người.

3.1. Những tác dụng phụ thường gặp

Buồn ngủ, uể oải và giảm tỉnh táo là một trong những tác dụng phụ phổ biến nhất, đặc biệt với các thuốc kháng histamin. Một số người có thể cảm thấy khó tập trung hoặc phản xạ chậm hơn sau khi uống thuốc. Vì vậy, không nên tự lái xe hoặc thực hiện công việc đòi hỏi sự tỉnh táo nếu thuốc khiến cơ thể buồn ngủ.

Ngoài ra, các loại thuốc say xe phổ biến có thể gây:

Khô miệng, khô mắt.
Chóng mặt hoặc cảm giác mệt mỏi.
Nhìn mờ, khó tập trung ở một số trường hợp.
Đau đầu.

Với một số thuốc, có thể xuất hiện lú lẫn hoặc các phản ứng thần kinh bất thường.

Scopolamin có xu hướng gây khô miệng và khô mắt nhiều hơn, trong khi promethazin có thể gây an thần mạnh hơn một số thuốc khác.

*Thuốc say xe cũng có thể gây một số tác dụng không mong muốn.*

3.2. Khi nào tác dụng phụ của thuốc say xe cần được lưu ý?

Không phải mọi biểu hiện sau khi dùng thuốc đều nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu xuất hiện lú lẫn rõ rệt, kích động bất thường, nhìn mờ nhiều, khó tiểu hoặc các triệu chứng nghiêm trọng khác, người dùng nên ngừng tự sử dụng thêm thuốc và liên hệ nhân viên y tế để được tư vấn.

Đặc biệt, thuốc chống say xe cần được sử dụng thận trọng ở trẻ em. CDC lưu ý một số thuốc kháng histamin có thể khiến trẻ buồn ngủ quá mức, trong khi một số trẻ lại có phản ứng ngược như kích động. Scopolamin có thể gây lú lẫn hoặc ảo giác ở trẻ và không nên tự ý sử dụng cho nhóm tuổi này.

Ngoài ra, không nên uống thuốc say xe cùng rượu hoặc các chất khác có tác dụng gây buồn ngủ, bởi sự kết hợp này có thể làm tăng tác dụng an thần và ảnh hưởng đến khả năng tỉnh táo.

4. Phụ nữ mang thai có dùng được thuốc không?

Phụ nữ mang thai có thể sử dụng một số thuốc để phòng hoặc giảm say xe trong những trường hợp cần thiết, nhưng không nên tự ý mua và sử dụng. Khi mang thai, bất kỳ thuốc nào cũng cần được cân nhắc dựa trên tuổi thai, tình trạng sức khỏe của mẹ và thành phần cụ thể của thuốc.

Không nên hiểu rằng tất cả các loại thuốc say xe phổ biến đều an toàn cho phụ nữ mang thai. Đặc biệt, việc tự chọn thuốc dựa trên kinh nghiệm của người khác hoặc chỉ dựa vào tên thương mại có thể khiến mẹ sử dụng nhầm hoạt chất không phù hợp.

Nếu tình trạng say xe nhẹ, thai phụ có thể thử một số cách đơn giản trước khi dùng thuốc như:

Chọn vị trí ngồi ít rung lắc, nhìn thẳng về phía trước.
Hạn chế đọc sách hoặc sử dụng điện thoại khi xe đang di chuyển.
Giữ không gian thông thoáng, tránh mùi thức ăn hoặc mùi hương dễ gây buồn nôn.
Ăn nhẹ trước chuyến đi, tránh để bụng quá đói hoặc ăn quá no.
Uống nước từng ngụm nhỏ để hạn chế khó chịu.

Nếu vẫn buồn nôn, nôn nhiều hoặc phải di chuyển đường dài, thai phụ nên hỏi bác sĩ về thuốc say xe cho phụ nữ mang thai phù hợp thay vì tự mua thuốc.

*Không nên hiểu rằng tất cả các loại thuốc say xe phổ biến đều an toàn cho phụ nữ mang thai.*

5. Cần lưu ý gì để dùng thuốc say xe an toàn?

Một số lưu ý khi dùng thuốc say xe gồm:

Dùng đúng loại, đúng liều và đúng thời điểm: Không tự ý tăng liều vì nghĩ uống nhiều sẽ chống say tốt hơn. Với thuốc uống, việc sử dụng trước khi khởi hành thường hiệu quả hơn so với chờ đến khi đã xuất hiện buồn nôn, nôn.
Thử thuốc trước chuyến đi nếu chưa từng sử dụng: Một số người có thể buồn ngủ, chóng mặt, khô miệng hoặc nhìn mờ sau khi dùng. Việc thử trước giúp nhận biết phản ứng của cơ thể và hạn chế tình huống bất tiện khi đang di chuyển.
Không lái xe hoặc vận hành máy móc nếu cảm thấy buồn ngủ: Đây là một trong những tác dụng phụ của thuốc say xe thường gặp, đặc biệt với các thuốc có tính an thần.
Tránh uống rượu bia: Rượu có thể làm tăng tình trạng buồn ngủ và các tác dụng không mong muốn của một số thuốc chống say xe.
Không tự ý phối hợp nhiều thuốc: Một số thuốc chống say xe có thể tương tác với thuốc kháng histamin khác, thuốc an thần, thuốc điều trị đau thần kinh hoặc một số thuốc chống buồn nôn. Nếu đang sử dụng thuốc điều trị bệnh khác, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.
Thận trọng với trẻ em: Thuốc chống say xe không phải loại nào cũng phù hợp với trẻ nhỏ. Việc lựa chọn và tính liều cần dựa vào tuổi, cân nặng và loại thuốc cụ thể; không nên tự ý dùng thuốc của người lớn cho trẻ.
Phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi sử dụng, bởi một số thuốc có thể không phù hợp trong những trường hợp này.

Bên cạnh thuốc, có thể giảm nguy cơ say xe bằng cách ngồi ở vị trí ít rung lắc, nhìn về phía xa hoặc đường chân trời, giữ cơ thể đủ nước và ăn nhẹ trước chuyến đi.

Tóm lại, thuốc say xe có thể giúp giảm các triệu chứng khó chịu như buồn nôn, chóng mặt, nôn ói khi di chuyển. Tuy nhiên, hiệu quả và độ an toàn phụ thuộc vào từng loại thuốc, cách sử dụng cũng như tình trạng sức khỏe của mỗi người. Vì vậy, nên đọc kỹ hướng dẫn, dùng đúng liều và đặc biệt thận trọng nếu đang mang thai, cho con bú hoặc sử dụng các thuốc khác. Khi có băn khoăn về việc lựa chọn và sử dụng thuốc say xe, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn phù hợp.