Các nguyên nhân ung thư bàng quang

Ung thư bàng quang là một trong những bệnh ung thư đường tiết niệu phổ biến, có thể xuất hiện âm thầm và chỉ được phát hiện khi đã tiến triển. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận biết các nguyên nhân dẫn đến ung thư bàng quang cùng những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh sẽ giúp mỗi người chủ động phòng ngừa, tầm soát và điều trị kịp thời.

1. Hiểu về ung thư bàng quang

1.1. Ung thư bàng quang là gì? 

Ung thư bàng quang là tình trạng các tế bào trong bàng quang phát triển bất thường và mất kiểm soát, tạo thành khối u ác tính theo thời gian. Phần lớn trường hợp ung thư bàng quang khởi phát từ lớp tế bào biểu mô chuyển tiếp nằm ở mặt trong của bàng quang. Đây là lớp niêm mạc tiếp xúc trực tiếp với nước tiểu, vì vậy thường xuyên chịu ảnh hưởng từ các chất độc hại được đào thải qua đường tiết niệu. 

1.2. Các dạng ung thư bàng quang

Dựa trên hình thái phát triển, khối u bàng quang được chia thành hai dạng chính với đặc điểm và mức độ nguy hiểm khác nhau.

• Ung thư biểu mô tế bào chuyển tiếp: Đây là loại phổ biến nhất, chiếm hơn 90% các trường hợp ung thư bàng quang. Khối u hình thành từ lớp tế bào lót bên trong bàng quang, còn gọi là biểu mô niệu. Phần lớn khối u có dạng nhú, phát triển trên bề mặt niêm mạc và tiến triển tương đối chậm.
• Ung thư biểu mô tế bào vảy: Loại ung thư này chiếm khoảng 3–5% tổng số ca mắc. Bệnh thường xuất hiện sau tình trạng viêm bàng quang mạn tính, kích thích niêm mạc kéo dài hoặc nhiễm ký sinh trùng đường tiết niệu.
• Ung thư biểu mô tuyến: Đây là thể ung thư hiếm gặp, chỉ chiếm khoảng 2% trường hợp. Khối u phát triển từ các tế bào tuyến trong bàng quang hoặc có thể liên quan đến ung thư từ cơ quan khác di căn đến.

2. Nhận biết sớm các nguyên nhân ung thư bàng quang

2.1. Hút thuốc lá 

Hút thuốc lá được xem là nguyên nhân ung thư bàng quang hàng đầu. Sau khi đi vào cơ thể, các chất độc trong khói thuốc được hấp thu qua phổi rồi chuyển hóa tại gan trước khi đào thải qua nước tiểu. Trong quá trình lưu trữ nước tiểu, các chất này tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc bàng quang và làm tổn thương tế bào liên tục.

2.2. Tiếp xúc với hóa chất trong môi trường làm việc

Tiếp xúc lâu dài với các hóa chất độc hại tại nơi làm việc là một trong những nguyên nhân gây ra ung thư bàng quang. Một số hợp chất như amin thơm, hydrocarbon và nhiều chất dùng trong sản xuất công nghiệp được đánh giá có khả năng làm tổn thương vật chất di truyền của tế bào. Các hóa chất này xuất hiện nhiều trong ngành sản xuất thuốc nhuộm, sơn, in ấn, luyện kim, hóa dầu hoặc dệt may.

2.3. Tiền sử xạ trị vùng chậu

Một số người từng điều trị ung thư bằng xạ trị tại vùng chậu có nguy cơ mắc ung thư bàng quang cao hơn sau nhiều năm. Mặc dù xạ trị mang lại hiệu quả kiểm soát bệnh, tia bức xạ cũng có thể ảnh hưởng đến các mô lành xung quanh. Các tế bào niêm mạc bàng quang có thể bị tổn thương bởi tia xạ và tích lũy những biến đổi di truyền theo thời gian. 

