Hội chứng khô mắt: Nguyên nhân, triệu chứng và chăm sóc

Hội chứng khô mắt là tình trạng phổ biến xảy ra khi mắt không tiết đủ nước mắt hoặc nước mắt bay hơi quá nhanh, khiến bề mặt nhãn cầu không được bôi trơn đầy đủ. Người bệnh có thể gặp cảm giác khô rát, cộm như có dị vật, đỏ mắt hoặc nhìn mờ. Nhận biết sớm nguyên nhân hội chứng khô mắt và chăm sóc đúng cách giúp cải thiện triệu chứng, hạn chế tổn thương bề mặt mắt.

1. Nguyên nhân gây hội chứng khô mắt

Hội chứng khô mắt có thể xuất hiện khi mắt tiết không đủ nước mắt hoặc nước mắt bay hơi quá nhanh. Một số nguyên nhân và yếu tố gây bệnh thường gặp gồm:

1.1. Các yếu tố sinh lý, lối sống và môi trường

• Yếu tố tuổi tác: Tuổi càng cao, khả năng tiết nước mắt càng giảm, làm tăng nguy cơ khô mắt.
• Tác động của môi trường sống: Gió, khói bụi, không khí khô, ô nhiễm, điều hòa hoặc máy sưởi có thể khiến nước mắt bay hơi nhanh.
• Sử dụng thiết bị điện tử quá mức: Tập trung nhìn máy tính, điện thoại lâu làm giảm tần suất chớp mắt, khiến bề mặt mắt dễ khô.
• Sử dụng kính áp tròng: Đeo kính áp tròng lâu hoặc không đúng cách có thể ảnh hưởng đến lớp phim nước mắt, gây khô và kích ứng mắt.
• Thiếu hụt vitamin A: Thiếu vitamin A có thể ảnh hưởng đến sức khỏe bề mặt nhãn cầu và làm tăng nguy cơ khô mắt.

1.2. Các yếu tố bệnh lý, thuốc và can thiệp y tế

• Bệnh lý toàn thân: Một số bệnh tự miễn như hội chứng Sjögren, lupus, viêm khớp dạng thấp có thể ảnh hưởng đến quá trình tiết nước mắt.
• Bệnh lý về mắt: Viêm bờ mi, tổn thương giác mạc hoặc các bệnh lý bề mặt nhãn cầu có thể làm mất ổn định màng nước mắt.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc kháng histamin, chống trầm cảm, điều trị tăng huyết áp hoặc lợi tiểu có thể gây hội chứng khô mắt.
• Sau phẫu thuật mắt: Một số phẫu thuật, đặc biệt phẫu thuật điều chỉnh tật khúc xạ, có thể gây khô mắt tạm thời do ảnh hưởng đến thần kinh giác mạc.
• Rối loạn chức năng tuyến lệ, tuyến bờ mi: Bất thường ở tuyến lệ hoặc tuyến Meibomius có thể làm giảm lượng nước mắt hoặc tăng tốc độ bay hơi, dẫn đến hội chứng khô mắt.

2. Triệu chứng nhận biết hội chứng khô mắt

Các triệu chứng của hội chứng khô mắt thường xuất hiện do bề mặt nhãn cầu không được cung cấp đủ độ ẩm, trong đó phổ biến gồm:

• Ngứa, rát và cộm mắt: Cảm giác như có bụi hoặc dị vật trong mắt, đặc biệt khi chớp mắt.
• Mắt đỏ: Lòng trắng mắt có thể đỏ hoặc xuất hiện các tia máu do kích ứng.
• Đau, nhức và mỏi mắt: Thường rõ hơn sau khi đọc sách, làm việc với máy tính hoặc ở trong môi trường khô.
• Mắt khô, dễ kích ứng: Có thể kèm chảy nước mắt phản xạ hoặc cảm giác khó chịu kéo dài.
• Nhìn mờ thoáng qua: Thị lực có thể dao động, nhất là khi tập trung nhìn trong thời gian dài.
• Tiết dịch nhầy: Một số người có thể xuất hiện chất nhầy hoặc ghèn quanh mắt.
• Nhạy cảm với ánh sáng: Mắt dễ bị khó chịu khi phải tiếp xúc với ánh sáng mạnh.
• Mệt mỏi khi nhìn gần: Có thể ảnh hưởng đến khả năng đọc sách, sử dụng thiết bị điện tử hoặc thực hiện các công việc cần tập trung thị giác.

3. Các sản phẩm hỗ trợ điều trị khô mắt

Tùy vào nguyên nhân khô mắt và mức độ khô mắt, người bệnh có thể được bác sĩ chỉ định hoặc tư vấn các sản phẩm trị khô mắt phù hợp, phổ biến gồm: 

3.1. Nước mắt nhân tạo – Giải pháp tức thời và hiệu quả

• Giúp bổ sung độ ẩm, giảm khô, cộm và rát mắt.
• Phù hợp với nhiều trường hợp khô mắt nhẹ; loại không chất bảo quản thường được ưu tiên khi cần sử dụng thường xuyên.
• Tần suất sử dụng nên theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt với hội chứng khô mắt kéo dài.

3.2. Thuốc nhỏ mắt điều trị viêm, ngứa

• Khi hội chứng khô mắt đi kèm viêm hoặc ngứa, bác sĩ có thể kê thuốc nhỏ mắt phù hợp để kiểm soát tình trạng viêm và giảm khó chịu.
• Một số thuốc chống viêm, đặc biệt corticosteroid, chỉ nên dùng trong thời gian và liều lượng được chỉ định do có thể gây tác dụng phụ nếu lạm dụng.

