Nguyên nhân tăng sinh mạch máu tuyến giáp

Nguyên nhân tăng sinh mạch máu tuyến giáp là vấn đề được nhiều người quan tâm khi kết quả siêu âm ghi nhận hệ mạch tuyến giáp phát triển bất thường. Hiện tượng này không phải là bệnh riêng lẻ mà phản ánh những thay đổi về chức năng, viêm nhiễm hoặc sự xuất hiện của các nhân tuyến giáp, từ lành tính đến ác tính. Hiểu rõ nguyên nhân giúp người bệnh đánh giá đúng mức độ nguy hiểm và có hướng theo dõi, điều trị phù hợp.

1. Tăng sinh mạch máu tuyến giáp cho biết điều gì?

Khi siêu âm ghi nhận tuyến giáp tăng sinh mạch máu, điều này có nghĩa là số lượng mạch máu trong tuyến hoặc quanh nhân giáp nhiều hơn bình thường, đồng thời lưu lượng máu chảy qua cũng tăng.

Về cơ chế, đây là biểu hiện của quá trình tạo mạch, xảy ra khi tuyến giáp có nhu cầu oxy và dinh dưỡng cao hơn. Tuyến giáp vốn là cơ quan được tưới máu rất dồi dào, nên khi chức năng bị rối loạn hoặc xuất hiện tổn thương, cơ thể sẽ kích thích hình thành thêm mạch máu mới.

Tình trạng này thường gặp trong hai nhóm nguyên nhân chính:

• Thứ nhất là cường chức năng tuyến giáp, khi tuyến hoạt động quá mức và cần nhiều máu nuôi hơn, điển hình như bệnh Graves.
• Thứ hai là viêm hoặc có khối u, trong đó các tế bào viêm hay tế bào u phát tín hiệu thu hút mạch máu để duy trì và phát triển.

Do đó, tăng sinh mạch máu tuyến giáp không phải là một bệnh độc lập mà là dấu hiệu gợi ý nhiều bệnh lý khác nhau, từ lành tính đến ác tính, cần được đánh giá kết hợp với các yếu tố lâm sàng và cận lâm sàng khác.

2. Nguyên nhân tăng sinh mạch máu tuyến giáp

Việc xác định chính xác nguyên nhân tăng sinh mạch máu tuyến giáp là bước quan trọng nhất để đưa ra phác đồ điều trị. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân chính, được phân tích dựa trên cơ chế bệnh sinh và tác động của hormone tuyến giáp.

Bệnh Graves (Basedow)

Đây là nguyên nhân tăng sinh mạch máu tuyến giáp phổ biến nhất gây ra hình ảnh “bão lửa tuyến giáp” trên siêu âm. Trong bệnh tự miễn này, các kháng thể kích thích thụ thể TSH (TRAb) không chỉ làm tuyến giáp sản xuất hormone quá mức, mà còn thúc đẩy mạnh sự hình thành mạch máu mới. Kết quả là toàn bộ nhu mô tuyến giáp xuất hiện tình trạng tăng sinh mạch lan tỏa, với hệ mạch phát triển dày đặc và mất trật tự.

Viêm tuyến giáp

Trong giai đoạn đầu của viêm tuyến giáp (như viêm tuyến giáp Hashimoto hoặc viêm bán cấp), phản ứng viêm gây ra sự giãn mạch và tăng tưới máu đến khu vực bị tổn thương. Mặc dù ở giai đoạn muộn, tuyến giáp có thể bị xơ hóa và giảm tưới máu, nhưng ở giai đoạn viêm cấp, đây là một nguyên nhân tăng sinh mạch máu tuyến giáp thường gặp cần phân biệt với Graves.

Bướu giáp nhân và ung thư tuyến giáp

Sự xuất hiện của nhân tuyến giáp kèm tăng sinh mạch máu là một dấu hiệu cần được chú ý:

• Với nhân lành tính, mạch máu thường phân bố chủ yếu ở vùng ngoại vi, bao quanh nhân và có trật tự.
• Ngược lại, ở nhân ác tính như ung thư tuyến giáp, tế bào u phát triển nhanh, nhu cầu năng lượng lớn nên tiết ra các yếu tố kích thích tạo mạch như VEGF. Điều này làm xuất hiện các mạch máu mới đi sâu vào trung tâm khối u. Vì vậy, nhân tuyến giáp có tăng sinh mạch máu ở trung tâm thường gợi ý nguy cơ ác tính cao hơn.

Tác động của Hormone tuyến giáp lên quá trình tạo mạch

Ít người biết rằng chính hormone tuyến giáp cũng là một nguyên nhân tăng sinh mạch máu tuyến giáp thông qua cơ chế phân tử. Các hormone này có khả năng kích thích quá trình tạo mạch, tức là thúc đẩy hình thành mạch máu mới.

