Barrett thực quản: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Barrett thực quản là tình trạng niêm mạc thực quản thay đổi bất thường, thường liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản kéo dài. Bệnh có thể làm tăng nguy cơ tiến triển thành ung thư thực quản nếu xuất hiện loạn sản. Nhận biết sớm, theo dõi định kỳ và điều trị phù hợp giúp kiểm soát bệnh và hạn chế biến chứng.

1. Barrett thực quản là gì? Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ

Barrett thực quản là tình trạng niêm mạc ở đoạn dưới thực quản thay đổi từ tế bào bình thường sang dạng tế bào giống niêm mạc ruột. Đây được xem là tổn thương tiền ung thư, vì có thể xuất hiện loạn sản và làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp Barrett đều tiến triển thành ung thư.

Nguyên nhân Barrett thực quản chủ yếu liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản kéo dài. Axit và dịch dạ dày tiếp xúc nhiều lần với niêm mạc thực quản có thể gây tổn thương. Theo thời gian, niêm mạc thay đổi để thích nghi với tình trạng kích thích này, gọi là chuyển sản.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc Barrett thực quản gồm:

Trào ngược kéo dài, thường xuyên, đặc biệt trong nhiều năm.
Tuổi cao và giới tính nam.
Thừa cân, béo phì, nhất là béo bụng, làm tăng áp lực trong ổ bụng và thúc đẩy trào ngược.
Hút thuốc lá.
Tiền sử gia đình có người mắc Barrett thực quản hoặc ung thư biểu mô tuyến thực quản.
Một số thói quen làm trào ngược nặng hơn như ăn quá no, ăn nhiều chất béo hoặc nằm ngay sau khi ăn.

Nhìn chung, trào ngược dạ dày thực quản kéo dài là yếu tố quan trọng nhất, trong khi tuổi, giới tính, béo phì, hút thuốc và tiền sử gia đình có thể làm nguy cơ Barrett thực quản tăng lên.

*Barrett thực quản là tình trạng niêm mạc ở đoạn dưới thực quản thay đổi từ tế bào bình thường sang dạng tế bào giống niêm mạc ruột*

2. Các dấu hiệu Barrett thực quản nhận biết sớm là gì?

Barrett thực quản thường không gây ra triệu chứng đặc hiệu. Bản thân quá trình chuyển sản niêm mạc thực quản có thể diễn ra âm thầm và nhiều người chỉ phát hiện tình trạng này khi nội soi tiêu hóa. Vì vậy, các triệu chứng Barrett thực quản mà người bệnh nhận biết thường liên quan đến bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) đi kèm, chẳng hạn:

Ợ nóng: Cảm giác nóng rát sau xương ức, thường rõ hơn sau ăn, khi cúi người hoặc nằm xuống.
Ợ chua, trào ngược: Dịch hoặc thức ăn từ dạ dày trào lên miệng, có thể gây vị chua, đắng và kích ứng họng.
Đau hoặc nóng rát vùng thượng vị: Cảm giác khó chịu ở vùng bụng trên, đôi khi dễ nhầm với các bệnh lý dạ dày.
Khó nuốt, nuốt nghẹn: Cảm giác thức ăn mắc lại khi nuốt. Đây là một dấu hiệu Barrett thực quản cần lưu ý, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài hoặc tăng dần.

Nếu xuất hiện nuốt đau, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, thiếu máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đi khám sớm. Đây là các dấu hiệu báo động có thể liên quan đến tổn thương thực quản tiến triển và cần được đánh giá bằng thăm khám, nội soi cùng các xét nghiệm cần thiết.

3. Chẩn đoán Barrett thực quản như thế nào?

Chẩn đoán Barrett thực quản chủ yếu dựa vào nội soi thực quản – dạ dày kết hợp sinh thiết và xét nghiệm mô bệnh học.

Nội soi thực quản – dạ dày: Bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản. Vùng niêm mạc chuyển sản thường có màu đỏ cam hoặc đỏ cá hồi, khác với niêm mạc thực quản bình thường.
Sinh thiết mô bệnh học: Nội soi chỉ giúp phát hiện vùng niêm mạc nghi ngờ, chưa thể xác định chắc chắn Barrett hay mức độ loạn sản. Vì vậy, bác sĩ sẽ lấy các mẫu mô tại nhiều vị trí theo giao thức Seattle để kiểm tra dưới kính hiển vi.

Nội soi có thể được cân nhắc ở người có nguy cơ cao, chẳng hạn nam giới trên 50 tuổi bị trào ngược dạ dày thực quản kéo dài kèm các yếu tố như béo bụng, hút thuốc hoặc tiền sử gia đình mắc Barrett/ung thư thực quản. Người bị trào ngược dai dẳng, không đáp ứng điều trị hoặc xuất hiện triệu chứng báo động cũng cần được bác sĩ đánh giá và chỉ định nội soi phù hợp.

*Chẩn đoán Barrett thực quản chủ yếu dựa vào nội soi thực quản – dạ dày kết hợp sinh thiết và xét nghiệm mô bệnh học*

4. Chế độ ăn Barrett thực quản và những lưu ý trong sinh hoạt là gì?

Chế độ ăn Barrett thực quản nên hướng đến mục tiêu hạn chế trào ngược axit, giảm kích ứng niêm mạc và hỗ trợ kiểm soát triệu chứng. Người bệnh có thể ưu tiên:

Rau xanh, trái cây ít chua, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu để bổ sung chất xơ.
Đạm dễ tiêu như cá, thịt gia cầm bỏ da, trứng, đậu phụ và sữa ít béo.
Thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất từ rau củ và trái cây phù hợp.

Ngược lại, nên hạn chế các thực phẩm có thể làm triệu chứng trào ngược nặng hơn như đồ chiên rán, nhiều chất béo, rượu bia, cà phê, nước có ga, chocolate, đồ cay và thực phẩm có tính axit cao. Tuy nhiên, mức độ nhạy cảm với từng loại thực phẩm khác nhau, vì vậy người bệnh nên theo dõi và điều chỉnh phù hợp.

*Chế độ ăn Barrett thực quản nên hướng đến mục tiêu hạn chế trào ngược axit, giảm kích ứng niêm mạc và hỗ trợ kiểm soát triệu chứng*

Bên cạnh chế độ ăn, người mắc Barrett thực quản nên lưu ý:

Ăn vừa đủ, chia thành nhiều bữa nhỏ và tránh ăn quá no.
Không ăn trong vòng ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ.
Duy trì cân nặng hợp lý, giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì.
Có thể kê cao đầu giường khi thường xuyên bị trào ngược về đêm.
Không hút thuốc và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc.

Những thay đổi trên giúp kiểm soát trào ngược và bảo vệ niêm mạc thực quản, nhưng không thay thế điều trị hoặc theo dõi y khoa. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và nội soi kiểm tra định kỳ khi được chỉ định.

Tóm lại, Barrett thực quản thường liên quan đến tình trạng trào ngược dạ dày thực quản kéo dài và có thể làm tăng nguy cơ ung thư thực quản. Người bệnh nên thăm khám, nội soi và theo dõi định kỳ theo chỉ định của bác sĩ để phát hiện sớm những thay đổi bất thường. Chủ động kiểm soát trào ngược và duy trì lối sống lành mạnh cũng góp phần hạn chế tiến triển của Barrett thực quản.