Viêm túi thừa đại tràng: Nguyên nhân, triệu chứng, và điều trị hiệu quả

Viêm túi thừa đại tràng xảy ra khi các túi thừa hình thành trên thành đại tràng bị viêm, có thể gây đau bụng, sốt, rối loạn tiêu hóa và một số biến chứng nếu không được xử trí phù hợp. Tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, cách chẩn đoán và điều trị giúp người bệnh chủ động thăm khám, kiểm soát tình trạng và hạn chế nguy cơ tái phát.

1. Viêm túi thừa đại tràng là gì?

Viêm túi thừa đại tràng là tình trạng một hoặc nhiều túi thừa hình thành trên thành đại tràng bị viêm, đôi khi kèm nhiễm trùng. Túi thừa là những túi nhỏ phình ra qua các điểm yếu của thành đại tràng, thường gặp ở đoạn đại tràng sigma. Khi túi thừa chưa viêm, tình trạng này được gọi là túi thừa đại tràng và nhiều người không có triệu chứng.

Khi xuất hiện viêm, người bệnh có thể gặp triệu chứng viêm túi thừa đại tràng như đau bụng, thường rõ ở vùng bụng dưới bên trái, sốt, buồn nôn, táo bón hoặc tiêu chảy và đau khi ấn vào bụng. Mức độ biểu hiện có thể khác nhau tùy từng trường hợp.

Hiện nay, nguyên nhân viêm túi thừa đại tràng chưa được xác định hoàn toàn. Các túi thừa có xu hướng hình thành theo thời gian tại những vị trí thành đại tràng yếu; tuổi cao, chế độ ăn ít chất xơ, thừa cân, hút thuốc, ít vận động và một số yếu tố khác có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Cần phân biệt viêm túi thừa cấp với tình trạng viêm túi thừa đại tràng mạn tính hoặc các triệu chứng kéo dài liên quan đến bệnh túi thừa. Trường hợp có đau bụng kéo dài, tái diễn hoặc thay đổi thói quen đi tiêu, người bệnh nên được bác sĩ thăm khám để xác định nguyên nhân, thay vì tự chẩn đoán.

2. Viêm túi thừa đại tràng có nguy hiểm không?

Viêm túi thừa đại tràng không phải trường hợp nào cũng nguy hiểm. Nếu tình trạng viêm ở mức độ nhẹ, không có biến chứng, người bệnh có thể được điều trị và theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ. Tuy nhiên, khi viêm tiến triển nặng hoặc xuất hiện biến chứng, bệnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và cần điều trị tại bệnh viện.

Một số biến chứng đáng lưu ý của viêm túi thừa đại tràng gồm:

• Áp xe: Hình thành ổ chứa mủ tại khu vực viêm, có thể cần dùng kháng sinh hoặc dẫn lưu nếu ổ áp xe lớn, không đáp ứng điều trị.

• Thủng đại tràng: Thành đại tràng xuất hiện lỗ thủng, khiến dịch và vi khuẩn trong ruột thoát ra ổ bụng, có thể gây viêm phúc mạc.

• Tắc ruột: Tình trạng viêm và tổn thương tại đại tràng có thể gây hẹp hoặc cản trở lưu thông trong lòng ruột.

• Rò: Hình thành đường thông bất thường giữa đại tràng với các cơ quan lân cận như bàng quang hoặc âm đạo.

Với viêm túi thừa đại tràng mạn tính hoặc các triệu chứng kéo dài, người bệnh cũng không nên chủ quan. Việc điều trị cần dựa trên mức độ viêm, triệu chứng, tiền sử tái phát và nguy cơ biến chứng thay vì tự dùng thuốc tại nhà. Trường hợp có đau bụng tăng nhanh, sốt, nôn nhiều, bụng chướng, không đi ngoài hoặc trung tiện được, hoặc có máu trong phân cần được khám sớm để loại trừ biến chứng.

3. Điều trị viêm túi thừa đại tràng bằng cách nào?

Cách chữa viêm túi thừa đại tràng phụ thuộc vào mức độ viêm, tình trạng sức khỏe và việc có xuất hiện biến chứng như áp xe, thủng ruột, tắc ruột hay viêm phúc mạc hay không. Với trường hợp viêm túi thừa đại tràng cấp không biến chứng và triệu chứng nhẹ, người bệnh có thể được điều trị ngoại trú dưới sự theo dõi của bác sĩ. Trường hợp nặng hoặc có biến chứng thường cần nhập viện để điều trị tích cực hơn.

3.1. Điều trị nội khoa

Với trường hợp nhẹ, bác sĩ có thể hướng dẫn người bệnh nghỉ ngơi, điều chỉnh chế độ ăn trong giai đoạn cấp và sử dụng thuốc giảm đau phù hợp. Một số người có thể được khuyến nghị dùng chế độ ăn lỏng trong thời gian ngắn, sau đó từng bước trở lại chế độ ăn bình thường khi triệu chứng cải thiện.

Kháng sinh không phải lúc nào cũng cần thiết. Theo Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (AGA), người có viêm túi thừa đại tràng cấp không biến chứng, triệu chứng nhẹ và hệ miễn dịch bình thường có thể không cần dùng kháng sinh thường quy. Thuốc thường được cân nhắc khi người bệnh có bệnh nền, suy giảm miễn dịch, nôn ói, triệu chứng kéo dài hoặc có những dấu hiệu cho thấy nguy cơ tiến triển thành bệnh phức tạp cao hơn.