2.4. Tiền sử gia đình

Nếu trong gia đình có người thân từng mắc ung thư bàng quang, nguy cơ của các thành viên khác cũng có xu hướng cao hơn. Một phần nguyên nhân đến từ việc các thành viên trong gia đình thường có chung thói quen sinh hoạt hoặc cùng tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ như khói thuốc lá và hóa chất độc hại. Bên cạnh đó, một số biến thể gen di truyền cũng có thể làm giảm khả năng đào thải các chất gây ung thư ra khỏi cơ thể, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành khối u.

2.5. Nhiễm trùng hoặc kích thích bàng quang kéo dài

Viêm bàng quang mạn tính hoặc tình trạng kích thích niêm mạc bàng quang trong thời gian dài cũng là nguyên nhân dẫn đến ung thư bàng quang ở một số trường hợp. Các tình trạng như nhiễm trùng tiết niệu tái phát nhiều lần, sỏi bàng quang, đặt ống thông tiểu lâu ngày hoặc nhiễm ký sinh trùng đường tiết niệu đều có thể khiến niêm mạc bàng quang bị tổn thương liên tục. 

3. Có thể phòng ngừa các nguyên nhân ung thư bàng quang không?

3.1. Nói không với thuốc lá

Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh, nhiều nguyên nhân ung thư bàng quang có thể được kiểm soát thông qua lối sống lành mạnh và hạn chế tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ. Trong đó, bỏ thuốc lá là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc ung thư bàng quang. Nguy cơ mắc bệnh sẽ tăng theo số lượng thuốc lá hút mỗi ngày và số năm duy trì thói quen này.

3.2. Hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại

Những người làm việc trong ngành cao su, dệt nhuộm, sơn, in ấn, da giày, hóa dầu hoặc luyện kim cần sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân. Đồng thời, nên tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn lao động để giảm lượng hóa chất xâm nhập vào cơ thể.

3.3. Kiểm soát nguồn nước và thực phẩm

Hàm lượng asen cao trong nước uống có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư bàng quang tại một số khu vực trên thế giới. Vì vậy, sử dụng nguồn nước sạch là biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài. Bên cạnh đó, mỗi người nên xây dựng chế độ ăn cân bằng, đa dạng thực phẩm và hạn chế tiêu thụ quá nhiều các loại thực phẩm có nguy cơ tích lũy asen như một số sản phẩm từ gạo hoặc hải sản ở vùng ô nhiễm.

4. Phương pháp chẩn đoán – phòng ngừa ung thư bàng quang ở nam giới

4.1. Xét nghiệm nước tiểu

Xét nghiệm nước tiểu thường là bước đầu tiên trong quá trình đánh giá các bất thường ở đường tiết niệu. Mẫu nước tiểu được phân tích nhằm phát hiện sự hiện diện của hồng cầu, bạch cầu, vi khuẩn, tế bào bất thường cũng như một số thành phần như protein hoặc glucose.

4.2. Xét nghiệm dấu ấn khối u trong nước tiểu

Một số tế bào ung thư bàng quang có khả năng giải phóng các chất đặc hiệu vào nước tiểu. Xét nghiệm dấu ấn khối u sẽ tìm kiếm những chất này nhằm hỗ trợ phát hiện bệnh ở một số trường hợp. Phương pháp này thường được sử dụng kết hợp với các kỹ thuật khác thay vì thay thế hoàn toàn nội soi hoặc sinh thiết.

4.3. Chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp đánh giá kích thước khối u, mức độ xâm lấn cũng như khả năng lan rộng của ung thư đến các cơ quan lân cận.

• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Tạo ra hình ảnh chi tiết của bàng quang và vùng chậu, giúp phát hiện khối u, hạch bạch huyết hoặc tổn thương di căn.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Sử dụng từ trường và sóng vô tuyến để tái tạo hình ảnh có độ phân giải cao của bàng quang và các mô xung quanh. MRI đặc biệt hữu ích trong việc đánh giá mức độ xâm lấn của khối u vào thành bàng quang và các cơ quan lân cận.

Hiểu rõ nguyên nhân ung thư bàng quang là bước quan trọng giúp mỗi người chủ động phòng ngừa và giảm thiểu các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được. Bên cạnh việc từ bỏ thuốc lá, hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại và duy trì lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ cũng đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm bệnh.