CEA chỉ dấu ung thư đại trực tràng

CEA là một xét nghiệm quen thuộc trong tầm soát và theo dõi ung thư đại trực tràng, đặc biệt khi kiểm tra sức khỏe định kỳ. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu đúng ý nghĩa của chỉ số CEA ung thư đại tràng và cách sử dụng xét nghiệm này sao cho hiệu quả. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu rõ vai trò của CEA chỉ dấu ung thư đại trực tràng trong chẩn đoán, tầm soát và theo dõi điều trị lâu dài.

1. Hiểu về chỉ dấu CEA ung thư

1.1. Chỉ dấu CEA là gì?

CEA là viết tắt của Carcinoembryonic Antigen, một loại protein được xếp vào nhóm marker ung thư trong y học. Chất này được sản xuất với số lượng cao trong giai đoạn bào thai, đặc biệt ở mô đường tiêu hóa. Sau khi sinh, nồng độ CEA giảm xuống rất thấp và gần như không đáng kể ở người trưởng thành khỏe mạnh.

Ở người trưởng thành, CEA có thể được sản xuất bởi các tế bào ung thư hoặc tế bào bình thường phản ứng lại sự hiện diện của khối u. Vì vậy, CEA được xếp vào nhóm marker ung thư đại trực tràng có giá trị hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi bệnh.

cea chỉ dấu ung thư đại trực tràng — CEA được phát hiện tăng cao ở nhiều bệnh nhân ung thư đại trực tràng, đặc biệt trong các giai đoạn tiến triển

1.2. Vì sao CEA liên quan chặt chẽ đến ung thư đại trực tràng?

Nhiều bệnh nhân ung thư đại trực tràng có nồng độ CEA tăng cao trong máu, đặc biệt ở giai đoạn tiến triển. Các tế bào ác tính tại đại tràng và trực tràng có xu hướng sản xuất và giải phóng CEA nhiều hơn bình thường. Do đó, sự thay đổi của chỉ số này phần nào phản ánh hoạt động của khối u.

Sau khi phẫu thuật cắt bỏ khối u thành công, nồng độ CEA thường giảm dần và trở về mức thấp trong vài tuần. Nếu chỉ số không giảm hoặc tăng trở lại sau điều trị, bác sĩ có thể nghi ngờ ung thư tái phát. Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc ung thư đại trực tràng đều có CEA tăng cao. Vì vậy, CEA tầm soát ung thư đại tràng trực tràng chỉ mang tính hỗ trợ và cần kết hợp cùng nội soi đại trực tràng, chẩn đoán hình ảnh hoặc sinh thiết để đưa ra kết luận chính xác.

2. Giải đáp về giá trị CEA trong chẩn đoán ung thư

2.1. Giá trị CEA bao nhiêu là bình thường?

Chỉ số CEA ung thư đại tràng được đo bằng đơn vị ng/mL trong máu.

Ở người trưởng thành không hút thuốc, nồng độ CEA bình thường thường dưới 2,5 ng/mL.
Với người có hút thuốc lá, ngưỡng này có thể cao hơn, nhưng thường không vượt quá 5,0 ng/mL

Phần lớn người khỏe mạnh có nồng độ CEA rất thấp. Khoảng 85% người trưởng thành có CEA dưới 2,5 ng/mL và 95% dưới 5,0 ng/mL. Các giá trị trên 10 ng/mL hiếm gặp ở người không có bệnh lý nghiêm trọng.

Tuy nhiên, CEA thấp không đồng nghĩa loại trừ hoàn toàn ung thư. Một số khối u nhỏ hoặc ung thư giai đoạn sớm có thể chưa làm tăng nồng độ CEA. Vì vậy, xét nghiệm CEA thường được khuyến nghị thực hiện cùng các phương pháp kiểm tra khác trong gói khám sức khỏe tại Thu Cúc TCI.

2.2. CEA bao nhiêu thì nghi ngờ ung thư đại trực tràng?

Ở người trưởng thành, CEA bình thường thường dưới 2,5 ng/mL nếu không hút thuốc và dưới 5,0 ng/mL nếu có hút thuốc. Khi chỉ số CEA ung thư đại tràng vượt trên 5 ng/mL và tăng dần qua nhiều lần xét nghiệm, nguy cơ bất thường tại đại trực tràng cần được lưu ý. Nếu CEA trên 10 ng/mL, đặc biệt khi không tìm thấy nguyên nhân lành tính rõ ràng, bác sĩ sẽ nghi ngờ nhiều hơn đến ung thư đại trực tràng và chỉ định nội soi hoặc chẩn đoán hình ảnh để kiểm tra.

