Phát hiện ung thư vòm họng bằng cách nào?

Ung thư vòm họng là một trong những bệnh ung thư vùng đầu cổ khá phổ biến tại châu Á, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều người vẫn băn khoăn phát hiện ung thư vòm họng bằng cách nào. Trên thực tế, bệnh thường tiến triển âm thầm, dễ nhầm lẫn với các bệnh tai mũi họng thông thường. Bài viết sẽ giúp bạn chủ động tìm hiểu về các phương pháp chẩn đoán, thăm khám sớm và tăng cơ hội điều trị hiệu quả.

1. Tổng quan về ung thư vòm họng

1.1. Ung thư vòm họng là gì?

Ung thư vòm họng (NPC) là tình trạng các tế bào ác tính hình thành tại mô vòm họng – khu vực nằm ngay phía sau mũi và trên cổ họng. Vòm họng đóng vai trò như một đường dẫn khí quan trọng, giúp không khí di chuyển từ mũi xuống cổ họng và hệ hô hấp dưới. Ngoài ra, khu vực này còn kết nối với tai giữa thông qua vòi nhĩ. 

Theo World Cancer Research Fund (2022), Việt Nam đứng thứ 4 trên toàn thế giới có 5613 số ca bệnh mắc mới. Mặc dù ít gặp ở người châu Âu, nhưng ung thư vòm họng lại đặc biệt phổ biến tại châu Á, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á và miền Nam Trung Quốc.

1.2. Giải đáp vì sao ung thư vòm họng khó phát hiện sớm 

Ung thư vòm họng được đánh giá là một trong những loại ung thư vùng đầu cổ khó nhận biết ở giai đoạn sớm. Nguyên nhân chính đến từ vị trí đặc biệt của vòm họng. Ngoài ra, các triệu chứng ban đầu của ung thư vòm họng khá mơ hồ và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tai mũi họng thông thường như viêm xoang, viêm họng hoặc cảm cúm. Một số dấu hiệu có thể xuất hiện gồm:

• Nổi hạch cổ kéo dài không rõ nguyên nhân
• Ù tai hoặc giảm thính lực một bên tai
• Nghẹt mũi kéo dài, thường chỉ ở một bên
• Chảy máu mũi tái diễn
• Đau đầu hoặc đau vùng mặt
• Song thị (nhìn đôi)
• Tê vùng mặt dưới
• Khó nuốt hoặc khàn tiếng
• Sụt cân không rõ nguyên nhân

Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân gần như không có biểu hiện rõ ràng trong giai đoạn đầu. Khi các triệu chứng xuất hiện rõ rệt, bệnh có thể đã tiến triển sang giai đoạn muộn.

2. Một số cách phát hiện ung thư vòm họng

2.1. Xét nghiệm virus Epstein-Barr (EBV)

Nhiều nghiên cứu cho thấy ung thư vòm họng có mối liên quan mật thiết với virus Epstein-Barr. Xét nghiệm này giúp đo nồng độ DNA của virus Epstein-Barr trong máu. Khi nồng độ virus tăng cao bất thường, bác sĩ có thể nghi ngờ sự hiện diện của ung thư vòm họng. Tuy nhiên, EBV là loại virus khá phổ biến nên không phải trường hợp dương tính nào cũng mắc ung thư. Do đó, bác sĩ thường kết hợp thêm các xét nghiệm khác để đánh giá chính xác.

2.2. Nội soi mũi họng

Nội soi mũi họng được xem là một trong những cách phát hiện ung thư vòm họng nhanh chóng và ít xâm lấn. Phương pháp quan trọng này giúp bác sĩ quan sát trực tiếp khu vực vòm họng. Trong quá trình thực hiện, bác sĩ sẽ đưa một ống nội soi nhỏ, mềm và linh hoạt qua đường mũi để kiểm tra bên trong khoang mũi và họng. Ống nội soi được gắn camera nên có thể hiển thị hình ảnh chi tiết trên màn hình. Nhờ đó, bác sĩ dễ dàng phát hiện những vùng niêm mạc bất thường hoặc khối u nghi ngờ.

