Người bị ung thư có được ăn đường không?

Quan niệm cho rằng đường trực tiếp nuôi tế bào ung thư khiến nhiều người bệnh lo lắng và muốn loại bỏ hoàn toàn đường khỏi chế độ ăn. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có chưa cho thấy việc kiêng đường giúp tiêu diệt hoặc làm khối u biến mất; ngược lại, kiêng khem quá mức có thể khiến khẩu phần thiếu năng lượng và làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng. Vì vậy, bị ung thư có được ăn đường không không nên được hiểu theo hướng phải kiêng tuyệt đối, mà người bệnh cần kiểm soát lượng đường bổ sung, ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng và duy trì chế độ ăn cân bằng để đáp ứng nhu cầu của cơ thể trong quá trình điều trị.

1. Người bị ung thư có được ăn đường không?

Nhiều người bệnh lo lắng về việc bị ung thư có được ăn đường không, do nghi ngại đường sẽ nuôi tế bào ung thư phát triển nhanh hơn. Về mặt sinh học, glucose là dạng đường đơn cơ bản và là nhiên liệu chủ yếu cung cấp năng lượng cho mọi tế bào sống trong cơ thể. Từ những năm 1920, nhà khoa học phát hiện tế bào ung thư tiêu thụ lượng lớn glucose do đặc tính phân chia nhanh chóng. Tuy nhiên, quan điểm cho rằng kiêng đường hoàn toàn sẽ bỏ đói khối u là một sự đơn giản hóa quá mức. Không có bằng chứng khoa học nào cho thấy chế độ ăn cắt bỏ hoàn toàn đường giúp ngăn chặn ung thư phát triển hay tăng tỷ lệ sống sót. Ngược lại, tế bào lành cũng cần glucose để tồn tại; nếu chế độ ăn thiếu hụt carbohydrate, cơ thể sẽ buộc phải phân hủy protein từ nguồn mỡ và khối cơ bắp để tự tổng hợp glucose, dẫn đến suy giảm thể lực và teo cơ.

Để trả lời thắc mắc người bị ung thư có nên ăn đường không, các hướng dẫn y khoa khuyến cáo cần phân biệt giữa nguồn đường tự nhiên trong trái cây, rau củ, ngũ cốc và đường bổ sung/đường tự do. Kiêng khem quá mức tất cả các loại đường có thể dẫn đến hậu quả tiêu cực như cắt giảm trái cây, rau củ, những thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất và chất xơ cần thiết cho quá trình phục hồi.

Dù đường không trực tiếp nuôi dưỡng hay làm ung thư phát triển nhanh hơn, việc tiêu thụ quá nhiều đường bổ sung như nước ngọt có ga, bánh kẹo, siro vẫn gây tác hại gián tiếp đến sức khỏe. Chế độ ăn dư thừa đường bổ sung dẫn đến tích tụ calo, gây thừa cân và béo phì. Các minh chứng từ Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới khẳng định thừa cân, béo phì là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc ít nhất 13 loại ung thư.

Vì vậy, thay vì cắt bỏ hoàn toàn đường khỏi khẩu phần ăn, khuyến nghị từ các tổ chức y tế dành cho người bệnh ung thư là hạn chế các loại thực phẩm và đồ uống chứa đường bổ sung, đồng thời duy trì chế độ ăn cân bằng, giàu ngũ cốc nguyên hạt, rau quả và protein để bảo vệ thể trạng tốt nhất.

2. Đường có mang lại lợi ích dinh dưỡng gì cho người bệnh ung thư không?

Glucose là một nguồn năng lượng quan trọng để các tế bào trong cơ thể hoạt động. Trong quá trình điều trị ung thư, người bệnh có thể ăn uống kém, sụt cân hoặc tăng nhu cầu năng lượng, vì vậy carbohydrate trong chế độ ăn vẫn cần thiết để đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Carbohydrate có trong nhiều thực phẩm như ngũ cốc, khoai, trái cây, sữa và các loại đường.

Nhiều người lo lắng bị ung thư có kiêng đường không vì cho rằng đường sẽ trực tiếp làm khối u phát triển. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc loại bỏ hoàn toàn đường khỏi chế độ ăn có thể tiêu diệt hoặc làm chậm ung thư. Cơ thể vẫn cần glucose để cung cấp năng lượng; khi lượng carbohydrate không đáp ứng đủ, cơ thể có thể huy động các nguồn dự trữ khác, trong đó có protein từ cơ và chất béo.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý ở người bệnh đang chán ăn, buồn nôn, thay đổi vị giác hoặc sụt cân ngoài ý muốn. Với những trường hợp này, thực phẩm giàu carbohydrate có thể giúp tăng năng lượng khẩu phần, từ đó hỗ trợ duy trì cân nặng và thể trạng. Tuy nhiên, không nhất thiết phải bổ sung đường tinh luyện; trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, khoai và các thực phẩm giàu carbohydrate khác thường cung cấp thêm chất xơ, vitamin và khoáng chất.

Vì vậy, bị ung thư có được ăn đường không không đồng nghĩa với việc người bệnh nên ăn nhiều bánh kẹo hay đồ uống có đường. Đường tự do và đường bổ sung từ nước ngọt, bánh kẹo hoặc các món tráng miệng nên được sử dụng ở mức hợp lý, trong khi chế độ ăn tổng thể cần đảm bảo đủ năng lượng, protein và các chất dinh dưỡng cần thiết.

Hiệp hội Dinh dưỡng Lâm sàng và Chuyển hóa Châu Âu cũng khuyến cáo không nên áp dụng các chế độ ăn hạn chế năng lượng đối với bệnh nhân ung thư bị suy dinh dưỡng hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng. Dù vậy, các tổ chức y tế vẫn khuyên người bệnh nên ưu tiên đường tự nhiên và hạn chế đường bổ sung/đường tự do có trong nước ngọt, bánh kẹo tinh chế để tránh tích tụ calo dư thừa gây béo phì về lâu dài.

