Bệnh Crohn là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Bệnh Crohn là một bệnh viêm mạn tính đường tiêu hóa, có thể gây đau bụng, tiêu chảy kéo dài, sụt cân và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Nhận biết sớm triệu chứng và thăm khám đúng cách giúp kiểm soát tình trạng viêm, hạn chế biến chứng và hỗ trợ duy trì sức khỏe tiêu hóa.

1. Bệnh Crohn là gì?

Bệnh Crohn là một bệnh viêm ruột mạn tính (IBD), xảy ra khi tình trạng viêm xuất hiện trong đường tiêu hóa. Bệnh có thể ảnh hưởng đến bất kỳ vị trí nào từ miệng đến hậu môn, nhưng thường gặp ở ruột non và đoạn đầu của đại tràng. Tình trạng viêm có thể diễn tiến từng đợt, xen kẽ giữa giai đoạn bùng phát triệu chứng và giai đoạn thuyên giảm.

Người mắc bệnh Crohn có thể gặp tiêu chảy kéo dài, đau hoặc quặn bụng, chán ăn, sụt cân, mệt mỏi; một số trường hợp còn xuất hiện thiếu máu, đau khớp, tổn thương da hoặc mắt. Mức độ và biểu hiện bệnh không giống nhau ở mỗi người, phụ thuộc vào vị trí cũng như mức độ viêm trong đường tiêu hóa.

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây bệnh Crohn vẫn chưa được xác định. Các chuyên gia cho rằng bệnh có liên quan đến sự tương tác phức tạp giữa hệ miễn dịch, yếu tố di truyền, môi trường và hệ vi sinh đường ruột. Điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát tình trạng viêm, giảm triệu chứng, hạn chế các đợt bùng phát và duy trì thời gian thuyên giảm.

2. Bệnh Crohn có nguy hiểm không? Các biến chứng có thể xảy ra

Mức độ nguy hiểm của bệnh Crohn không giống nhau ở mọi người, nhưng tình trạng viêm kéo dài hoặc kiểm soát bệnh chưa tốt có thể làm tăng nguy cơ tổn thương ruột và các vấn đề sức khỏe ngoài đường tiêu hóa.

Một số biến chứng bệnh Crohn có thể cần điều trị tại bệnh viện hoặc phẫu thuật. Những biến chứng đáng lưu ý gồm:

• Tắc nghẽn đường ruột: Viêm kéo dài có thể khiến thành ruột dày lên, hình thành mô sẹo và gây hẹp lòng ruột. Người bệnh có thể đau bụng, chướng bụng, buồn nôn hoặc nôn, đặc biệt khi tình trạng tắc nghẽn tiến triển.

• Rò tiêu hóa: Các ổ loét do viêm có thể ăn sâu qua thành ruột, tạo đường thông bất thường giữa ruột với cơ quan khác hoặc da. Rò có thể gây nhiễm trùng và hình thành áp xe.

• Áp xe: Là ổ chứa mủ do nhiễm trùng, có thể xuất hiện trong ổ bụng hoặc vùng quanh hậu môn. Một số trường hợp cần dùng kháng sinh, dẫn lưu hoặc phẫu thuật.

• Suy dinh dưỡng và thiếu máu: Tiêu chảy kéo dài, đau bụng, giảm ăn hoặc khả năng hấp thu chất dinh dưỡng bị ảnh hưởng có thể dẫn đến thiếu sắt, thiếu vitamin B12, sụt cân và suy dinh dưỡng.

• Biến chứng ngoài đường tiêu hóa: Bệnh Crohn có thể liên quan đến viêm khớp, tổn thương da và mắt, sỏi thận hoặc các bệnh lý ở gan và đường mật.

• Tăng nguy cơ ung thư đại tràng: Nguy cơ này đáng lưu ý hơn ở người có bệnh Crohn ảnh hưởng đến đại tràng, đặc biệt khi bệnh kéo dài. Vì vậy, bác sĩ có thể chỉ định nội soi đại tràng định kỳ tùy tình trạng và thời gian mắc bệnh.

Không phải người mắc Crohn đều gặp các biến chứng trên. Việc điều trị và theo dõi định kỳ nhằm kiểm soát tình trạng viêm, duy trì lui bệnh và hạn chế tổn thương tiến triển. Khi xuất hiện đau bụng dữ dội hoặc tăng nhanh, nôn nhiều, bụng chướng, sốt, đi ngoài ra nhiều máu hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi rõ rệt, người bệnh nên được khám sớm để đánh giá nguy cơ biến chứng.

3. Chẩn đoán bệnh Crohn như thế nào?

Chẩn đoán bệnh Crohn thường không dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ. Bác sĩ sẽ kết hợp khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh, khám lâm sàng cùng các xét nghiệm máu, phân, nội soi và chẩn đoán hình ảnh để xác định tình trạng viêm, vị trí tổn thương và loại trừ các bệnh có biểu hiện tương tự như viêm loét đại tràng hoặc nhiễm trùng đường ruột:

• Khám lâm sàng và khai thác tiền sử: Trước tiên, bác sĩ sẽ hỏi về thời gian xuất hiện và diễn biến các triệu chứng như tiêu chảy kéo dài, đau bụng, sụt cân, mệt mỏi hoặc đi ngoài ra máu. Tiền sử gia đình, bệnh lý trước đây, thuốc đang sử dụng và một số yếu tố lối sống cũng được xem xét. Bác sĩ đồng thời khám bụng và đánh giá các dấu hiệu bất thường khác.