3.2. Điều trị khi có biến chứng

Nếu viêm túi thừa đại tràng gây áp xe, bác sĩ có thể sử dụng kháng sinh với áp xe nhỏ; áp xe lớn hoặc không đáp ứng điều trị có thể cần dẫn lưu. Các biến chứng nghiêm trọng hơn như thủng đại tràng, viêm phúc mạc, tắc ruột hoặc rò có thể cần can thiệp phẫu thuật.

Phẫu thuật cũng có thể được cân nhắc ở một số người bị tái phát hoặc có triệu chứng kéo dài. Tuy nhiên, quyết định phẫu thuật không nên chỉ dựa vào số lần tái phát mà cần xem xét mức độ bệnh, nguy cơ biến chứng, bệnh lý đi kèm và lợi ích – nguy cơ đối với từng người.

3.3. Điều trị viêm túi thừa đại tràng mạn tính và phòng tái phát

Với viêm túi thừa đại tràng mạn tính hoặc tình trạng đau bụng kéo dài sau đợt viêm cấp, bác sĩ cần đánh giá để xác định còn tình trạng viêm hay có nguyên nhân khác gây triệu chứng. AGA khuyến nghị có thể cần kết hợp chẩn đoán hình ảnh và nội soi đại tràng khi triệu chứng kéo dài.

Sau khi tình trạng cấp tính ổn định, người bệnh nên duy trì chế độ ăn chất lượng, tăng thực phẩm giàu chất xơ theo khả năng dung nạp, vận động thường xuyên, duy trì cân nặng phù hợp và không hút thuốc. Những thay đổi này có thể giúp giảm nguy cơ tái phát.

Lưu ý: Người bệnh không nên tự mua kháng sinh hoặc tự điều trị tại nhà khi xuất hiện đau bụng dữ dội, sốt, nôn nhiều, chướng bụng hoặc đi ngoài ra máu. Việc lựa chọn cách chữa viêm túi thừa đại tràng cần được bác sĩ đánh giá dựa trên triệu chứng và mức độ bệnh.

4. Cách phòng ngừa viêm túi thừa đại tràng hiệu quả

Không phải mọi trường hợp viêm túi thừa đại tràng đều có thể phòng tránh hoàn toàn. Tuy nhiên, duy trì chế độ ăn uống và lối sống lành mạnh có thể góp phần giảm nguy cơ hình thành bệnh và hạn chế các đợt viêm tái phát.

Để phòng ngừa viêm túi thừa đại tràng, người bệnh nên:

• Bổ sung chất xơ từ thực phẩm: Ưu tiên rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt trong khẩu phần hằng ngày. Chất xơ giúp tăng khối lượng và làm mềm phân, từ đó hỗ trợ quá trình đi tiêu và hạn chế táo bón. Nếu trước đây ăn ít chất xơ, nên tăng từ từ để cơ thể thích nghi, đồng thời uống đủ nước để giảm đầy hơi, chướng bụng.

• Uống đủ nước và hạn chế táo bón: Táo bón kéo dài có thể khiến việc đi ngoài khó khăn. Vì vậy, bên cạnh tăng chất xơ, cần duy trì lượng nước phù hợp với nhu cầu của cơ thể và tình trạng sức khỏe.

• Vận động thường xuyên, kiểm soát cân nặng: Duy trì hoạt động thể chất đều đặn và kiểm soát cân nặng có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh túi thừa có triệu chứng cũng như viêm túi thừa cấp. Người ít vận động nên bắt đầu với những hình thức phù hợp như đi bộ, đạp xe hoặc các bài tập nhẹ, sau đó tăng dần cường độ tùy khả năng.

• Hạn chế thịt đỏ và bỏ thuốc lá: Một số nghiên cứu được NIDDK tổng hợp cho thấy chế độ ăn nhiều thịt đỏ có thể liên quan đến nguy cơ viêm túi thừa cao hơn. Vì vậy, nên xây dựng khẩu phần cân đối, tăng thực phẩm có nguồn gốc thực vật và hạn chế thịt đỏ. Người hút thuốc cũng nên chủ động cai thuốc để góp phần giảm các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh.

• Không tự ý kiêng khem quá mức: Bằng chứng hiện nay không cho thấy cần phải loại bỏ những thực phẩm này ở hầu hết người mắc bệnh túi thừa. Điều quan trọng hơn là duy trì chế độ ăn cân bằng, giàu chất xơ và phù hợp với khả năng dung nạp của mỗi người.

NICE khuyến nghị người có bệnh túi thừa duy trì chế độ ăn lành mạnh, vận động, kiểm soát cân nặng và bỏ thuốc lá để giảm nguy cơ tiến triển thành viêm túi thừa cấp.

Tóm lại, viêm túi thừa đại tràng có thể gây ra các triệu chứng từ nhẹ đến nghiêm trọng, đặc biệt khi xuất hiện biến chứng như áp xe, thủng hoặc viêm phúc mạc. Chủ động nhận biết dấu hiệu bất thường, thăm khám và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ giúp kiểm soát bệnh và hạn chế nguy cơ biến chứng. Nếu đau bụng kéo dài, sốt hoặc rối loạn tiêu hóa bất thường, người bệnh nên đi khám sớm để được đánh giá phù hợp.