3. Người bị ung thư có được ăn đường khi hóa trị và xạ trị không?

Như đã nói, hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy ăn đường trực tiếp làm ung thư tiến triển hoặc việc loại bỏ hoàn toàn đường khỏi chế độ ăn có thể điều trị hay ngăn chặn ung thư. Vì vậy, bị ung thư có được ăn đường không không nên được hiểu theo hướng phải kiêng tuyệt đối.

Glucose là nguồn năng lượng quan trọng cho các tế bào trong cơ thể. Trong khi đó, hóa trị và xạ trị có thể gây chán ăn, buồn nôn, loét miệng, đau họng, thay đổi vị giác hoặc mệt mỏi, khiến người bệnh khó ăn uống và dễ sụt cân. Khi đó, carbohydrate từ các thực phẩm như trái cây, ngũ cốc, bánh mì, mì ống và sữa có thể góp phần cung cấp năng lượng, giúp đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và duy trì thể trạng.

Đảm bảo đủ năng lượng và dưỡng chất trong thời gian điều trị cũng là vấn đề được các tổ chức y tế chú trọng. Hiệp hội Dinh dưỡng Lâm sàng và Chuyển hóa Châu Âu (ESPEN) và Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì dinh dưỡng đầy đủ cho người bệnh ung thư, đặc biệt khi có nguy cơ suy dinh dưỡng. ESPEN không khuyến nghị người bệnh tự áp dụng chế độ ăn quá nghiêm ngặt, hạn chế năng lượng hoặc loại bỏ hoàn toàn carbohydrate khi chưa có chỉ định phù hợp, bởi điều này có thể khiến khẩu phần không đáp ứng đủ nhu cầu của cơ thể.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người bệnh nên tăng lượng đường tinh luyện trong khẩu phần. Khi lựa chọn thực phẩm, người bị ung thư có ăn được đường không thì có thể sử dụng carbohydrate từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó nên ưu tiên trái cây, rau củ, sữa, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Những thực phẩm này không chỉ cung cấp carbohydrate mà còn bổ sung chất xơ, vitamin, khoáng chất và nhiều dưỡng chất cần thiết khác.

Ngược lại, đường bổ sung hoặc đường tự do từ nước ngọt, nước tăng lực, bánh kẹo và các món tráng miệng nhiều đường nên được hạn chế. Việc kiểm soát nhóm thực phẩm này giúp tránh đưa vào khẩu phần quá nhiều năng lượng nhưng lại ít giá trị dinh dưỡng, đồng thời hỗ trợ duy trì chế độ ăn cân bằng trong suốt quá trình hóa trị và xạ trị.

4. Người bệnh ung thư khi sử dụng đường cần phải lưu ý gì?

Người bệnh ung thư không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn đường khỏi chế độ ăn. Quan trọng là lựa chọn nguồn carbohydrate phù hợp, kiểm soát lượng đường bổ sung và điều chỉnh theo tình trạng dinh dưỡng cũng như tác dụng phụ trong quá trình điều trị.

Những lưu ý quan trọng đối với bệnh nhân ung thư khi sử dụng đường gồm:

• Không tự ý kiêng hoàn toàn đường hoặc carbohydrate: Chưa có bằng chứng cho thấy cắt bỏ đường giúp tiêu diệt hoặc ngăn ung thư phát triển. Kiêng khem quá mức có thể khiến khẩu phần thiếu năng lượng, đặc biệt ở người đang chán ăn hoặc sụt cân.

• Hạn chế đường bổ sung và đường tự do: Nên giảm nước ngọt, nước tăng lực, bánh kẹo, siro và các món nhiều đường. WHO khuyến nghị người lớn nên giới hạn đường tự do dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày, tốt nhất dưới 5%, tương đương khoảng 25 g/ngày ở chế độ ăn 2.000 kcal.

• Ưu tiên thực phẩm giàu carbohydrate và chất xơ: Trái cây, rau củ, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và sữa có thể cung cấp carbohydrate cùng chất xơ, vitamin và khoáng chất, giúp khẩu phần đa dạng và giàu dinh dưỡng hơn.

• Điều chỉnh theo thể trạng và tác dụng phụ: Người đang sụt cân hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng cần được cá nhân hóa khẩu phần thay vì tự áp dụng chế độ ăn hạn chế carbohydrate. Khi bị thay đổi vị giác do hóa trị hoặc xạ trị, có thể điều chỉnh gia vị với lượng nhỏ để món ăn dễ sử dụng hơn.

• Chú ý khi bị khô miệng: Người bệnh có thể sử dụng kẹo cao su không đường hoặc kẹo cứng không đường để kích thích tiết nước bọt nếu phù hợp, đồng thời duy trì vệ sinh răng miệng để hạn chế nguy cơ sâu răng.

Kiêng khem hay cắt bỏ hoàn toàn đường không phải là yêu cầu chung đối với người bệnh ung thư và có thể khiến khẩu phần thiếu năng lượng nếu thực hiện quá mức. Vì vậy, bị ung thư có được ăn đường không thì người bệnh vẫn có thể sử dụng đường và các thực phẩm chứa carbohydrate với lượng phù hợp, đồng thời hạn chế đường bổ sung từ nước ngọt, bánh kẹo và đồ uống nhiều đường. Ưu tiên trái cây, rau củ, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt giúp chế độ ăn đa dạng, cung cấp thêm chất xơ, vitamin và khoáng chất, qua đó hỗ trợ duy trì thể trạng trong quá trình điều trị.