Mối liên hệ giữa hormone tuyến giáp và tạo mạch diễn ra ở mức tế bào, bắt đầu từ các integrin (những thụ thể nằm trên bề mặt tế bào) và được hoạt hóa bởi các chất có tác dụng tương tự hormone tuyến giáp.

Vì vậy, khi nồng độ hormone tuyến giáp tăng cao hoặc tín hiệu tế bào bị rối loạn, quá trình tăng sinh mạch máu sẽ diễn ra mạnh hơn. Đây chính là cơ chế nền tảng giải thích hiện tượng tăng sinh mạch máu tuyến giáp ở cấp độ tế bào.

3. Tăng sinh mạch máu tuyến giáp có nguy hiểm không?

Tăng sinh mạch máu tuyến giáp có nguy hiểm không phụ thuộc vào kiểu tăng sinh mạch (lan tỏa hay khu trú) cũng như bệnh lý nền gây ra tình trạng này.

Trong các trường hợp lành tính, tăng sinh mạch máu lan tỏa toàn bộ tuyến thường gặp ở bệnh Graves hoặc viêm tuyến giáp. Khi đó, nguy cơ chủ yếu liên quan đến rối loạn chức năng tuyến giáp hơn là ung thư. Với bệnh Graves, biến chứng đáng lo là tim mạch như tim đập nhanh, suy tim nếu không kiểm soát cường giáp kịp thời. Với viêm tuyến giáp, đa số diễn tiến lành tính và đáp ứng tốt với điều trị nội khoa.

Ngược lại, nguy cơ ác tính được đặt ra khi tăng sinh mạch máu xuất hiện ở các nhân tuyến giáp. Đặc biệt, nếu mạch máu đi xuyên vào trung tâm nhân và kèm theo các dấu hiệu như nhân giảm âm, vi vôi hóa, bờ không đều, khả năng ung thư sẽ cao hơn, với nguy cơ xâm lấn và di căn.

Tuy nhiên, không phải mọi nhân tuyến giáp bị tăng sinh mạch máu đều là ung thư. Nhiều u tuyến lành tính vẫn có hệ mạch phát triển mạnh. Vì vậy, để đánh giá chính xác tăng sinh mạch máu tuyến giáp có nguy hiểm hay không, cần phối hợp nhiều tiêu chí và xét nghiệm khác, không thể chỉ dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ.

4. Các xét nghiệm cần làm khi phát hiện tăng sinh mạch máu tuyến giáp

Khi siêu âm phát hiện tuyến giáp hoặc nhân tuyến giáp có tăng sinh mạch máu, bác sĩ thường chỉ định thêm các xét nghiệm nhằm xác định nguyên nhân và đánh giá chức năng tuyến giáp.

• Xét nghiệm máu đánh giá chức năng tuyến giáp: Đây là bước cơ bản để xác định nguyên nhân tăng sinh mạch máu tuyến giáp có liên quan đến rối loạn hormone hay không. TSH là chỉ số nhạy nhất giúp phát hiện cường giáp hoặc suy giáp. FT3 và FT4 phản ánh nồng độ hormone tuyến giáp tự do; nếu FT3, FT4 tăng cao kèm TSH giảm thấp, nhiều khả năng liên quan đến bệnh Graves – nguyên nhân thường gặp gây tăng sinh mạch máu tuyến giáp.
• Xét nghiệm kháng thể tuyến giáp: Nhóm xét nghiệm này giúp xác định nguyên nhân tự miễn. TRAb dương tính có giá trị khẳng định bệnh Graves, trong khi Anti-TPO và Anti-Tg thường tăng trong viêm tuyến giáp Hashimoto.
• Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA): Đây là phương pháp quan trọng nhất để đánh giá các nhân tuyến giáp có tăng sinh mạch máu. Khi nhân giáp có dấu hiệu nghi ngờ trên siêu âm như tăng sinh mạch trung tâm hoặc vôi hóa, bác sĩ sẽ lấy mẫu tế bào để phân tích, từ đó xác định tổn thương là lành tính hay ác tính.
• Xạ hình tuyến giáp: Kỹ thuật này dùng để đánh giá hoạt động chức năng của nhân giáp. Nhân nóng hấp thu nhiều iod phóng xạ, thường là nhân lành tính hoạt động mạnh. Ngược lại, nhân lạnh không hấp thu iod và có nguy cơ ác tính cao hơn.

Nguyên nhân tăng sinh mạch máu tuyến giáp rất đa dạng, đa số là lành tính nhưng vẫn cần theo dõi và đánh giá đầy đủ để loại trừ nguy cơ ác tính. Việc thăm khám định kỳ và làm xét nghiệm theo chỉ định bác sĩ giúp phát hiện sớm và xử trí kịp thời các trường hợp bất thường.