Viêm ruột ở trẻ em: Dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân và cách điều trị

Viêm ruột ở trẻ em có thể biểu hiện bằng đau bụng, tiêu chảy, nôn ói, sốt hoặc biếng ăn. Nếu không được phát hiện và xử trí phù hợp, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Vậy đâu là nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và khi nào cha mẹ cần đưa trẻ đi khám?

1. Viêm ruột ở trẻ em là gì?

Viêm ruột ở trẻ em là tình trạng niêm mạc ruột bị viêm do nhiều nguyên nhân khác nhau, thường gặp nhất là nhiễm trùng đường tiêu hóa. Trong đó, virus như norovirus, rotavirus, adenovirus… có thể gây viêm dạ dày – ruột cấp với các biểu hiện như tiêu chảy, đau hoặc quặn bụng, buồn nôn, nôn và đôi khi sốt.

Khi bé bị viêm ruột, các triệu chứng có thể xuất hiện đột ngột hoặc kéo dài tùy nguyên nhân. Với viêm ruột do nhiễm virus, phần lớn trường hợp có thể tự hồi phục, nhưng trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, có nguy cơ mất nước nhanh khi nôn ói hoặc tiêu chảy. Vì vậy, cha mẹ cần theo dõi lượng nước trẻ uống, số lần đi tiểu, tình trạng tỉnh táo và các dấu hiệu mất nước để đưa trẻ đi khám kịp thời.

2. Dấu hiệu viêm ruột ở trẻ em như thế nào?

Dấu hiệu viêm ruột ở trẻ em có thể khác nhau tùy nguyên nhân và mức độ viêm. Trong trường hợp viêm đường ruột do nhiễm trùng, trẻ thường xuất hiện tiêu chảy, nôn hoặc buồn nôn, đau bụng, sốt nhẹ, chán ăn và mệt mỏi. Tiêu chảy có thể phân lỏng hoặc nhiều nước, xuất hiện đột ngột và thường đi kèm nôn ói.

Một số biểu hiện cha mẹ có thể nhận biết khi bé bị viêm ruột gồm:

• Đau bụng: Trẻ có thể đau âm ỉ hoặc từng cơn, quấy khóc, khó chịu, đặc biệt trước hoặc trong khi đi ngoài.

• Tiêu chảy: Đi ngoài nhiều lần, phân lỏng hoặc toàn nước. Một số trường hợp có thể xuất hiện máu hoặc chất nhầy trong phân, đây là dấu hiệu cần được đánh giá y tế.

• Buồn nôn, nôn: Thường gặp trong viêm đường ruột do nhiễm trùng, có thể xuất hiện trước hoặc đồng thời với tiêu chảy.

• Sốt: Trẻ có thể sốt nhẹ, tùy nguyên nhân gây viêm. Sốt cao hoặc kéo dài cần được bác sĩ kiểm tra.

• Chán ăn, mệt mỏi: Trẻ ăn uống kém, ít chơi, quấy khóc hoặc có vẻ uể oải hơn bình thường.

• Dấu hiệu mất nước: Khô môi, khô miệng, mắt trũng, tiểu ít hoặc trẻ nhỏ có ít tã ướt hơn bình thường. Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý khi trẻ tiêu chảy và nôn nhiều.

Nếu tình trạng viêm kéo dài hoặc liên quan đến bệnh viêm ruột mạn tính như Crohn hay viêm loét đại tràng, trẻ có thể tiêu chảy kéo dài/tái diễn, đau bụng, mệt mỏi, sụt cân hoặc chậm tăng trưởng.

Cha mẹ không nên chỉ dựa vào một triệu chứng để kết luận viêm ruột ở trẻ em, vì tiêu chảy, đau bụng và nôn cũng có thể gặp trong nhiều bệnh lý tiêu hóa khác. Trẻ cần được đưa đi khám nếu có máu trong phân, đau bụng dữ dội hoặc khu trú, nôn liên tục không uống được, dấu hiệu mất nước, lừ đừ hoặc các triệu chứng kéo dài không cải thiện.

