Tiêu hóa kém ở người lớn là bị bệnh gì?

Tiêu hóa kém ở người lớn là tình trạng khá phổ biến, đặc biệt ở nhóm người làm việc căng thẳng, ăn uống thất thường hoặc có bệnh lý nền mạn tính. Nhiều người chủ quan cho rằng đây chỉ là rối loạn tạm thời, nhưng trên thực tế, tiêu hóa kém có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của nhiều bệnh lý tiêu hóa cần được thăm khám và xử trí đúng cách.

1. Tiêu hóa kém là tình trạng gì?

Tiêu hóa kém là tình trạng hệ tiêu hóa hoạt động không hiệu quả, khiến thức ăn không được tiêu hóa và hấp thu đầy đủ. Người bị tiêu hóa kém thường gặp các biểu hiện như:

Đầy bụng, chướng hơi, khó tiêu sau ăn
Nhanh no, ăn ít nhưng vẫn cảm thấy nặng bụng
Ợ hơi, ợ chua, buồn nôn
Rối loạn đại tiện như táo bón, tiêu chảy hoặc phân sống
Mệt mỏi, sụt cân, kém hấp thu dinh dưỡng kéo dài

Theo các tài liệu y khoa, tiêu hóa kém không phải là một bệnh riêng lẻ mà là biểu hiện của nhiều vấn đề chức năng hoặc bệnh lý khác nhau của đường tiêu hóa.

2. Nguyên nhân gây tiêu hóa kém ở người lớn

Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp nhất.

2.1 Rối loạn chức năng tiêu hóa

Rối loạn chức năng tiêu hóa là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây tiêu hóa kém. Trường hợp này không tìm thấy tổn thương thực thể rõ ràng khi nội soi hay xét nghiệm.

Người bệnh thường có các biểu hiện như:

Đầy bụng, khó tiêu kéo dài
Cảm giác khó chịu vùng thượng vị
Triệu chứng tăng lên khi căng thẳng, lo âu

Thông thường, rối loạn tiêu hóa chức năng liên quan nhiều đến chế độ ăn uống, stress và thói quen sinh hoạt không khoa học.

2.2 Viêm dạ dày và viêm loét dạ dày, tá tràng

Viêm dạ dày là một trong những nguyên nhân thường gặp khiến người lớn bị tiêu hóa kém. Niêm mạc dạ dày bị viêm làm giảm khả năng tiết enzyme và acid cần thiết cho quá trình tiêu hóa.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

Đau âm ỉ vùng thượng vị
Đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn
Ăn không ngon miệng

Còn viêm loét dạ dày, tá tràng là tình trạng nặng hơn, có thể gây xuất huyết tiêu hóa, đau dữ dội và tiêu hóa kém kéo dài nếu không được điều trị kịp thời, hiệu quả.

2.3 Nhiễm vi khuẩn HP

Vi khuẩn Helicobacter pylori là tác nhân quan trọng gây viêm dạ dày mạn tính và loét dạ dày tá tràng. Nhiễm HP lâu ngày làm tổn thương niêm mạc, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng tiêu hóa.

Người nhiễm HP có thể gặp tình trạng như đầy bụng, khó tiêu dai dẳng, đau thượng vị tái đi tái lại, buồn nôn, ợ chua. Nếu không điều trị triệt để, nhiễm HP không chỉ gây tiêu hóa kém mà còn làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày.

2.4 Hội chứng kém hấp thu

Hội chứng kém hấp thu xảy ra khi ruột non không hấp thu được đầy đủ dưỡng chất từ thức ăn, dẫn đến tiêu hóa kém và thiếu hụt dinh dưỡng.

Dấu hiệu gợi ý gồm: Tiêu chảy kéo dài, phân lỏng, phân sống, phân nhiều mỡ. Bên cạnh đó là tình trạng sụt cân không rõ nguyên nhân. Người bệnh bị thiếu máu, thường xuyên mệt mỏi.

Nguyên nhân có thể do bệnh lý ruột non, thiếu enzyme tiêu hóa hoặc hậu quả của phẫu thuật đường tiêu hóa.

2.5 Hội chứng ruột kích thích

Hội chứng ruột kích thích là rối loạn chức năng mạn tính của đại tràng, thường gặp ở người trưởng thành.