3.3. Sản phẩm bổ sung Omega-3

• Omega-3 có thể hỗ trợ sức khỏe tuyến dầu ở mi mắt và góp phần cải thiện độ ổn định của phim nước mắt.
• Có thể bổ sung qua thực phẩm như cá hồi, cá thu, cá mòi, quả óc chó và hạt lanh.
• Nếu sử dụng viên bổ sung Omega-3, nên tham khảo ý kiến bác sĩ, đặc biệt khi đang dùng thuốc khác.

4. Chiến lược điều trị và phòng ngừa khô mắt

Cách chữa khô mắt và phòng ngừa khô mắt cần được thực hiện đồng thời, từ kiểm soát nguyên nhân, chăm sóc mắt đúng cách đến điều chỉnh môi trường và chế độ dinh dưỡng. Một số biện pháp mà người bệnh có thể áp dụng gồm: 

4.1. Điều trị tận gốc nguyên nhân

Điều trị hội chứng khô mắt cần hướng đến nguyên nhân gây bệnh. Nếu tình trạng này liên quan đến thuốc đang sử dụng, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh hoặc thay thế thuốc phù hợp. Với các bất thường ở mí mắt ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ bề mặt nhãn cầu, có thể cần can thiệp chuyên khoa để cải thiện tình trạng. 

4.2. Chăm sóc mắt hàng ngày

Thực hiện chăm sóc mắt khô đúng cách có thể giúp giảm cảm giác khó chịu và duy trì độ ẩm cho bề mặt nhãn cầu: 

• Dùng nước mắt nhân tạo: Bổ sung độ ẩm, ưu tiên loại không chất bảo quản nếu cần sử dụng thường xuyên.
• Chườm ấm mí mắt: Hỗ trợ làm thông thoáng tuyến dầu, giúp ổn định lớp phim nước mắt.
• Nghỉ mắt khi dùng thiết bị điện tử: Áp dụng quy tắc 20-20-20, chủ động chớp mắt và nhìn xa sau thời gian tập trung.
• Bảo vệ mắt khi ra ngoài: Đeo kính phù hợp để hạn chế bụi, gió và tia UV.

4.3. Thay đổi môi trường sống và làm việc

Hạn chế để điều hòa, quạt hoặc luồng gió thổi trực tiếp vào mắt. Giữ độ ẩm phù hợp trong phòng, tránh khói thuốc và hạn chế tiếp xúc với môi trường nhiều bụi.

Khi sử dụng máy tính hoặc điện thoại trong thời gian dài, nên áp dụng nguyên tắc 20-20-20: sau khoảng 20 phút, nhìn ra xa khoảng 20 feet (6 m) trong 20 giây.

4.4. Chế độ dinh dưỡng lành mạnh

Một chế độ ăn đa dạng, giàu vitamin và chất chống oxy hóa có thể hỗ trợ sức khỏe bề mặt nhãn cầu và giảm nguy cơ bệnh khô mắt. Người bệnh nên:

• Bổ sung vitamin A: Có trong cà rốt, bí đỏ, trứng, sữa và các loại trái cây màu vàng, cam.
• Tăng vitamin C và E: Ưu tiên rau xanh, trái cây họ cam quýt, các loại hạt và dầu thực vật để bổ sung chất chống oxy hóa.
• Bổ sung lutein và zeaxanthin: Có nhiều trong rau lá xanh, bông cải xanh, lòng đỏ trứng, giúp hỗ trợ sức khỏe mắt.
• Ăn thực phẩm giàu Omega-3: Cá hồi, cá thu, cá mòi, hạt chia, hạt lanh và quả óc chó có thể hỗ trợ chất lượng phim nước mắt.
• Duy trì chế độ ăn cân bằng: Uống đủ nước và đa dạng thực phẩm thay vì tự ý sử dụng vitamin hoặc thực phẩm bổ sung liều cao.

4.5. Khám mắt định kỳ

Khám mắt giúp phát hiện sớm các bệnh lý liên quan đến bề mặt nhãn cầu, tuyến lệ và tuyến Meibomius. Với người thường xuyên có triệu chứng khô mắt hoặc đang sử dụng kính áp tròng, việc kiểm tra mắt định kỳ càng cần được chú ý. 

5. Khi nào thì cần gặp bác sĩ chuyên khoa mắt

Khi hội chứng khô mắt kéo dài hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường có thể cần được kiểm tra để loại trừ bệnh lý khác. Bạn nên đi khám chuyên khoa mắt khi:

• Mắt đỏ, sưng, đau hoặc kích ứng kéo dài.
• Thị lực thay đổi hoặc mắt trở nên nhạy cảm với ánh sáng.
• Mắt tiết nhiều ghèn hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
• Khô mắt không cải thiện sau vài ngày chăm sóc tại nhà.
• Khô mắt tái diễn thường xuyên, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc.
• Đồng thời xuất hiện khô miệng, đau hoặc sưng khớp, có thể liên quan đến một số bệnh lý toàn thân.

Thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân hội chứng khô mắt và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ tổn thương bề mặt nhãn cầu.

Hội chứng khô mắt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và không nên chỉ xử lý bằng thuốc nhỏ mắt khi chưa xác định rõ nguyên nhân. Duy trì thói quen chăm sóc mắt, điều chỉnh môi trường làm việc, bổ sung dinh dưỡng hợp lý và khám mắt định kỳ là những cách quan trọng giúp kiểm soát tình trạng này.