• Xét nghiệm máu: Xét nghiệm máu có thể giúp phát hiện thiếu máu và các dấu hiệu phản ánh tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng. Một số chỉ số như protein C-reactive (CRP) có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng viêm, nhưng không thể tự xác định người bệnh có mắc Crohn hay không.

• Xét nghiệm phân: Xét nghiệm phân giúp tìm dấu hiệu viêm trong đường ruột và loại trừ một số nguyên nhân khác gây tiêu chảy, đặc biệt là nhiễm trùng. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các chất chỉ điểm viêm trong phân như calprotectin để hỗ trợ đánh giá tình trạng viêm đường ruột.

• Nội soi tiêu hóa và sinh thiết: Nội soi, đặc biệt là nội soi đại tràng khảo sát cả hồi tràng, có vai trò quan trọng trong chẩn đoán bệnh Crohn. Bác sĩ có thể quan sát trực tiếp niêm mạc, phát hiện các vùng viêm, loét hoặc tổn thương bất thường và lấy mẫu mô làm sinh thiết để kiểm tra dưới kính hiển vi.

• Chẩn đoán hình ảnh: CT hoặc MRI có thể được chỉ định để đánh giá ruột non, mức độ viêm và một số biến chứng của bệnh Crohn. Trong đó, CT enterography hoặc MR enterography giúp khảo sát ruột non chi tiết hơn; MRI có thể được ưu tiên trong một số trường hợp nhằm hạn chế tiếp xúc với tia X.

• Nội soi viên nang trong một số trường hợp: Khi cần khảo sát ruột non mà các phương pháp khác chưa cung cấp đủ thông tin, bác sĩ có thể cân nhắc nội soi viên nang. Người bệnh nuốt một viên nang có gắn camera để ghi lại hình ảnh niêm mạc đường tiêu hóa. Tuy nhiên, phương pháp này không phù hợp nếu nghi ngờ hẹp hoặc tắc ruột vì viên nang có nguy cơ bị mắc lại.

Nhìn chung, chẩn đoán bệnh Crohn cần được thực hiện theo từng trường hợp cụ thể. Bác sĩ sẽ tổng hợp triệu chứng, kết quả xét nghiệm, nội soi, sinh thiết và hình ảnh học để đưa ra chẩn đoán, đồng thời loại trừ những bệnh lý tiêu hóa có biểu hiện tương tự.

4. Hướng dẫn điều trị bệnh Crohn và cách phòng ngừa hiệu quả

Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn bệnh Crohn, nhưng điều trị đúng có thể kiểm soát tình trạng viêm, hạn chế các đợt bùng phát và duy trì giai đoạn lui bệnh lâu dài. Phác đồ được lựa chọn tùy vào vị trí tổn thương, mức độ viêm, triệu chứng và biến chứng của từng người.

4.1. Điều trị bệnh Crohn bằng thuốc

Thuốc là một trong những phương pháp chính trong điều trị bệnh Crohn. Bác sĩ có thể chỉ định corticosteroid trong thời gian ngắn để kiểm soát đợt viêm, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc sinh học hoặc một số thuốc phân tử nhỏ tùy tình trạng cụ thể. Người bệnh không nên tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi liều thuốc vì có thể làm bệnh tái phát hoặc tăng nguy cơ biến chứng.

4.2. Dinh dưỡng và điều chỉnh chế độ ăn

Không có một chế độ ăn cố định phù hợp cho tất cả người mắc bệnh Crohn. Người bệnh nên duy trì chế độ ăn cân bằng, đủ năng lượng và theo dõi những thực phẩm có khả năng làm triệu chứng như tiêu chảy, đầy bụng hoặc đau bụng tăng lên. Trường hợp có thiếu hụt dinh dưỡng, bác sĩ có thể tư vấn bổ sung vitamin, khoáng chất hoặc liệu pháp dinh dưỡng phù hợp.

4.3. Khi nào cần phẫu thuật?

Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi bệnh Crohn gây biến chứng như tắc ruột, áp xe, rò, chảy máu nặng hoặc tình trạng viêm không đáp ứng với thuốc. Phẫu thuật giúp xử lý tổn thương và biến chứng nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ bệnh tái phát, vì vậy người bệnh vẫn cần được theo dõi sau can thiệp.

4.4. Phòng ngừa bệnh Crohn có được không?

Nguyên nhân chính xác của Crohn hiện chưa được xác định nên chưa có biện pháp nào đảm bảo phòng ngừa bệnh Crohn hoàn toàn. Tuy nhiên, người bệnh có thể chủ động hạn chế các yếu tố làm bệnh diễn biến bất lợi, đặc biệt là không hút thuốc, tuân thủ thuốc theo hướng dẫn, tái khám định kỳ và xây dựng chế độ ăn phù hợp với tình trạng tiêu hóa.

Với người đã được chẩn đoán, việc theo dõi triệu chứng và phát hiện sớm dấu hiệu bùng phát có ý nghĩa quan trọng. Khi xuất hiện tiêu chảy kéo dài, đau bụng tăng, sụt cân, đi ngoài ra máu hoặc các triệu chứng bất thường khác, nên trao đổi với bác sĩ tiêu hóa để được đánh giá và điều chỉnh cách chữa bệnh Crohn phù hợp thay vì tự điều trị tại nhà.

Tóm lại, bệnh Crohn là bệnh viêm mạn tính đường tiêu hóa, có thể diễn tiến từng đợt và gây ảnh hưởng đến sức khỏe nếu không được kiểm soát phù hợp. Việc thăm khám, chẩn đoán sớm và tuân thủ phác đồ điều trị giúp kiểm soát triệu chứng, hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau bụng kéo dài, tiêu chảy dai dẳng, sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa để được đánh giá cụ thể.