Trẻ mọc răng bị sốt và đi ngoài có nguy hiểm không và cha mẹ cần làm gì?
Hiện tượng trẻ mọc răng bị sốt và đi ngoài xuất hiện đồng thời khiến không ít cha mẹ hoang mang. Nhiều phụ huynh cho rằng đây chỉ là phản ứng sinh lý “tước mọc răng” bình thường nên chủ quan. Tuy nhiên, các nghiên cứu y khoa khẳng định mọc răng không trực tiếp gây sốt cao hay tiêu chảy cấp. Việc nhận biết đúng nguyên nhân, phân biệt giữa mấu răng nhú lên và tình trạng trẻ mọc răng bị tiêu chảy do nhiễm khuẩn sẽ giúp phụ huynh xử trí kịp thời, bảo vệ sức khỏe đường ruột cho bé.
1. Nguyên nhân khiến trẻ mọc răng bị sốt và đi ngoài cùng lúc là gì?
1.1. Tại sao giai đoạn mọc răng trẻ hay cho tay vào miệng gây nhiễm khuẩn đường ruột?
Trong giai đoạn từ 6 đến 24 tháng tuổi, nướu của trẻ bị sưng tấy và ngứa ngáy do mầm răng nhú lên. Phản ứng tự nhiên của bé là gặm đồ chơi, cho tay hoặc bất kỳ vật dụng nào vào miệng để xoa dịu cảm giác khó chịu.
Đây chính là con đường ngắn nhất đưa các loại vi khuẩn, virus (như Rotavirus, Norovirus, E. coli) từ môi trường ngoài vào hệ tiêu hóa. Tình trạng nhiễm khuẩn đường ruột này mới là nguyên nhân thực sự khiến bé mọc răng bị đi ngoài chứ không phải do bản thân chiếc răng nhú ra.
1.2. Sự thay đổi sinh lý và hệ miễn dịch của bé khi mọc răng ảnh hưởng thế nào đến hệ tiêu hóa?
Giai đoạn mọc răng trùng hợp với thời điểm lượng kháng thể nhận từ mẹ qua sữa tụt giảm mạnh, trong khi hệ miễn dịch tự thân của trẻ chưa hoàn thiện. Sự suy giảm miễn dịch khoảng lùi này làm cho trẻ cực kỳ nhạy cảm với mầm bệnh.
Khi mầm bệnh xâm nhập, cơ thể sẽ khởi động phản ứng viêm gây sốt và rối loạn nhu động ruột. Do đó, hiện tượng trẻ mọc răng bị sốt và đi ngoài cùng lúc bản chất là hai phản ứng song song: sốt và tiêu chảy là dấu hiệu cơ thể đang chống lại vi sinh vật ngoại lai.
2. Làm sao để phân biệt trẻ mọc răng bị tiêu chảy với tiêu chảy do nhiễm trùng?
2.1. Dấu hiệu bé mọc răng bị đi ngoài nhẹ (tước mọc răng) khác gì so với tiêu chảy cấp?
Hiện tượng đi ngoài sinh lý nhẹ (dân gian gọi là tước mọc răng) chỉ khiến phân của bé hơi sệt, mềm hoặc sủi bọt nhẹ, số lần đi tiêu chỉ khoảng 1 – 2 lần/ngày và tự hết sau 2 – 3 ngày. Trẻ vẫn ăn uống, chơi đùa bình thường và không có biểu hiện mất nước.
Ngược lại, nếu bé mọc răng bị sốt và tiêu chảy do nhiễm trùng, trẻ sẽ đi ngoài phân lỏng xối xả nhiều nước từ 3 lần/ngày trở lên (có thể tới 10 – 20 lần/ngày), phân có mùi chua hôi, nhầy hoặc kèm máu.
