Viêm trực tràng: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và cách điều trị

Viêm trực tràng là tình trạng niêm mạc trực tràng bị viêm, có thể gây đau bụng dưới, mót rặn, tiêu chảy hoặc chảy máu khi đi ngoài. Bệnh có nhiều nguyên nhân khác nhau, từ nhiễm trùng, bệnh viêm ruột đến tác dụng của thuốc hoặc xạ trị. Nhận biết sớm nguyên nhân giúp lựa chọn phương pháp điều trị và kiểm soát triệu chứng phù hợp.

1. Viêm trực tràng là gì? Các nguyên nhân gây bệnh

Viêm trực tràng là tình trạng viêm niêm mạc trực tràng – đoạn cuối của ruột giả. Bệnh có thể khởi phát đột ngột hoặc kéo dài, tái phát tùy nguyên nhân. Các triệu chứng thường gặp gồm mót rặn, đi ngoài nhiều lần, đau vùng hậu môn – trực tràng, tiêu chảy hoặc táo bón, phân có máu, nhầy hoặc mủ.

Viêm trực tràng cấp thường xuất hiện đột ngột và diễn tiến trong thời gian ngắn, trong khi viêm trực tràng mạn tính kéo dài dai dẳng hoặc tái đi tái lại. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

Bệnh viêm ruột: Viêm loét đại tràng, bệnh Crohn có thể gây viêm trực tràng kéo dài.
Nhiễm trùng: Do Salmonella, Shigella, Campylobacter, C. difficile hoặc các tác nhân lây truyền qua đường tình dục như lậu, chlamydia, herpes, giang mai.
Xạ trị vùng chậu: Có thể gây tổn thương trực tràng trong hoặc sau điều trị.
Chuyển lưu phân: Phần trực tràng không còn tiếp xúc với phân sau phẫu thuật có thể bị viêm.
Tổn thương trực tràng: Chấn thương hoặc tác động tại vùng hậu môn – trực tràng.
Thuốc và thiếu máu cục bộ: Một số thuốc như NSAID hoặc giảm lưu lượng máu đến trực tràng có thể gây viêm.

Do có nhiều nguyên nhân, không nên tự chẩn đoán viêm trực tràng chỉ dựa vào triệu chứng. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân, xét nghiệm máu hoặc nội soi để xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương.

*Viêm trực tràng là tình trạng viêm niêm mạc trực tràng và đoạn cuối của ruột giả*

2. Triệu chứng viêm trực tràng thường gặp là gì?

Các dấu hiệu viêm trực tràng có thể khác nhau tùy nguyên nhân và mức độ viêm. Một số trường hợp xuất hiện đột ngột, trong khi viêm trực tràng mạn tính có thể kéo dài hoặc tái đi tái lại. Những triệu chứng thường gặp gồm:

Mót rặn, buồn đi ngoài liên tục: Người bệnh luôn có cảm giác muốn đại tiện dù trong trực tràng có thể không còn phân.
Đi ngoài nhiều lần hoặc tiêu chảy: Phân có thể lỏng, đôi khi xen kẽ táo bón.
Đau hoặc khó chịu vùng hậu môn – trực tràng: Cơn đau có thể rõ hơn khi đi đại tiện, đôi khi lan sang vùng bụng dưới bên trái.
Chảy máu trực tràng: Máu có thể xuất hiện trong hoặc ngoài phân. Đây là triệu chứng cần lưu ý vì chảy máu trực tràng còn có nhiều nguyên nhân khác ngoài viêm trực tràng.
Phân có nhầy hoặc mủ: Tình trạng này thường đi kèm cảm giác mót rặn, đau hoặc khó chịu khi đại tiện.
Cảm giác đầy hoặc nặng ở trực tràng: Một số người có cảm giác chưa đi hết phân sau khi đại tiện.

Với viêm trực tràng cấp, các triệu chứng thường xuất hiện tương đối đột ngột và có thể rõ rệt. Ngược lại, viêm trực tràng mạn tính có thể diễn tiến kéo dài, triệu chứng lúc tăng lúc giảm hoặc tái phát theo từng đợt.

Nếu xuất hiện chảy máu, phân có nhầy/mủ, đau bụng dữ dội hoặc các triệu chứng kéo dài, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân thay vì tự điều trị. Bác sĩ có thể cần kết hợp thăm khám, xét nghiệm phân và nội soi tùy từng trường hợp.