Tuy nhiên, CEA không phải marker đặc hiệu tuyệt đối cho ung thư đại trực tràng. Các bệnh lý như viêm ruột, viêm tụy, xơ gan, bệnh gan mạn tính hoặc thói quen hút thuốc lá cũng có thể làm tăng chỉ số này.

2.3. CEA bình thường có loại trừ ung thư đại trực tràng không?

CEA là xét nghiệm mang tính định hướng và không có giá trị khẳng định tuyệt đối ung thư. Trên thực tế, khoảng 30-50% bệnh nhân ung thư tiêu hóa hoặc một số ung thư khác vẫn có nồng độ CEA trong giới hạn bình thường.

Do đó, CEA bình thường không loại trừ hoàn toàn nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng. Ngược lại, CEA tăng cũng chưa chắc đồng nghĩa với ung thư. Người bệnh không nên quá lo lắng khi nhận kết quả bất thường mà cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định nội soi đại trực tràng, chụp CT, siêu âm ổ bụng hoặc các xét nghiệm bổ sung khác để làm rõ nguyên nhân.

3. Vai trò của CEA trong chẩn đoán và điều trị ung thư đại trực tràng

3.1. CEA trong tầm soát ung thư đại trực tràng

Trong y học, dấu ấn ung thư là các protein do tế bào ung thư hoặc cơ thể sản xuất khi có sự hiện diện của khối u. Việc định lượng các marker này giúp cảnh báo sớm nguy cơ mắc bệnh và hỗ trợ đánh giá mức độ tiến triển.

Khi các marker ung thư tăng cao bất thường, bác sĩ sẽ nghi ngờ sự xuất hiện của tế bào ác tính tại đại tràng hoặc trực tràng. Dù vậy, kết quả dương tính giả vẫn có thể xảy ra, đặc biệt ở người có bệnh lý viêm mạn tính. Vì thế, xét nghiệm máu cần đi kèm nội soi hoặc chẩn đoán hình ảnh. Các gói khám sức khỏe và tầm soát ung thư đại trực tràng tại Thu Cúc TCI được thiết kế toàn diện, giúp đánh giá nguy cơ một cách chính xác và khoa học hơn.

3.2. Vai trò trong theo dõi điều trị

CEA là một kháng nguyên có giá trị lớn trong việc tiên lượng và xác định giai đoạn bệnh. Ở giai đoạn sớm (0 hoặc 1), nồng độ CEA thường bình thường hoặc chỉ tăng rất nhẹ. Ngược lại, những bệnh nhân có khối u lớn hoặc ở giai đoạn cuối sẽ có nồng độ CEA tăng cao.

Nếu CEA không giảm hoặc tiếp tục tăng trong quá trình điều trị, điều này có thể cho thấy ung thư chưa đáp ứng với phác đồ hiện tại. Khi đó, bác sĩ sẽ cân nhắc điều chỉnh phương pháp điều trị để đạt hiệu quả tốt hơn. Giá trị CEA càng cao thường liên quan đến tiên lượng bệnh kém hơn.

3.3. Quá trình theo dõi tái phát hoặc di căn

Sau điều trị ung thư đại trực tràng, xét nghiệm CEA được sử dụng định kỳ để theo dõi nguy cơ tái phát. Thông thường, CEA sẽ trở về mức bình thường trong vòng 4 – 6 tuần sau phẫu thuật thành công. Bác sĩ sẽ lấy mốc CEA ban đầu của người bệnh làm chuẩn để theo dõi lâu dài.

Nồng độ CEA từ > 3 ng/mL – < 10 ng/mL: Khối u còn khu trú và nguy cơ tái phát ở mức thấp. Tuy nhiên, mức tăng này cũng có thể xuất hiện trong các bệnh lý không phải ung thư.
Chỉ số CEA > 10 ng/mL: Nguy cơ ung thư cần được cân nhắc kỹ hơn, đặc biệt trong giai đoạn bệnh còn sớm. Trường hợp CEA tăng rất cao, trên 20 ng/mL, thường liên quan đến khả năng khối u đã tiến triển và có xu hướng lan rộng sang các cơ quan khác.

CEA chỉ dấu ung thư đại trực tràng là một công cụ hữu ích trong tầm soát, theo dõi điều trị và phát hiện tái phát bệnh. Tuy nhiên, đây không phải xét nghiệm chẩn đoán độc lập và cần được đánh giá cùng các phương pháp khác. Chủ động khám sức khỏe định kỳ và tầm soát ung thư đại trực tràng sẽ giúp phát hiện sớm nguy cơ, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị tình trạng bệnh.