2.3. Chẩn đoán hình ảnh 

Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quan trọng trong việc xác định kích thước và mức độ xâm lấn của khối u:

• Chụp CT: Sử dụng tia X để tạo ra hình ảnh cắt lớp chi tiết giúp bác sĩ đánh giá kích thước, vị trí khối u cũng như khả năng xâm lấn của ung thư vào các mô lân cận.
• Chụp MRI: Tạo ra hình ảnh chi tiết của mô mềm bằng sóng từ và từ trường mạnh thay vì tia X. Phương pháp này hữu ích trong việc đánh giá sự xâm lấn của khối u vào dây thần kinh hoặc các cấu trúc xung quanh vùng vòm họng.

2.4. Nội soi tai mũi họng 

Nội soi tai mũi họng là kỹ thuật giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc bên trong vùng tai, mũi và họng nhằm phát hiện những dấu hiệu bất thường như viêm, tổn thương hay khối u nghi ngờ. Phương pháp này sử dụng một ống nội soi mềm có gắn camera và hệ thống quang học chuyên dụng, cho phép hiển thị hình ảnh rõ ràng, chi tiết trên màn hình. Nhờ đó, bác sĩ có thể nhận biết sớm các tổn thương nhỏ trên bề mặt niêm mạc. 

2.5. Sinh thiết 

Sinh thiết là phương pháp quan trọng nhất để xác định chính xác ung thư vòm họng.

• Sinh thiết qua nội soi: Trong quá trình nội soi, nếu phát hiện vùng nghi ngờ, bác sĩ sẽ lấy một mảnh mô nhỏ từ khu vực đó để gửi đến phòng xét nghiệm.
• Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA): Nếu bạn có hạch cổ, bác sĩ sẽ dùng kim nhỏ để lấy dịch và tế bào từ hạch. Phương pháp này giúp xác định hạch đó là lành tính hay là do ung thư vòm họng di căn tới.

3. Tìm hiểu về tầm soát ung thư vòm họng

3.1. Có nên tầm soát ung thư vòm họng không? Mục đích khi đi khám 

Tại các khu vực có tỷ lệ mắc bệnh cao như Việt Nam, việc tầm soát giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, từ đó nâng cao tỷ lệ sống sót và giảm thiểu các biến chứng nặng nề. Ngoài ra, việc thay đổi lối sống như giảm ăn thực phẩm muối chua, bỏ thuốc lá và tầm soát EBV đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong do căn bệnh này tại nhiều quốc gia châu Á.

3.2. Đối tượng nào cần tầm soát ung thư vòm họng

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao nên chủ động kiểm tra sức khỏe và tầm soát định kỳ.

• Giới tính và độ tuổi: Nam giới có nguy cơ mắc cao gấp 2-3 lần nữ giới. Người trên 50 tuổi cần tầm soát mỗi năm, tuy nhiên tại châu Á, bệnh đang có xu hướng trẻ hóa.
• Thói quen ăn uống: Những người thường xuyên ăn cá muối, thịt muối hoặc thực phẩm lên men chứa nhiều Nitrosamine.
• Tiền sử gia đình: Nếu có người thân trực hệ (bố, mẹ, anh chị em) mắc bệnh, nguy cơ của bạn sẽ cao hơn do yếu tố di truyền hoặc chung môi trường sống.
• Lối sống: Người thường xuyên hút thuốc lá và tiêu thụ nhiều đồ uống có cồn.
• Nhiễm virus: Người có tiền sử nhiễm virus EBV hoặc virus HPV.

3.3. Thời điểm nên đi tầm soát ung thư vòm họng 

Các chuyên gia khuyến nghị người có yếu tố nguy cơ nên tầm soát ung thư vòm họng định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ. Người bệnh nên đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như nghẹt mũi một bên kéo dài dù đã dùng thuốc, khàn tiếng trên 3 tuần, nổi hạch cổ không đau, giảm thính lực một bên tai, nuốt vướng hoặc đau đầu dai dẳng không rõ nguyên nhân. Dù triệu chứng có thể nhẹ, đây vẫn là những dấu hiệu cảnh báo cần được bác sĩ tai mũi họng kiểm tra.

Chủ động tầm soát ung thư định kỳ chính là giải pháp quan trọng giúp phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm, nâng cao cơ hội điều trị thành công. Vì vậy, hiểu rõ phát hiện ung thư vòm họng bằng cách nào, xét nghiệm gì để biết ung thư vòm họng sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.