Triệu chứng đặc trưng:

Đầy hơi, chướng bụng
Đau bụng liên quan đến đại tiện
Tiêu chảy hoặc táo bón xen kẽ

Mặc dù không gây tổn thương thực thể, hội chứng ruột kích thích ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và gây cảm giác tiêu hóa kém kéo dài.

2.6 Bệnh gan mật và tụy

Các bệnh lý gan, túi mật và tụy cũng có thể khiến người lớn bị tiêu hóa kém.

Ví dụ: Sỏi mật làm cản trở dòng mật, gây khó tiêu chất béo. Viêm tụy làm giảm tiết enzyme tiêu hóa. Bệnh gan mạn tính ảnh hưởng đến chuyển hóa dinh dưỡng.

Người bệnh thường có thêm các dấu hiệu như vàng da, phân nhạt màu, đau bụng vùng hạ sườn phải.

2.7 Chế độ ăn uống và lối sống không lành mạnh

Không ít trường hợp tiêu hóa kém ở người lớn không bắt nguồn từ bệnh lý nặng mà do thói quen sinh hoạt.

Các yếu tố nguy cơ gồm: Ăn uống thất thường, bỏ bữa, ăn quá nhanh, nhai không kỹ. Các yếu tố khác có thể là việc lạm dụng rượu bia, cà phê. Hay thói quen ít vận động, căng thẳng kéo dài.

Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia của Vương quốc Anh), chế độ ăn nghèo chất xơ, thiếu nước và stress kéo dài đều ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của hệ tiêu hóa.

3. Làm thế nào khi người trưởng thành bị tiêu hóa kém?

Khi gặp tình trạng tiêu hóa kém, người lớn không nên chủ quan tự điều trị kéo dài mà cần có hướng xử trí phù hợp.

3.1 Thăm khám để được chẩn đoán xác định nguyên nhân chính xác

Nếu tiêu hóa kém kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường như sụt cân, đau bụng dữ dội, nôn ói, đi ngoài ra máu, người bệnh nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa.

Bác sĩ có thể chỉ định nội soi dạ dày tá tràng, xét nghiệm HP, xét nghiệm phân, máu. Ngoài ra còn có siêu âm hoặc các phương pháp cần thiết khác. Việc xác định đúng nguyên nhân là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị.

3.2 Điều chỉnh chế độ ăn uống

Theo khuyến cáo, người bị tiêu hóa kém nên:

Ăn đúng bữa, ăn chậm, nhai kỹ
Tăng cường rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu chất xơ
Hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng
Uống đủ nước mỗi ngày

Một chế độ ăn phù hợp giúp cải thiện rõ rệt triệu chứng tiêu hóa kém.

3.3 Thay đổi lối sống

Bên cạnh ăn uống, lối sống đóng vai trò quan trọng. Người bị tiêu hóa kém nên tăng cường vận động nhẹ nhàng. Đồng thời, người bệnh cần chú ý giảm stress, ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia và thuốc lá. Việc duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh giúp hệ tiêu hóa hoạt động ổn định và bền vững hơn.

3.4 Điều trị theo chỉ định của bác sĩ

Trong trường hợp tiêu hóa kém do bệnh lý, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ. Phác đồ có thể bao gồm các thuốc trị viêm, loét dạ dày, thuốc diệt vi khuẩn HP. Bên cạnh đó là các thuốc hỗ trợ tiêu hóa, men vi sinh. Ngoài ra cần điều trị các bệnh gan mật, tụy nếu có. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc kéo dài vì có thể gây che lấp triệu chứng hoặc gây tác dụng phụ.

Như vậy, tiêu hóa kém ở người lớn không chỉ đơn thuần là rối loạn tạm thời mà có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý tiêu hóa khác nhau, từ rối loạn chức năng đến các bệnh thực thể như viêm dạ dày, nhiễm HP, hội chứng kém hấp thu hay bệnh gan mật. Việc thăm khám sớm, xác định đúng nguyên nhân và điều chỉnh lối sống là chìa khóa giúp cải thiện tình trạng tiêu hóa và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Nguồn thông tin tham khảo: nhs, webmd