Trẻ sơ sinh ngủ ngáy là bệnh gì? Nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và cách cải thiện

Trẻ sơ sinh ngủ ngáy có thể chỉ là hiện tượng sinh lý do đường thở còn hẹp, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề về hô hấp hoặc bất thường đường thở cần được theo dõi. Vậy trẻ sơ sinh ngủ ngáy là bệnh gì, nguyên nhân nào gây ra tình trạng này, khi nào cần đưa bé đi khám và làm thế nào để cải thiện an toàn tại nhà?

1. Trẻ sơ sinh ngủ ngáy là bệnh gì? Các nguyên nhân phổ biến gây tình trạng ngủ ngáy ở trẻ

Ngủ ngáy là âm thanh phát ra từ mô mềm vùng mũi họng khi luồng không khí đi qua đường hô hấp bị cản trở. Nhiều bậc phụ huynh băn khoăn trẻ sơ sinh ngủ ngáy là bệnh gì và liệu đây có phải là dấu hiệu bất thường hay không. Thực tế, ở trẻ sơ sinh, hiện tượng này thường là phản ứng sinh lý bình thường, tuy nhiên trong một số trường hợp cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý, bao gồm:

1.1. Nguyên nhân sinh lý

Trong những tháng đầu đời, đường thở của trẻ rất nhỏ và hẹp. Chỉ cần một lượng nhỏ chất nhầy trong mũi hoặc niêm mạc mũi hơi phù nề cũng có thể làm luồng khí lưu thông khó khăn hơn, tạo ra tiếng khò khè hoặc ngáy nhẹ khi ngủ.

Ngoài ra, trẻ sơ sinh chưa biết tự xì mũi nên dịch tiết dễ tích tụ, đặc biệt khi thời tiết hanh khô hoặc sau khi bú sữa. Đây thường là hiện tượng sinh lý và sẽ giảm dần khi bé lớn lên.

Đặc điểm của ngủ ngáy sinh lý gồm: tiếng ngáy nhẹ, tần suất thấp, không xuất hiện liên tục; trẻ vẫn bú tốt, tăng cân bình thường; không có dấu hiệu khó thở hay tím tái.

1.2. Biến dạng vách ngăn mũi bẩm sinh

Một số trẻ sinh ra đã có bất thường về cấu trúc mũi như lệch vách ngăn, hẹp lỗ mũi sau hoặc dị tật đường thở trên. Những bất thường này khiến luồng không khí bị cản trở ngay từ khi mới sinh.

Nên đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu bé xuất hiện tình trạng ngủ ngáy kéo dài từ khi sinh ra; thường xuyên thở bằng miệng; khó bú hoặc khó thở khi bú. Việc chẩn đoán sớm giúp xác định có cần can thiệp điều trị hay chỉ theo dõi định kỳ.

1.3. Phì đại VA (Amidan vòm họng) hoặc amidan

Trẻ sơ sinh ngủ ngáy là bệnh gì? Đó có thể là phì đại VA. Mặc dù tình trạng phì đại VA và amidan thường gặp ở trẻ lớn hơn, một số trẻ nhỏ vẫn có thể gặp tình trạng này do bẩm sinh hoặc sau nhiều đợt viêm nhiễm.

VA hoặc amidan quá to sẽ làm hẹp đường thở phía sau mũi và họng, khiến trẻ ngủ ngáy thường xuyên, thở bằng miệng, ngủ không sâu giấc, trầm trọng hơn có thể xuất hiện cơn ngưng thở ngắn khi ngủ. Nếu không điều trị, tình trạng kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí não trẻ.

1.4. Viêm đường hô hấp

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khiến trẻ sơ sinh ngủ ngáy. Khi bị cảm lạnh, viêm mũi hoặc nhiễm virus đường hô hấp, niêm mạc mũi sưng nề và tăng tiết dịch làm trẻ nghẹt mũi. Do trẻ sơ sinh chủ yếu thở bằng mũi nên chỉ cần nghẹt nhẹ cũng đủ gây tiếng ngáy.

Các dấu hiệu đi kèm thường thấy như hắt hơi, sổ mũi, ho nhẹ, quấy khóc, khó bú. Sau khi bệnh khỏi, tiếng ngáy thường biến mất.

1.5. Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA)

Đây là nguyên nhân cần đặc biệt lưu ý vì có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ. Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA) xảy ra khi đường thở bị tắc nghẽn từng lúc trong lúc ngủ, khiến trẻ ngừng thở trong vài giây rồi thở lại.

Các dấu hiệu nghi ngờ hội chứng OSA: tiếng ngáy to bất thường, có cơn ngưng thở khi ngủ, thở hổn hển sau cơn ngừng thở, ngủ không yên, trằn trọc dễ tỉnh giấc, đổ mồ hôi nhiều khi ngủ.

