Ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản là gì? Thông tin cần biết

Ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản là một trong những dạng ung thư thực quản thường gặp, hình thành từ các tế bào biểu mô vảy lót bên trong thực quản. Bệnh tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu, đến giai đoạn phát triển nhanh sẽ xuất hiện các triệu chứng như nuốt nghẹn, đau khi nuốt, sụt cân hoặc đau ngực. Nhận biết yếu tố nguy cơ, dấu hiệu cảnh báo và thăm khám sớm là cần thiết để người bệnh có thêm cơ sở đánh giá tình trạng bệnh.

1. Ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản là gì? Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản (ESCC) là loại ung thư xuất phát từ các tế bào biểu mô vảy lót mặt trong thực quản. Đây là thể mô bệnh học phổ biến của ung thư thực quản, thường gặp ở ⅓ trên và ⅓ giữa thực quản. ESCC có tỷ lệ mắc cao ở một số khu vực thuộc Đông Á, Trung Á dọc Thung lũng Rift ở Đông Phi và Nam Phi. Tiên lượng ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản thường không quá tốt do bệnh đa phần chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn.

ESCC hình thành khi các tế bào niêm mạc thực quản bị tổn thương kéo dài, dẫn đến biến đổi bất thường và phát triển mất kiểm soát. Nguyên nhân gây ra bệnh có thể khác nhau giữa từng người và từng khu vực. Các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

Hút thuốc lá: Các chất độc trong khói thuốc có thể gây tổn thương niêm mạc thực quản và làm tăng nguy cơ biến đổi tế bào.
Uống nhiều rượu bia: Sử dụng rượu thường xuyên, đặc biệt khi kết hợp với hút thuốc, có liên quan đến nguy cơ ESCC cao hơn.
Chế độ ăn uống không hợp lý: Ăn ít rau quả, thiếu vitamin và chất xơ hoặc thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến ở nhiệt độ cao có thể làm tăng nguy cơ.
Bệnh lý hoặc tổn thương thực quản: Viêm thực quản mạn tính, sẹo do bỏng hóa chất và một số bệnh lý kéo dài có thể tạo điều kiện cho tế bào biến đổi bất thường.
Yếu tố di truyền: Tiền sử gia đình mắc ESCC có thể làm tăng nguy cơ. Một số bệnh di truyền hiếm gặp như dày sừng lòng bàn tay, bàn chân (tylosis) cũng liên quan đến nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

*Một vài thông tin chung về ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản*

2. Dấu hiệu ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản như thế nào?

Dấu hiệu ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản có thể thay đổi tùy mức độ tiến triển của bệnh. Qua từng giai đoạn, các dấu hiệu sẽ khác nhau và ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ tổng thể.

2.1. Các dấu hiệu nhận biết chung

Dấu hiệu ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản đa phần liên quan đến tình trạng khối u phát triển và cản trở hoạt động nuốt. Một số triệu chứng có thể xuất hiện gồm:

Nuốt nghẹn, khó nuốt: Ban đầu thường vướng khi ăn thức ăn khô, cứng; về sau có thể khó nuốt cả thức ăn mềm, chất lỏng, thậm chí đau khi nuốt.
Đau hoặc tức ngực: Có thể cảm thấy đau, tức hoặc nóng rát sau xương ức, nhất là trong hoặc sau khi nuốt.
Sụt cân nhanh: Người bệnh giảm cân do ăn uống khó khăn, đau khi nuốt và giảm lượng thức ăn đưa vào cơ thể.
Tăng tiết nước bọt: Nước bọt tiết nhiều hơn bình thường, có thể kèm ợ hơi, ợ chua hoặc hơi thở có mùi.
Ho, sặc, khàn tiếng: Ho kéo dài, dễ sặc khi ăn uống hoặc khàn tiếng có thể xuất hiện khi bệnh ảnh hưởng đến đường thở hoặc dây thần kinh thanh quản.
Buồn nôn, nôn: Có thể nôn thức ăn sau khi ăn; trường hợp khối u gây chảy máu, người bệnh có thể nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.

2.2. Tiến triển ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản qua từng giai đoạn

Ung thư biểu mô tế bào vảy có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào của thực quản, nhưng thường gặp ở đoạn trên và giữa. Mức độ tiến triển được xác định dựa trên kích thước, độ xâm lấn của khối u (T), tình trạng hạch bạch huyết (N) và khả năng di căn xa (M).