3. Nguyên nhân nào gây viêm ruột ở trẻ em?

Viêm ruột ở trẻ em có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó nhiễm virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng là những nguyên nhân thường gặp. Trẻ có thể mắc bệnh sau khi tiếp xúc với nguồn nước, thực phẩm nhiễm khuẩn hoặc tiếp xúc trực tiếp với người bệnh.

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Nhiễm virus: Đây là nguyên nhân phổ biến của viêm đường ruột ở trẻ em. Một số virus thường gặp gồm norovirus, rotavirus, adenovirus và astrovirus. Virus có thể lây qua các hạt nhỏ từ phân hoặc chất nôn của người bệnh, qua tay, đồ dùng và bề mặt bị nhiễm bẩn.

• Nhiễm vi khuẩn: Các loại như Salmonella, Campylobacter, Shigella và một số chủng E. coli có thể gây nhiễm trùng đường tiêu hóa. Trẻ có nguy cơ nhiễm bệnh khi ăn thực phẩm chưa được nấu chín kỹ hoặc sử dụng thực phẩm, nước uống bị nhiễm khuẩn.

• Nhiễm ký sinh trùng: Một số ký sinh trùng như Giardia và Cryptosporidium có thể xâm nhập đường tiêu hóa qua thức ăn hoặc nguồn nước không đảm bảo vệ sinh.

• Thực phẩm hoặc nước không an toàn: Thực phẩm sống, chưa nấu chín, sữa chưa tiệt trùng hoặc thức ăn được bảo quản không đúng cách có thể tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển. Đây là một trong những yếu tố khiến bé bị viêm ruột hoặc xuất hiện tiêu chảy, nôn ói.

• Một số bệnh lý tiêu hóa khác: Nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn, nguyên nhân không nhất thiết là nhiễm trùng. Dị ứng hoặc không dung nạp thực phẩm, bệnh Crohn, viêm loét đại tràng và một số rối loạn tiêu hóa cũng có thể gây tiêu chảy hoặc các triệu chứng tương tự viêm ruột ở trẻ.

Vì vậy, không nên tự xác định nguyên nhân chỉ dựa vào số lần đi ngoài hay tình trạng đau bụng. Nếu trẻ tiêu chảy kéo dài, nôn nhiều, sốt cao, đau bụng dữ dội, đi ngoài có máu hoặc có dấu hiệu mất nước, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá và điều trị phù hợp.

4. Viêm ruột ở trẻ em có nguy hiểm không?

Viêm ruột ở trẻ em có thể nhẹ và tự khỏi, nhưng cũng có trường hợp diễn tiến nặng nếu nguyên nhân không được phát hiện và điều trị đúng cách. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh, tuổi của trẻ, tình trạng sức khỏe và mức độ mất nước hoặc tổn thương đường ruột.

Ở những trường hợp viêm đường ruột ở trẻ em do nhiễm virus, triệu chứng thường gồm tiêu chảy, nôn ói, đau bụng và sốt. Vấn đề đáng lo ngại nhất, đặc biệt ở trẻ nhỏ, là mất nước và rối loạn điện giải do nôn hoặc tiêu chảy kéo dài. Nếu không được bù nước kịp thời, trẻ có thể mệt lả, tiểu ít và cần được điều trị tại cơ sở y tế.

Ngoài ra, một số trường hợp bé bị viêm ruột do vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc các bệnh viêm ruột mạn tính có thể cần điều trị chuyên khoa. Cha mẹ không nên tự dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh cho trẻ khi chưa xác định nguyên nhân.

5. Viêm ruột ở trẻ em bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục của viêm ruột ở trẻ em phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ viêm và sức khỏe của từng bé. Nếu viêm đường ruột ở trẻ em do virus và diễn biến nhẹ, các triệu chứng như tiêu chảy, nôn ói, đau bụng, sốt thường cải thiện trong vài ngày. Theo NIDDK, đa số trường hợp viêm dạ dày – ruột do virus kéo dài dưới 1 tuần; Riêng norovirus thường khỏi trong khoảng 1-3 ngày, rotavirus khoảng 3-8 ngày, còn adenovirus có thể kéo dài 1-2 tuần.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng khỏi trong cùng một khoảng thời gian. Nếu nguyên nhân là vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc bệnh lý viêm ruột khác, trẻ có thể cần được thăm khám và điều trị chuyên biệt. Một số bé còn có thể bị tiêu chảy kéo dài sau khi đã hết nhiễm trùng do tạm thời khó tiêu hóa một số thành phần trong thức ăn.

