Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị hạ đường huyết

Hạ đường huyết là một trong những rối loạn chuyển hóa phổ biến nhất ở giai đoạn sơ sinh. Việc xác định chính xác nguyên nhân trẻ sơ sinh bị hạ đường huyết có ý nghĩa quyết định trong việc xây dựng phác đồ điều trị, giúp ngăn ngừa các tổn thương não bộ không hồi phục cho trẻ.

1. Đường huyết ở trẻ sơ sinh bao nhiêu là bình thường?

Để hiểu rõ căn nguyên bệnh lý, trước hết phụ huynh cần nắm được các chỉ số đường huyết an toàn. Việc xác định ngưỡng hạ đường huyết trên lâm sàng khá phức tạp và phụ thuộc vào tuổi (tính theo giờ) cũng như tình trạng sức khỏe của trẻ.

Theo MSD Manuals (2025), tình trạng hạ đường huyết thường được xác định dựa trên các ngưỡng glucose huyết thanh sau:

Trẻ có triệu chứng: Nồng độ glucose < 40 mg/dL (< 2,2 mmol/L).
Trẻ không có triệu chứng (trong 24 – 48 giờ đầu): Nồng độ glucose < 45 mg/dL (< 2,5 mmol/L).
Trẻ sinh non (trong 48 giờ đầu): Nồng độ glucose < 30 mg/dL (< 1,7 mmol/L).

Trong thực hành lâm sàng tại Việt Nam, hạ đường huyết thường được xác định khi chỉ số đường huyết của trẻ giảm xuống dưới mức 50 mg/dL (< 2,75 mmol/L). Đây là chỉ số tới hạn buộc các bác sĩ phải áp dụng phác đồ điều trị ngay mà không được phép chậm trễ.

2. Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị hạ đường huyết

Cơ chế chính dẫn đến tình trạng này là sự mất cân bằng giữa nguồn cung cấp glucose và nhu cầu tiêu thụ của cơ thể trẻ. Theo tổng hợp các tài liệu y khoa từ Stanford Medicine Children’s Health và MSD Manuals, nguyên nhân trẻ sơ sinh bị hạ đường huyết chủ yếu xuất phát từ các yếu tố sau:

2.1. Bởi nguồn Glycogen tích lũy còn hạn chế

Đây là căn nguyên chủ yếu và hay gặp hơn cả. Trong thai kỳ, thai nhi tích trữ năng lượng dưới dạng glycogen tại gan để sử dụng ngay sau khi chào đời, khi nguồn dinh dưỡng từ dây rốn bị cắt đứt.

Tuy nhiên, theo MSD Manuals (2025), những trẻ thuộc nhóm sau thường có kho dự trữ glycogen rất thấp:

Các bé chào đời khi chưa đủ tuần thai.
Trẻ nhỏ so với tuổi thai (chậm phát triển trong tử cung).

Do lượng dự trữ hạn chế, quá trình chuyển hóa năng lượng sau sinh sẽ nhanh chóng làm cạn kiệt nguồn glycogen này, dẫn đến hạ đường huyết chỉ trong vài giờ hoặc vài ngày đầu.

2.2. Do tình trạng tăng Insulin máu

Trẻ sơ sinh có mẹ mắc bệnh đái tháo đường là đối tượng có nguy cơ cao nhất. Theo giải thích cơ chế bệnh sinh từ MSD Manuals (2025):

Khi còn trong bụng mẹ, thai nhi phải tiếp xúc với nồng độ đường huyết cao từ mẹ, buộc tuyến tụy của thai nhi phải tăng sản xuất insulin để đáp ứng.
Sau khi sinh, nguồn đường từ mẹ bị ngắt đột ngột nhưng nồng độ insulin trong máu trẻ vẫn duy trì ở mức cao (tăng insulin thoáng qua). Điều này khiến cơ thể trẻ tiêu thụ đường quá mức, gây tụt đường huyết nhanh chóng.

Ngoài ra, một số bệnh lý hiếm gặp như hội chứng Beckwith-Wiedemann hoặc u tuyến tụy cũng có thể gây ra tình trạng cường insulin kéo dài.