Nếu không được điều trị, OSA có thể làm giảm lượng oxy cung cấp cho não, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

2. Khi nào trẻ sơ sinh ngủ ngáy là dấu hiệu nguy hiểm?

Không phải mọi trường hợp ngủ ngáy đều cần điều trị, nhưng cha mẹ cần cảnh giác khi trẻ có các biểu hiện sau:

Trẻ ngáy to kéo dài kèm khò khè: Nếu tiếng ngáy xuất hiện hầu như mỗi đêm liên tục trong nhiều tuần, đặc biệt kèm theo khó thở, khò khè, thở bằng miệng, có thể thở bằng miệng cả ban ngày. Triệu chứng này chứng tỏ trẻ đang gặp tình trạng tắc nghẽn đường thở hoặc bệnh lý hô hấp cần được khám chuyên khoa.

Trẻ có cơn ngưng thở hoặc thở hổn hển khi ngủ: Đây là dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Cha mẹ cần theo dõi xem cơn ngừng thở có kéo dài trên 20 giây không? Có kèm theo tím môi, thở gấp sau ngưng thở hoặc giật mình liên tục khi ngủ không? Những biểu hiện này cần được đánh giá y tế càng sớm càng tốt để loại trừ hội chứng ngưng thở khi ngủ hoặc các bệnh lý tim phổi.

Trẻ bú kém, chậm tăng cân, mệt mỏi ban ngày: Khi ngủ không sâu hoặc thiếu oxy kéo dài, trẻ có thể bú ít đi, chậm tăng cân, cáu gắt, mệt mỏi, chậm phát triển vận động. Đây là những dấu hiệu cho thấy tình trạng ngủ ngáy đã ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

3. Cách xử lý và chăm sóc khi trẻ sơ sinh bị ngủ ngáy

Tùy nguyên nhân trẻ sơ sinh ngủ ngáy là bệnh gì mà cách xử trí sẽ khác nhau. Cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc nhỏ mũi hoặc thuốc xịt mũi khi chưa có chỉ định của bác sĩ, nên:

Vệ sinh mũi cho trẻ bằng nước muối sinh lý:

Đây là biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả nếu trẻ ngủ ngáy do nghẹt mũi. Cách thực hiện: Nhỏ 1 – 2 giọt nước muối sinh lý 0,9% trước khi ngủ; Dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng nếu dịch mũi nhiều; Không hút mũi quá nhiều lần trong ngày vì có thể gây kích ứng niêm mạc.

Việc giữ đường mũi thông thoáng sẽ giúp trẻ thở dễ hơn và giảm tiếng ngáy.

Điều chỉnh tư thế ngủ và độ ẩm phòng phù hợp:

Cho trẻ nằm ngửa khi ngủ theo khuyến cáo để giảm nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh.
Trẻ sơ sinh không nên dùng gối hoặc chêm lót dưới đầu trẻ, gối cao có thể ảnh hưởng sự phát triển cột sống của trẻ.
Thân nhiệt trẻ sơ sinh luôn cao hơn ở người lớn, luôn giữ nhiệt độ phòng khoảng 26 – 28°C để đảm bảo trẻ không bị nóng.
Độ ẩm phòng ngủ nên được duy trì trong khoảng 40–60%. Môi trường ngủ sạch sẽ và đủ độ ẩm giúp giảm kích ứng niêm mạc đường hô hấp.
Tránh khói thuốc lá, bụi và lông thú cưng.

4. Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay?

Đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

Ngủ ngáy lớn tiếng, xảy ra liên tục kéo dài trên 2 – 4 tuần.
Trẻ xuất hiện cơn ngưng thở khi ngủ, có thể kèm theo khó thở hoặc tím tái.
Trẻ bỏ bú hoặc bú kém so với trước đây mà không phát hiện nguyên nhân khác.
Ho nhiều, khò khè nặng, sốt cao kéo dài.
Chậm tăng cân hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Bác sĩ có thể chỉ định nội soi tai mũi họng, đo đa ký giấc ngủ hoặc các xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Tóm lại, khi băn khoăn trẻ sơ sinh ngủ ngáy là bệnh gì, cha mẹ cần hiểu rằng hiện tượng này không phải lúc nào cũng liên quan đến bệnh lý. Trong nhiều trường hợp, tiếng ngáy chỉ xuất phát từ đặc điểm sinh lý của trẻ hoặc tình trạng nghẹt mũi tạm thời. Tuy nhiên, nếu trẻ ngủ ngáy kéo dài, ngáy to hoặc kèm theo các dấu hiệu như khó thở, bú kém hay ngưng thở khi ngủ, cha mẹ nên đưa bé đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.