2.2. Trẻ mọc răng bị sốt đi ngoài mấy ngày thì tự khỏi?
Sự khó chịu ở nướu do mọc răng chỉ kéo dài khoảng 2 đến 3 ngày. Nếu trẻ chỉ bị xáo trộn nhẹ đường tiêu hóa do sinh lý, triệu chứng sẽ biến mất nhanh chóng khi thân răng nhú qua nướu.
Thắc mắc trẻ mọc răng đi ngoài mấy ngày thì khỏi được các bác sĩ giải thích: nếu tình trạng trẻ mọc răng sốt đi ngoài kéo dài trên 24 – 48 giờ ở trẻ dưới 2 tuổi hoặc trên 3 ngày ở trẻ lớn hơn, đó chắc chắn là dấu hiệu tiêu chảy nhiễm khuẩn (như nhiễm Rotavirus kéo dài 3 – 8 ngày) và cần được điều trị y khoa.
3. Tình trạng bé mọc răng bị sốt và tiêu chảy kéo dài bao lâu là bình thường?
Ngưỡng sinh lý an toàn cho hiện tượng bé mọc răng bị đi ngoài là phân chỉ lỏng nhẹ, không chứa nhầy máu, số lần đi tiêu không vượt quá 2 lần/ngày so với mức bình thường của trẻ.
Về thời gian, câu trả lời cho câu hỏi trẻ mọc răng đi ngoài mấy ngày ở ngưỡng sinh lý là không quá 2 – 3 ngày. Thân nhiệt của trẻ chỉ tăng nhẹ (dưới 38°C) do phản ứng viêm tại chỗ ở nướu và trẻ hoàn toàn không bị lơ mơ hay bỏ bú.
Tuy nhiên, tình trạng trẻ mọc răng bị sốt và đi ngoài trở nên nguy hiểm khi sốt cao từ 38°C trở lên (đặc biệt là trên 38°C ở trẻ dưới 3 tháng hoặc trên 40°C ở mọi lứa tuổi). Đi kèm với đó là tần suất đi ngoài dày đặc (mỗi 1 – 2 giờ/lần), phân có lẫn máu tươi hoặc màu đen như hắc ín, nôn ói liên tục dịch xanh/vàng hoặc có mùi cà phê.
Đây là cảnh báo tiêu chảy cấp nguy cơ đe dọa tính mạng do mất nước và rối loạn điện giải nhanh chóng.
Tình trạng trẻ mọc răng bị sốt và đi ngoài trở nên nguy hiểm khi sốt cao từ 38°C trở lên
4. Cách chăm sóc và xử trí đúng cách khi trẻ mọc răng bị sốt và đi ngoài là gì?
4.1. Làm sao để hạ sốt an toàn cho bé mọc răng bị sốt tại nhà?
Khi trẻ mọc răng bị sốt và đi ngoài, cha mẹ nên lau người cho bé bằng nước ấm, mặc quần áo thoáng mát. Nếu trẻ sốt và quấy khóc nhiều, có thể tham khảo ý kiến bác sĩ để dùng Acetaminophen (Paracetamol) đúng liều lượng theo cân nặng.
Tuyệt đối không tự ý dùng gel bôi giảm đau chứa Benzocaine hay Lidocaine vì có thể gây biến chứng Methemoglobinemia nguy hiểm tính mạng, suy hô hấp hoặc ngừng tim. Cũng không dùng các loại vòng đeo cổ mọc răng bằng hổ phách do nguy cơ gây hóc, ngạt thở.
4.2. Trẻ mọc răng bị tiêu chảy nên uống thuốc gì và bổ sung Oresol ra sao để bù nước?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo giải pháp sống còn khi trẻ mọc răng bị tiêu chảy là bổ sung dung dịch bù nước đường uống Oresol (ORS) nồng độ thẩm thấu thấp kết hợp bổ sung Kẽm (Zinc) trong 10 – 14 ngày để giảm độ nghiêm trọng và thời gian mắc tiêu chảy.
Cần pha Oresol chính xác theo đúng tỷ lệ hướng dẫn trên bao bì bằng nước đun sôi để nguội. Cho bé uống từng muỗng nhỏ liên tục. Tuyệt đối không cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy của người lớn hay tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.
