Bà bầu bị ngộ độc thực phẩm nên làm gì để an toàn cho mẹ và bé?

Bà bầu bị ngộ độc thực phẩm có thể gặp các triệu chứng như buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc sốt. Trong thai kỳ, tình trạng mất nước và nhiễm khuẩn nếu không được xử lý đúng cách có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và thai nhi. Vì vậy, mẹ bầu cần nhận biết dấu hiệu bất thường và biết khi nào nên đi khám để được xử trí kịp thời.

1. Bà bầu bị ngộ độc thực phẩm có những triệu chứng gì?

Bà bầu bị ngộ độc thực phẩm thường xuất hiện các biểu hiện về tiêu hóa sau khi ăn hoặc uống phải thực phẩm nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc độc tố. Mức độ triệu chứng phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Buồn nôn, nôn: Có thể xuất hiện đột ngột, kèm cảm giác khó chịu hoặc đau vùng bụng.

• Đau bụng, tiêu chảy: Mẹ bầu có thể đi ngoài nhiều lần, phân lỏng, đôi khi kèm đau quặn. Tình trạng bà bầu bị tiêu chảy do ngộ độc cần được theo dõi vì nôn và tiêu chảy kéo dài có thể gây mất nước.

• Sốt, ớn lạnh: Một số trường hợp có thể sốt kèm mệt mỏi, đau đầu hoặc đau nhức cơ thể.

• Mệt mỏi, dấu hiệu mất nước: Nôn hoặc tiêu chảy nhiều khiến mẹ bầu khát nước, khô miệng, tiểu ít, chóng mặt hoặc yếu người. Nếu bà bầu đau bụng đi ngoài kèm các dấu hiệu này, nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và xử trí phù hợp.

Đặc biệt, ngộ độc thực phẩm khi mang thai do một số tác nhân như Listeria monocytogenes có thể không biểu hiện rầm rộ mà chỉ gây sốt, mệt mỏi hoặc các triệu chứng giống cúm. Tuy nhiên, nhiễm Listeria trong thai kỳ có thể liên quan đến các biến chứng nghiêm trọng như sảy thai, sinh non hoặc nhiễm trùng ở trẻ sơ sinh. Vì vậy, mẹ bầu cần đi khám sớm nếu sốt, nôn hoặc tiêu chảy kéo dài, có dấu hiệu mất nước hay cảm thấy sức khỏe bất thường sau khi ăn thực phẩm nghi ngờ.

2. Ngộ độc thực phẩm khi mang thai có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Ngộ độc thực phẩm khi mang thai có ảnh hưởng trực tiếp và đặc biệt nghiêm trọng đến thai nhi. Theo các minh chứng y khoa từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, phụ nữ mang thai thuộc nhóm đối tượng có rủi ro cao dễ mắc bệnh và gặp biến chứng nặng do các mầm bệnh truyền qua đường ăn uống. Một số trường hợp chỉ gây rối loạn tiêu hóa và tự hồi phục, trong khi nhiễm các tác nhân nguy hiểm như Listeria monocytogenes có thể làm tăng nguy cơ:

• Sảy thai hoặc thai chết lưu

• Sinh non

• Nhiễm trùng ở trẻ sơ sinh, thậm chí có thể diễn tiến nghiêm trọng sau khi chào đời

• Mất nước và rối loạn điện giải ở người mẹ nếu nôn, tiêu chảy kéo dài, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe thai kỳ.

Ở một số bệnh nhiễm khuẩn, tác nhân gây bệnh có thể xâm nhập vào máu của mẹ và truyền qua nhau thai đến thai nhi. Vì vậy, bà bầu bị ngộ độc thực phẩm kèm sốt, mệt mỏi bất thường, nôn hoặc tiêu chảy kéo dài cần được thăm khám sớm. Tương tự, nếu bà bầu bị ngộ độc thức ăn và có dấu hiệu mất nước, đau bụng nhiều hoặc bất thường về thai máy, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí phù hợp. Không nên tự ý dùng thuốc, đặc biệt là thuốc kháng sinh, trong thai kỳ.

3. Bà bầu ngộ độc thực phẩm phải làm sao để hạn chế mất nước và biến chứng?

Khi gặp tình trạng ngộ độc thực phẩm khi mang thai, cơ thể thường xuất hiện các triệu chứng tiêu hóa như tiêu chảy, đau bụng hoặc co thắt dạ dày, nôn mửa và sốt. Trong trường hợp bà bầu bị tiêu chảy do ngộ độc hoặc bà bầu đau bụng đi ngoài, biện pháp can thiệp đầu tiên và quan trọng nhất theo khuyến cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ là phải uống thật nhiều nước và bổ sung chất lỏng liên tục để ngăn ngừa mất nước. Tình trạng mất nước do tiêu chảy và nôn mửa có thể nhanh chóng dẫn đến các dấu hiệu suy kiệt nguy hiểm như khô miệng và họng, ít tiểu tiện hoặc cảm giác chóng mặt khi đứng dậy. Việc chủ động bù dịch kịp thời giúp duy trì thể tích tuần hoàn cần thiết cho cơ thể mẹ và đảm bảo sự ổn định cho thai nhi.