2.3. Các nguyên nhân khác

Bên cạnh hai nhóm nguyên nhân chính kể trên, nguyên nhân trẻ sơ sinh bị hạ đường huyết còn có thể bao gồm:

Stress chu sinh: Các tình trạng như ngạt khi sinh, nhiễm trùng huyết hoặc hạ thân nhiệt (lạnh) khiến cơ thể trẻ phải tăng cường chuyển hóa, dẫn đến tiêu hao năng lượng quá mức.
Rối loạn chuyển hóa bẩm sinh: Theo thông tin từ Stanford Medicine Children’s Health, trẻ có thể mắc các bệnh di truyền gây thiếu hụt hormone tăng trưởng, cortisol hoặc các enzyme cần thiết cho quá trình tạo đường.

3. Hạ đường huyết trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Vấn đề này luôn là nỗi băn khoăn thường trực của đông đảo các bậc cha mẹ. Thực tế cho thấy đây là tình trạng bệnh lý không thể xem nhẹ. Theo cảnh báo từ Stanford Medicine Children’s Health, vấn đề hạ đường huyết trẻ sơ sinh có nguy hiểm không phụ thuộc rất lớn vào thời gian phát hiện và xử trí.

Glucose là nguồn nhiên liệu chính và thiết yếu cho não bộ hoạt động. Nếu tình trạng thiếu hụt glucose diễn ra nghiêm trọng hoặc kéo dài, trẻ có thể đối mặt với những biến chứng nặng nề:

Tình trạng co giật và nguy cơ động kinh.
Tổn thương não vĩnh viễn, ảnh hưởng đến trí nhớ và khả năng vận động sau này.
Trong trường hợp xấu nhất, trẻ có thể bị ngưng thở và rơi vào nguy kịch.

Đáng lưu ý, các triệu chứng lâm sàng như run rẩy, tím tái, bỏ bú hay li bì thường rất mơ hồ và dễ nhầm lẫn. Do đó, việc tầm soát chủ động cho nhóm trẻ nguy cơ cao là bắt buộc.

4. Phác đồ điều trị hạ đường huyết sơ sinh

Nguyên tắc cốt lõi trong điều trị là nhanh chóng đưa nồng độ đường huyết về mức an toàn để bảo vệ não bộ. Dựa trên hướng dẫn chuyên môn của MSD Manuals (2025), phác đồ điều trị hạ đường huyết sơ sinh thường được tiến hành theo các bước sau:

4.1. Đối với trẻ có nguy cơ cao

Nuôi dưỡng sớm: Trẻ sinh non muộn hoặc đủ tháng có nguy cơ cần được cho bú mẹ hoặc sữa công thức càng sớm càng tốt ngay sau sinh (trong vòng 1 giờ đầu).
Theo dõi: Kiểm tra đường huyết mao mạch tại giường thường xuyên để đánh giá khả năng tự điều chỉnh của trẻ.

4.2. Xử trí cấp cứu khi có biểu hiện hạ đường huyết

Khi trẻ có triệu chứng lâm sàng hoặc chỉ số đường huyết giảm sâu (≤ 50 mg/dL), các bác sĩ sẽ áp dụng biện pháp can thiệp y tế ngay lập tức:

Tiêm tĩnh mạch: Tiêm tĩnh mạch chậm dung dịch Glucose 10% với liều 2-3 ml/kg trong vòng 1-2 phút (theo MSD là 2ml/kg). Lưu ý quan trọng: Với trẻ sơ sinh có mẹ bị đái tháo đường, tránh sử dụng liều quá cao (> 5-7 mg/kg) để ngăn ngừa phản ứng tăng tiết insulin dội ngược.
Truyền duy trì: Sau liều tiêm ban đầu, tiếp tục truyền tĩnh mạch Glucose 10% với tốc độ 6-8 mg/kg/phút để duy trì đường huyết ổn định.

4.3. Theo dõi và cai máy truyền

Việc theo dõi sát sao và liên tục trong suốt liệu trình là yêu cầu bắt buộc. Theo MSD Manuals (2025), khi tình trạng của trẻ cải thiện, việc giảm liều truyền tĩnh mạch phải được thực hiện từ từ, tuyệt đối không ngắt truyền đột ngột để tránh nguy cơ hạ đường huyết tái phát do cơ thể chưa kịp thích nghi. Nếu tình trạng dai dẳng, các thuốc hỗ trợ như Glucagon hoặc Hydrocortisone có thể được chỉ định.

Hy vọng bài viết đã cung cấp cái nhìn toàn diện về nguyên nhân trẻ sơ sinh bị hạ đường huyết. Nếu nhận thấy trẻ có các dấu hiệu bất thường như da tái nhợt, run rẩy hoặc bỏ bú, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.