5. Trẻ mọc răng bị đi ngoài nên ăn gì và kiêng ăn gì để nhanh khỏi?
Khi trẻ mọc răng sốt đi ngoài, nguyên tắc quan trọng là không ép trẻ nhịn ăn mà cần tiếp tục duy trì dinh dưỡng để phục hồi niêm mạc ruột. Mẹ nên tiếp tục cho bé bú sữa mẹ hoặc sữa công thức bình thường.
Với trẻ đã ăn dặm, hãy cho ăn các món cháo loãng, súp nấu từ thịt lợn nạc, thịt gà, cà rốt, khoai tây, sữa chua chứa lợi khuẩn. Chế độ ăn BRAT (chuối, gạo, táo, bánh mì nướng) trước đây hiện đã không còn được khuyến cáo vì thiếu đạm và chất béo khiến ruột chậm phục hồi.
Để tình trạng bé mọc răng bị sốt và tiêu chảy nhanh thuyên giảm, cha mẹ tuyệt đối loại bỏ các loại nước ngọt có gas, nước trái cây đóng hộp chứa quá nhiều đường hóa học vì chúng làm tăng áp suất thẩm thấu kéo nước vào lòng ruột khiến tiêu chảy nặng hơn.
Tránh các món ăn nhiều mỡ, đồ chiên xào hâm lại nhiều lần, sữa chưa tiệt trùng hoặc đồ ăn tái sống. Không tự pha chế các loại nước bù điện giải tự làm tại nhà vì sai tỷ lệ muối đường có thể gây ngộ độc cho bé.
6. Khi nào cha mẹ cần đưa bé mọc răng bị sốt và tiêu chảy đến gặp bác sĩ ngay?
Mất nước là biến chứng nguy hiểm nhất khiến trẻ mọc răng bị đi ngoài gặp nguy hiểm tính mạng. Cha mẹ cần đưa bé đi cấp cứu ngay nếu thấy các dấu hiệu: Mắt thâm quầng trũng sâu, môi khô nứt nẻ, khóc không có nước mắt, thóp trước bị lõm xuống, không đi tiểu hoặc không có tã ướt trong suốt 3 giờ liên tục. Trẻ có biểu hiện lừ đừ, mệt mỏi cực độ, bàn tay chân lạnh ngắt hoặc da nếp véo tự do trở lại rất chậm (trên 2 giây).
Bắt buộc phải đưa bé đi khám chuyên khoa ngay nếu tình trạng trẻ mọc răng bị sốt và đi ngoài có một trong các yếu tố:
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C trở lên;
- Trẻ ở mọi lứa tuổi sốt liên tục trên 40°C hoặc sốt kéo dài trên 24 – 48 giờ;
- Tiêu chảy kéo dài trên 1 – 2 ngày không thuyên giảm.
Ngoài ra, việc trẻ mọc răng đi ngoài mấy ngày đi kèm biểu hiện bỏ bú hoàn toàn, co giật hoặc nôn ói liên tục đều cần sự can thiệp y tế khẩn cấp.
Toam lại, tình trạng trẻ mọc răng bị sốt và đi ngoài không phải là phản ứng sinh lý đơn thuần do răng nhú lên mà chủ yếu xuất phát từ vi khuẩn, virus xâm nhập đường tiêu hóa qua thói quen gặm đồ vật. Việc chủ động bù nước bằng Oresol, bổ sung kẽm và theo dõi sát các dấu hiệu mất nước sẽ giúp bé vượt qua giai đoạn này an toàn.
Nếu phụ huynh nhận thấy bé có bất kỳ dấu hiệu sốt cao, tiêu chảy kéo dài hoặc mất nước nguy hiểm, hãy đưa bé đến thăm khám trực tiếp tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Thu Cúc để được các bác sĩ Nhi khoa giàu kinh nghiệm chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ điều trị kịp thời.