Bên cạnh việc bù nước, can thiệp y tế sớm là cách để ngăn ngừa các biến chứng sản khoa và toàn thân nghiêm trọng. Phụ nữ mang thai có nguy cơ nhiễm vi khuẩn Listeria cao gấp 10 lần so với người trưởng thành khỏe mạnh không mang thai. Tình trạng nhiễm trùng xâm lấn trong thai kỳ có thể dẫn đến những hậu quả nặng nề như sảy thai, thai chết lưu, sinh non hoặc nhiễm trùng đe dọa tính mạng của trẻ sơ sinh. Ngoài ra, ngộ độc thực phẩm do các mầm bệnh nguy hiểm còn tiềm ẩn nguy cơ gây suy thận, viêm màng não, hoặc tổn thương não và hệ thần kinh.

Để kiểm soát và hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng, thai phụ cần đến cơ sở y tế ngay lập tức khi xuất hiện các triệu chứng cảnh báo như:

• Sốt cao trên 38,9°C

• Tiêu chảy kéo dài trên 3 ngày, tiêu chảy ra máu

• Nôn mửa liên tục không thể giữ được chất lỏng trong cơ thể.

Về mặt quản lý lâm sàng, các hướng dẫn y tế quy định thực hiện xét nghiệm cấy máu để chẩn đoán xác định các trường hợp nghi ngờ nhiễm trùng xâm lấn, đồng thời không khuyến cáo sử dụng xét nghiệm phân hay xét nghiệm huyết thanh để chẩn đoán Listeria cá thể do độ nhạy kém. Tùy thuộc vào đánh giá lâm sàng, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ điều trị kháng sinh phù hợp như ampicillin đường uống hoặc phối hợp ampicillin tiêm tĩnh mạch với gentamicin để tiêu diệt mầm bệnh kịp thời và bảo vệ an toàn cho thai nhi.

4. Cách phòng ngừa ngộ độc thực phẩm khi mang thai

Để hạn chế nguy cơ bà bầu bị ngộ độc thực phẩm, CDC và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo thai phụ cần áp dụng nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn thực phẩm cơ bản kết hợp với việc lựa chọn các loại thực phẩm an toàn trong chế độ ăn hằng ngày:

• Giữ vệ sinh khi chế biến: Rửa tay bằng xà phòng trước, trong và sau khi chuẩn bị thức ăn. Rau củ, trái cây nên được rửa kỹ dưới vòi nước sạch. Thớt, dao, dụng cụ và bề mặt bếp cần được vệ sinh sau khi tiếp xúc với thực phẩm sống.
• Tách riêng thực phẩm sống và chín: Thịt, cá, hải sản sống, trứng nên được bảo quản và chế biến riêng với thực phẩm đã nấu chín hoặc ăn ngay. Không dùng chung thớt, đĩa cho thực phẩm sống và thức ăn chín nếu chưa được làm sạch.
• Nấu chín kỹ thức ăn: Thịt, gia cầm, hải sản và trứng cần được nấu chín hoàn toàn. Thịt gia cầm nên đạt nhiệt độ bên trong khoảng 74°C, thịt xay 71°C và thịt nguyên miếng 63°C, sau đó để nghỉ ít nhất 3 phút trước khi ăn. Trứng nên được nấu đến khi cả lòng trắng và lòng đỏ đều đông lại.
• Bảo quản thực phẩm đúng cách: Tủ lạnh nên duy trì ở mức 4°C hoặc thấp hơn. Không để thực phẩm dễ hỏng ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ hoặc quá 1 giờ khi nhiệt độ môi trường trên 32°C. Thực phẩm đông lạnh cần được rã đông trong tủ lạnh, nước lạnh hoặc lò vi sóng thay vì để trên bàn bếp.
• Hạn chế thực phẩm có nguy cơ nhiễm khuẩn cao: Mẹ bầu nên tránh sữa và phô mai làm từ sữa chưa tiệt trùng, thịt nguội hoặc pa-tê bảo quản lạnh nếu chưa được hâm nóng, hải sản sống, hải sản hun khói bảo quản lạnh, mầm cây sống và các món salad chế biến sẵn không rõ điều kiện vệ sinh. Hải sản nên được nấu chín kỹ và ưu tiên những loại ít thủy ngân.
• Chú ý nguồn gốc thực phẩm: Không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng hoặc thuộc danh sách bị thu hồi do nguy cơ nhiễm khuẩn. Những thói quen này đặc biệt quan trọng với bà bầu bị ngộ độc thực phẩm, bởi một số tác nhân gây bệnh có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi.

Ngộ độc thực phẩm khi mang thai có thể chỉ gây rối loạn tiêu hóa nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến thai kỳ, đặc biệt khi nhiễm các tác nhân như Listeria. Nếu mẹ bầu xuất hiện sốt, nôn, tiêu chảy kéo dài hoặc dấu hiệu mất nước, nên đi khám sớm để được xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp. Chủ động ăn chín uống sôi, giữ vệ sinh khi chế biến và lựa chọn thực phẩm an toàn là những cách quan trọng giúp giảm nguy cơ bà bầu bị ngộ độc thực phẩm.