Nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh do đâu? Dấu hiệu?

Nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh có thể xuất phát từ việc trẻ tiếp xúc với vi khuẩn trong quá trình sinh, từ mẹ bị nhiễm trùng, dụng cụ y tế không vô trùng, hoặc hệ miễn dịch non yếu của trẻ chưa đủ sức chống lại vi khuẩn. Hiểu nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh do đâu sẽ giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời, giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

1. Nguyên nhân nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh

Bệnh nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh là tình trạng vi sinh vật xâm nhập vào máu trong giai đoạn sơ sinh, gây ra các biểu hiện nhiễm trùng toàn thân. Nguyên nhân nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh thường được chia thành hai nhóm chính:

Nhiễm trùng máu khởi phát sớm (trong 48 giờ đầu đời)

Nhóm này xuất hiện ngay sau sinh, thường biểu hiện bằng viêm phổi hoặc nhiễm trùng máu. Nguyên nhân nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh khởi phát sớm chủ yếu là do trẻ tiếp xúc với vi khuẩn trong quá trình chuyển dạ hoặc từ mẹ. Trong đó, liên cầu khuẩn nhóm B (GBS) và vi khuẩn gram âm chiếm hơn 80% các trường hợp.

Một số ít trường hợp là do vi khuẩn Listeria hoặc virus herpes simplex (HSV) khi mẹ mới bị nhiễm. Trẻ sinh non, mẹ bị nhiễm GBS, vỡ ối kéo dài hơn 18 giờ hoặc bị viêm màng ối có nguy cơ cao hơn mắc bệnh nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh. Tỷ lệ tử vong của nhóm này có thể lên tới 10 – 30%.

nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh do đâu — Nguyên nhân nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh có thể do trẻ tiếp xúc với vi khuẩn trong quá trình chuyển dạ hoặc từ mẹ

Nhiễm trùng máu khởi phát muộn (sau 48 giờ đầu tiên)

Bệnh nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh khởi phát muộn thường xảy ra khi trẻ bị nhiễm trùng sau sinh, đặc biệt là trong môi trường bệnh viện hoặc khi chăm sóc tại Đơn vị hồi sức sơ sinh (NICU).

Nguyên nhân phổ biến là Staphylococcus, Staphylococcus aureus, vi khuẩn gram âm và nấm Candida, đặc biệt ở trẻ sinh cực non (<1000g). Trẻ trai và những trẻ phải nằm viện lâu hoặc dùng ống thông tĩnh mạch dài ngày có nguy cơ cao hơn. Tỷ lệ tử vong của nhóm này khoảng 5%.

2. Dấu hiệu nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh

Nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh thường khó phát hiện vì các triệu chứng không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác như suy hô hấp, suy tim hay rối loạn chuyển hóa. Thậm chí, nhiều trẻ trông bình thường nhưng xét nghiệm lại cho thấy bị nhiễm trùng huyết. Các dấu hiệu có thể là:

Triệu chứng chung: Các dấu hiệu chung thường gặp bao gồm da nhợt nhạt hoặc vàng da, bé thờ ơ và ít vận động hơn bình thường. Thân nhiệt của trẻ có thể không ổn định, có lúc sốt, lúc lại hạ thấp bất thường. Trẻ thường mệt mỏi, khó chịu và khả năng chịu đựng các tác động bên ngoài kém hơn so với trẻ khỏe mạnh. Ngoài ra, rối loạn đường huyết (hạ hoặc tăng) và bất thường trong xét nghiệm khí máu cũng là những dấu hiệu quan trọng cần lưu ý.
Dấu hiệu ở hệ hô hấp: Hệ hô hấp thường là nơi dễ nhận thấy các biểu hiện nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh. Trẻ có thể thở nhanh, khó thở hoặc thở co kéo. Trong một số trường hợp, trẻ có thể ngưng thở từng cơn. Tím tái, đặc biệt ở các chi hoặc quanh môi, cũng là một biểu hiện cảnh báo quan trọng, nhất là trong những giờ đầu sau sinh.
Dấu hiệu ở hệ tim mạch: Trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng huyết có thể gặp rối loạn nhịp tim, nhịp tim có thể nhanh bất thường hoặc chậm hơn bình thường. Huyết áp thấp và tưới máu kém tới các cơ quan cũng là một trong những dấu hiệu nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh cần lưu ý. Khi các dấu hiệu này xuất hiện, trẻ cần được theo dõi và xử lý y tế ngay.
Dấu hiệu trên da: Trẻ bị nhiễm trùng huyết có thể xuất hiện các nốt tử ban hoặc bầm tím trên da. Chảy máu bất thường từ các vị trí tiêm chích cũng là dấu hiệu cảnh báo. Da của trẻ thường ẩm, nhợt nhạt hoặc có hiện tượng vàng da rõ rệt. Đây là những dấu hiệu quan trọng để phụ huynh nhận biết sớm tình trạng bệnh.
Dấu hiệu ở hệ tiêu hóa: Các vấn đề về tiêu hóa cũng thường xuất hiện ở trẻ nhiễm trùng huyết. Trẻ có thể bú kém hoặc khó bú, nôn ói, tiêu chảy hoặc bụng phình to. Trẻ cũng có thể không dung nạp thức ăn như bình thường. Khi kết hợp với các dấu hiệu khác, những triệu chứng này giúp xác định nguy cơ nhiễm trùng máu.
Dấu hiệu ở hệ thần kinh trung ương: Trẻ có thể trở nên li bì, thờ ơ, giảm hoạt động hoặc quấy khóc liên tục. Trong một số trường hợp, trẻ có thể co giật. Những biểu hiện này phản ánh tình trạng nhiễm trùng đã ảnh hưởng tới hệ thần kinh trung ương và cần được can thiệp y tế kịp thời.

3. Yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh

Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh bao gồm:

Nhiễm trùng máu khởi phát sớm (trong 48 giờ đầu sau sinh):

Vỡ ối kéo dài hơn 18 giờ.
Trẻ bị suy thai trước hoặc trong khi sinh.
Mẹ sốt trên 38°C hoặc đang mắc các bệnh nhiễm trùng như nhiễm trùng đường tiểu, tiêu hóa.
Thực hiện các thủ thuật sản khoa, ví dụ khâu cổ tử cung.
Sinh non.
Tiền sử trẻ sơ sinh trước đó bị nhiễm Streptococcus nhóm B, hoặc mẹ có bằng chứng nhiễm vi khuẩn này trong thai kỳ hiện tại.

Nhiễm trùng máu khởi phát muộn (sau 48 giờ đầu):

Thời gian nằm viện kéo dài, đặc biệt ở trẻ sinh non hoặc sinh nhẹ cân.
Các can thiệp y tế như đặt kim tĩnh mạch, ống nội khí quản.
Lây nhiễm chéo từ nhân viên y tế hoặc người nhà.
Trẻ có dị tật bẩm sinh, ví dụ dị thường đường tiết niệu hoặc ống thần kinh.

4. Phòng ngừa nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh

Để phòng ngừa trùng máu ở trẻ sơ sinh, bác sĩ sản khoa có thể chỉ định kháng sinh dự phòng: Truyền tĩnh mạch cho mẹ vài giờ trước khi sinh nếu mẹ đang nhiễm trùng (như viêm màng ối), nhiễm liên cầu nhóm B hoặc trước đây từng sinh con bị nhiễm trùng huyết.

Bên cạnh đó, bạn có thể áp dụng các biện pháp sau để bảo vệ trẻ như:

Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sạch sẽ.
Khám thai định kỳ theo hướng dẫn bác sĩ.
Tiêm phòng đầy đủ các loại vắc-xin cần thiết.
Nhận biết sớm các dấu hiệu nhiễm trùng huyết ở mẹ và trẻ.
Đến cơ sở y tế ngay khi nghi ngờ bệnh nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh.

Những biện pháp này giúp giảm đáng kể nguy cơ trẻ bị nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh và đảm bảo sức khỏe an toàn cho cả mẹ và bé.

5. Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay?

Khi xuất hiện dấu hiệu nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh thì cần đưa trẻ đưa đi cấp cứu ngay:

Trẻ có vấn đề ở hệ hô hấp: Tăng nhịp hô hấp, ngưng thở, thở co kéo, tím tái.
Hoạt động của hệ tim mạch bất thường: Nhịp tim nhanh hoặc quá chậm, tưới máu đến cơ quan đích kém, huyết áp thấp
Trẻ xuất hiện tử ban, dấu bầm tím, chảy máu từ các vị trí tiêm
Trẻ có tình trạng ảnh hưởng từ hệ tiêu hoá kém ăn, kém bú, nôn ói, chướng bụng, không dung nạp thức ăn.
Trẻ gặp các vấn đề ở hệ thần kinh trung ương như ngủ li bì, quấy khóc liên tục, co giật.

Nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh là một tình trạng nguy hiểm, có thể để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Việc hiểu rõ nhiễm trùng máu ở trẻ sơ sinh do đâu giúp cha mẹ và nhân viên y tế chủ động phòng ngừa, nhận biết các dấu hiệu sớm và áp dụng biện pháp điều trị hiệu quả. Nhờ đó, trẻ có cơ hội phát triển khỏe mạnh và giảm thiểu nguy cơ biến chứng nguy hiểm trong giai đoạn sơ sinh.

Nguồn thông tin tham khảo: Cleveland Clinic