Đặc điểm bệnh ung thư vú do đột biến gen

Bệnh ung thư vú do đột biến gen là một trong những dạng ung thư có yếu tố di truyền, âm thầm tiến triển và khó nhận biết sớm bằng triệu chứng. Hiểu rõ về ung thư vú thể đột biến gen giúp chúng ta chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe bản thân. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn chi tiết về các loại gen đột biến giúp mỗi người chủ động hơn trong tầm soát, dự phòng và phát hiện ung thư từ giai đoạn sớm.

1. Ung thư vú do đột biến gen là gì?

1.1. Cơ chế hình thành ung thư vú do đột biến gen

Bệnh ung thư vú do đột biến gen là tình trạng ung thư xuất hiện do những thay đổi bất thường trong cấu trúc gen kiểm soát tăng trưởng và sửa chữa tế bào. Những đột biến này khiến tế bào vú phát triển mất kiểm soát, hình thành khối u ác tính ngay cả khi chưa có yếu tố môi trường rõ ràng. Mỗi người đều mang hai bản sao của một gen, được thừa hưởng từ cha và mẹ. Nếu một trong hai bản sao mang đột biến, nguy cơ phát triển ung thư có thể tăng lên đáng kể theo thời gian.

Không phải ai mang đột biến gen cũng chắc chắn mắc ung thư vú. Tuy nhiên, nguy cơ suốt đời cao hơn người bình thường khiến việc tầm soát chủ động trở nên đặc biệt quan trọng. 

1.2. Đặc điểm lâm sàng của ung thư vú do đột biến gen 

Ung thư vú do đột biến gen thường có triệu chứng tương tự các thể ung thư vú thông thường, khó phân biệt ở giai đoạn sớm.

• Xuất hiện khối u tại vú: Người bệnh có thể tự sờ thấy khối cứng ở vú, thường không đau và tiến triển chậm trong thời gian đầu.
• Phát hiện qua tầm soát định kỳ: Nhiều trường hợp được chẩn đoán tình cờ khi khám sức khỏe hoặc thực hiện các chương trình tầm soát ung thư.
• Dấu hiệu bất thường tại vú và núm vú: Có thể gặp tình trạng chảy dịch, chảy máu núm vú hoặc thay đổi hình dạng, cấu trúc vú.
• Biểu hiện lan hạch: Một số người xuất hiện hạch nách to, cứng, ít di động, gợi ý khả năng ung thư đã di căn hạch.

Do triệu chứng mờ nhạt, việc kết hợp xét nghiệm gen và chẩn đoán hình ảnh giúp nâng cao hiệu quả phát hiện sớm.

1.3. Khả năng di truyền của ung thư vú do đột biến gen 

Nhiều người thắc mắc bệnh ung thư vú là đột biến gì và liệu có phải tất cả các trường hợp đều liên quan đến di truyền. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, khoảng 5 – 10% trường hợp ung thư vú được xác định có liên quan trực tiếp đến đột biến gen di truyền từ cha hoặc mẹ. 

Tuy nhiên, nhiều phụ nữ mang đột biến gen vẫn không có tiền sử gia đình mắc ung thư. Nghiên cứu vào năm 2021 của Breast Cancer Research Foundation, cho thấy khoảng 30 – 50% đột biến xảy ra ở những phụ nữ không có tiền sử gia đình. Điều này có nghĩa là ngay cả khi người thân không mắc bệnh, người bệnh vẫn có thể là người mang gen đột biến. Với Spot-Mas 10 ung thư tại Thu Cúc TCI, người bệnh có thể đánh giá nguy cơ di truyền ung thư một cách toàn diện và khoa học, kể cả với người mang đột biến gen.

2. Một số gen đột biến thường gây ung thư vú

2.1. BRCA1 và BRCA2 

Tại Mỹ và Châu Âu, khoảng 10-15% trường hợp ung thư vú có liên quan chặt chẽ đến yếu tố phả hệ gia đình. BRCA1 và BRCA2 là hai gene được nghiên cứu nhiều nhất trong ung thư vú do đột biến gen. Chúng có vai trò ngăn tế bào phát triển bất thường và sửa chữa tổn thương DNA. Khi xảy ra đột biến, khả năng kiểm soát tăng sinh tế bào bị suy giảm nghiêm trọng. 

• Phụ nữ mang đột biến BRCA1 có nguy cơ mắc ung thư vú từ 55% tới 72% so với dân số chung. 
• Phụ nữ mang đột biến BRCA2 có nguy cơ mắc ung thư vú từ 45% tới 69% so với dân số chung. 