Trong thời gian trẻ hồi phục, điều quan trọng là bù đủ nước và điện giải, đặc biệt khi bé nôn hoặc tiêu chảy nhiều. Không nên tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh cho trẻ nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm nếu tiêu chảy kéo dài trên 1 ngày, trẻ nôn nhiều, đau bụng dữ dội, sốt cao, đi ngoài có máu/phân đen hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước như tiểu ít, khô miệng, không có nước mắt khi khóc, lừ đừ. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ cần được theo dõi sát vì có thể mất nước nhanh.

6. Trẻ bị viêm ruột nên ăn gì?

Khi trẻ bị viêm ruột, đặc biệt nếu có tiêu chảy hoặc nôn, điều quan trọng không phải là kiêng khem quá mức mà là bù đủ nước, điện giải và duy trì dinh dưỡng phù hợp. WHO khuyến cáo trẻ bị tiêu chảy vẫn nên được tiếp tục ăn uống, trong đó có sữa mẹ, để hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng và hỗ trợ quá trình hồi phục.

Vậy trẻ bị viêm ruột nên ăn gì? Cha mẹ có thể ưu tiên những thực phẩm mềm, dễ tiêu, giàu năng lượng và chia thành nhiều bữa nhỏ:

• Sữa mẹ: Trẻ còn bú mẹ nên tiếp tục bú thường xuyên theo nhu cầu. Không nên tự ý ngừng cho trẻ bú khi viêm ruột ở trẻ em.

• Cháo, cơm mềm, súp: Có thể lựa chọn cháo thịt, cháo trứng, cháo cá hoặc các món mềm phù hợp với độ tuổi. Thức ăn nên được nấu chín kỹ, mềm để trẻ dễ ăn và tiêu hóa.

• Thịt, cá, trứng: Cung cấp protein và năng lượng cần thiết cho quá trình hồi phục. Nên chế biến đơn giản, hạn chế món chiên rán nhiều dầu mỡ.

• Khoai tây, khoai lang, ngũ cốc: Có thể bổ sung tinh bột dễ tiêu dưới dạng cháo, súp hoặc nghiền mềm.

• Rau củ và trái cây phù hợp: Có thể cho trẻ ăn rau củ nấu chín mềm, trái cây chín mềm tùy khả năng dung nạp. Không cần áp dụng chế độ chỉ ăn cháo trắng hoặc một vài loại thực phẩm trong thời gian dài.

• Nước và dung dịch oresol: Nếu trẻ đi ngoài nhiều, cần chú ý bù nước và điện giải. Oresol nên được pha đúng hướng dẫn trên bao bì; cho trẻ uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần. WHO khuyến cáo sử dụng dung dịch ORS để phòng và điều trị mất nước do tiêu chảy.

Cha mẹ nên chia nhỏ bữa ăn, cho trẻ ăn lượng vừa phải nhưng nhiều lần trong ngày nếu trẻ chán ăn hoặc dễ nôn. Khi tình trạng tiêu hóa cải thiện, nên từng bước đưa trẻ trở lại chế độ ăn phù hợp với lứa tuổi thay vì kéo dài chế độ ăn hạn chế.

Tóm lại, viêm ruột ở trẻ em có thể biểu hiện từ nhẹ đến nặng, tùy thuộc nguyên nhân và tình trạng sức khỏe của trẻ. Cha mẹ nên theo dõi các dấu hiệu như đau bụng, tiêu chảy, nôn ói, sốt, ăn uống kém hoặc dấu hiệu mất nước để có hướng xử trí phù hợp. Nếu triệu chứng kéo dài, trở nên nghiêm trọng hoặc trẻ có biểu hiện bất thường, nên đưa trẻ đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị đúng nguyên nhân, hạn chế nguy cơ biến chứng.