3. Viêm trực tràng có nguy hiểm không?

Viêm trực tràng không phải lúc nào cũng nguy hiểm, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào nguyên nhân, tình trạng viêm và thời gian mắc bệnh. Nếu được phát hiện và điều trị đúng nguyên nhân, nhiều trường hợp có thể kiểm soát tốt. Tuy nhiên, viêm kéo dài hoặc không đáp ứng điều trị có thể gây tổn thương niêm mạc trực tràng và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Một số biến chứng viêm trực tràng có thể gặp gồm:

Chảy máu kéo dài, dẫn đến thiếu máu.
Loét niêm mạc trực tràng.
Hẹp trực tràng, gây khó khăn khi đại tiện.
Áp xe hoặc rò hậu môn – trực tràng trong một số trường hợp.
Viêm trực tràng mạn tính, triệu chứng kéo dài hoặc tái phát.

4. Chẩn đoán viêm trực tràng bằng cách nào?

Để chẩn đoán viêm trực tràng, bác sĩ thường kết hợp khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh với thăm khám và một số xét nghiệm cần thiết. Mục tiêu không chỉ xác định có viêm mà còn tìm nguyên nhân như nhiễm trùng, bệnh viêm ruột hoặc tổn thương do xạ trị.

Thăm khám: Bác sĩ hỏi về tình trạng đau, chảy máu, tiêu chảy, mót rặn, dịch nhầy ở hậu môn và các yếu tố nguy cơ. Thăm trực tràng bằng tay có thể được thực hiện để đánh giá tổn thương tại vùng này.
Xét nghiệm máu và phân: Giúp phát hiện dấu hiệu nhiễm trùng, thiếu máu hoặc tìm tác nhân nhiễm trùng gây viêm. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể lấy mẫu dịch trực tràng để xét nghiệm vi sinh.
Nội soi: Nội soi đại tràng sigma hoặc nội soi đại tràng giúp quan sát trực tiếp niêm mạc trực tràng, đánh giá mức độ viêm và phát hiện các tổn thương khác. Khi cần, bác sĩ có thể lấy mẫu mô làm sinh thiết để kiểm tra dưới kính hiển vi và hỗ trợ xác định nguyên nhân.

Tùy triệu chứng và bệnh sử, bác sĩ sẽ lựa chọn xét nghiệm phù hợp, không phải trường hợp nào cũng cần thực hiện tất cả các phương pháp trên.

*Để chẩn đoán viêm trực tràng, bác sĩ thường kết hợp khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh với thăm khám và một số xét nghiệm cần thiết*

5. Điều trị viêm trực tràng như ra sao?

Điều trị viêm trực tràng phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ viêm và tình trạng sức khỏe của từng người:

Viêm do nhiễm trùng: Bác sĩ có thể kê thuốc kháng sinh, kháng virus hoặc thuốc điều trị ký sinh trùng tùy tác nhân gây bệnh. Việc dùng thuốc cần đúng loại và đủ thời gian theo chỉ định.
Viêm trực tràng liên quan bệnh viêm ruột: Thuốc chống viêm tại chỗ như thuốc đặt hoặc thụt hậu môn có thể được sử dụng. Trường hợp viêm rộng hoặc triệu chứng nặng hơn có thể cần thuốc uống hoặc các thuốc kiểm soát miễn dịch theo chỉ định của bác sĩ.
Viêm do xạ trị: Điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát chảy máu, đau và các triệu chứng tại trực tràng. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp tùy mức độ tổn thương.
Hỗ trợ giảm triệu chứng: Uống đủ nước, ăn uống phù hợp và tránh những thực phẩm khiến tiêu chảy hoặc kích ứng đường tiêu hóa nặng hơn có thể giúp người bệnh dễ chịu hơn.

Nếu viêm trực tràng gây chảy máu nhiều, đau dữ dội, sốt, tiêu chảy kéo dài hoặc triệu chứng tái diễn, người bệnh nên đi khám tiêu hóa để được xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp. Theo Mayo Clinic, điều trị cần tập trung vào nguyên nhân gây viêm thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng.

Tóm lại, viêm trực tràng có thể biểu hiện từ nhẹ đến nặng và do nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc thăm khám, chẩn đoán đúng nguyên nhân và điều trị sớm giúp kiểm soát triệu chứng, hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ bệnh tái phát. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau hậu môn, đi ngoài ra máu, tiêu chảy kéo dài hoặc mót rặn, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và hướng dẫn điều trị phù hợp.