Không chỉ nữ giới, nam giới mang đột biến BRCA cũng có nguy cơ mắc ung thư vú, tuyến tiền liệt và tụy. Vì vậy, xét nghiệm gen có ý nghĩa quan trọng cho cả nam và nữ trong gia đình có yếu tố nguy cơ.

2.2. Đột biến gen PALB2

Gen PALB2 đóng vai trò hỗ trợ đắc lực cho gen BRCA2 trong quá trình sửa chữa các tổn thương của DNA. Các biến thể của gen này có thể khiến protein không hoạt động đúng cách, tạo điều kiện cho tế bào lỗi nhân bản. Mặc dù chỉ chiếm 1-2% số ca di truyền, nhưng PALB2 lại làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên gấp 9 lần. Đối với nam giới, loại đột biến này cũng khiến rủi ro mắc ung thư vú tăng cao gấp 8 lần bình thường.

2.3. ATM 

ATM là gen tham gia kiểm soát phân chia tế bào và sửa chữa tổn thương DNA. Một số biến thể đột biến ATM làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư vú. Người mang đột biến ATM có nguy cơ mắc ung thư vú cao gấp đôi so với dân số chung. Một số biến thể hiếm còn làm tăng nguy cơ lên mức rất cao theo tuổi. Ngoài ung thư vú, đột biến ATM còn liên quan đến một số rối loạn thần kinh và ung thư máu hiếm gặp.

2.4. PTEN

Gen PTEN có nhiệm vụ quản lý quá trình tái tạo tế bào, giúp cơ thể loại bỏ các thành phần có hại tiềm tàng. Đột biến gen PTEN có thể gây ra hội chứng Cowden, một tình trạng hiếm gặp làm tăng nguy cơ hình thành khối u. Phụ nữ mang đột biến này đối mặt với tỷ lệ 41% đến 60% khả năng phát triển ung thư vú trong đời. Đây là một con số rất lớn, đòi hỏi chế độ theo dõi y tế đặc biệt nghiêm ngặt và thường xuyên. 

2.5. Một số gen khác gây ung thư vú 

Ngoài các gen phổ biến, một số đột biến hiếm khác cũng liên quan đến ung thư vú thể di truyền. 

• TP53 liên quan đến hội chứng Li-Fraumeni, làm tăng nguy cơ ung thư từ rất sớm.
• CDH1 làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày lan tỏa và ung thư vú ở nữ giới.
• CHEK2 có nhiều biến thể, trong đó một số làm tăng gấp đôi nguy cơ ung thư vú.
• STK11 liên quan đến hội chứng Peutz-Jeghers, làm tăng nguy cơ ung thư tiêu hóa và ung thư vú.
• RAD51C, RAD51D và BARD1 cũng được ghi nhận làm tăng nguy cơ ung thư vú, đặc biệt thể ba âm tính.

3. Tiên lượng ung thư vú do đột biến gen

Xét nghiệm gen ung thư vú hiện nay đạt độ chính xác rất cao khi được thực hiện tại các cơ sở y tế đạt chuẩn, trong đó xét nghiệm các đột biến BRCA có khả năng phát hiện trên 99%. Tuy nhiên, kết quả âm tính không đồng nghĩa với việc loại trừ hoàn toàn nguy cơ mắc ung thư, bởi các yếu tố như môi trường, nội tiết và lối sống vẫn có ảnh hưởng đáng kể. Bên cạnh đó, một số trường hợp có thể phát hiện biến thể gen chưa rõ ý nghĩa, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá theo thời gian. Thực tế cho thấy, tỷ lệ sống sau 2 năm và 5 năm ở phụ nữ mang đột biến BRCA lần lượt khoảng 97% và trên 80%, tương đương với nhóm không mang đột biến, cho thấy tiên lượng bệnh có thể khả quan nếu được theo dõi và điều trị phù hợp.

Đột biến gen trong ung thư vú là nhóm bệnh có yếu tố di truyền rõ ràng nhưng hoàn toàn có thể chủ động kiểm soát nếu được phát hiện sớm. Hiểu rõ ung thư vú do đột biến gen nào và tầm soát định kỳ giúp nâng cao cơ hội điều trị hiệu quả. Vì vậy, chủ động xét nghiệm gen và tầm soát ung thư toàn diện là bước đi quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài cho bản thân và gia đình.