Giai đoạn 0: Tế bào ung thư mới nằm ở lớp biểu mô, chưa xâm lấn sâu vào thành thực quản, chưa lan đến hạch bạch huyết hoặc cơ quan khác. Đây là ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản giai đoạn đầu, thường chưa gây triệu chứng rõ ràng.
Giai đoạn I: Khối u đã vượt qua lớp màng đáy và xâm lấn lớp đệm, cơ niêm hoặc lớp dưới niêm mạc. Ung thư có thể chưa lan đến hạch hoặc đã ảnh hưởng đến 1 – 2 hạch lân cận, nhưng chưa di căn xa.
Giai đoạn II: Khối u phát triển sâu hơn, đến lớp cơ hoặc lớp ngoài của thực quản. Ung thư có thể lan đến 1 – 2 hạch vùng nhưng chưa di căn đến các cơ quan xa.
Giai đoạn III: Khối u xâm lấn sâu vào thành thực quản và có thể lan đến nhiều hạch bạch huyết vùng, nhưng chưa di căn xa. Ở một số trường hợp, ung thư có thể phát triển đến các cấu trúc lân cận.
Giai đoạn IV: Bệnh tiến triển nhanh, giai đoạn IVA ung thư xâm lấn các cơ quan lân cận hoặc lan đến nhiều hạch vùng nhưng chưa di căn xa. Giai đoạn IVB là khi ung thư đã di căn đến các cơ quan ở xa như gan, phổi, não hoặc xương, hoặc đến các hạch không thuộc vùng lân cận. Đây là ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản giai đoạn cuối.

*Tiến triển bệnh theo từng giai đoạn cụ thể*

3. Di căn ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản diễn ra như thế nào?

Di căn xảy ra khi tế bào ung thư rời khỏi khối u ban đầu, xâm lấn các mô xung quanh rồi lan đến hạch bạch huyết hoặc theo đường máu tới những cơ quan khác. Quá trình này diễn ra như sau:

Xâm lấn tại chỗ: Khối u phát triển từ niêm mạc và dần ăn sâu qua các lớp của thành thực quản, có thể lan sang những cấu trúc lân cận.
Lan đến hạch bạch huyết: Tế bào ung thư đi vào mạch bạch huyết quanh thực quản và có thể lan tới các hạch vùng như hạch cổ, hạch thượng đòn hoặc hạch trung thất.
Di căn xa: Tế bào ung thư đi theo đường máu đến các cơ quan khác và hình thành khối u thứ phát. Những vị trí thường gặp gồm gan, phổi, xương và não.

Để đánh giá ung thư đã lan rộng đến đâu, bác sĩ có thể chỉ định nội soi thực quản và sinh thiết, chụp CT, PET/CT hoặc các xét nghiệm hình ảnh khác tùy từng trường hợp.

4. Điều trị ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản thế nào?

Điều trị ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản được lựa chọn dựa trên giai đoạn bệnh, vị trí và mức độ lan rộng của khối u, đồng thời xem xét thể trạng của người bệnh. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng một phương pháp hoặc phối hợp nhiều phương pháp:

Phẫu thuật: Cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ thực quản cùng các hạch liên quan, được cân nhắc khi bệnh còn khu trú và chưa di căn xa.
Hoá xạ trị: Kết hợp hoá trị với xạ trị nhằm kiểm soát và tiêu diệt tế bào ung thư tại vùng tổn thương. Phương pháp này có thể được sử dụng trước phẫu thuật hoặc là hướng điều trị chính ở một số trường hợp không phù hợp phẫu thuật.
Hoá trị: Sử dụng thuốc chống ung thư tác động toàn thân, có thể được chỉ định trước hoặc sau phẫu thuật, hoặc phối hợp với xạ trị tùy giai đoạn bệnh.
Xạ trị: Sử dụng tia năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư tại vị trí điều trị. Ở bệnh tiến triển, xạ trị cũng có thể giúp giảm một số triệu chứng như nuốt nghẹn, đau.
Liệu pháp miễn dịch: Một số thuốc kháng thể miễn dịch nay cũng được xem xét kết hợp trong phác đồ điều trị tiên tiến.

Ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản là bệnh lý cần được phát hiện và xử trí kịp thời để hạn chế nguy cơ tiến triển, di căn. Những biểu hiện tưởng chừng đơn giản như khó nuốt, đau khi nuốt hay giảm cân nhanh đều là dấu hiệu bất thường cần kiểm tra. Chủ động thăm khám và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ giúp người bệnh có thêm cơ hội kiểm soát bệnh và duy trì chất lượng cuộc sống.