Trẻ ăn dặm bị tiêu chảy do nguyên nhân nào và xử trí ra sao cho an toàn?

Giai đoạn chuyển từ sữa sang thức ăn thô là cột mốc quan trọng nhưng cũng khiến nhiều trẻ ăn dặm bị tiêu chảy. Khi trẻ mới ăn dặm bị đi ngoài, cha mẹ cần hiểu rõ nguyên nhân và biết cách chăm sóc chuẩn y khoa để bảo vệ hệ tiêu hóa non nớt của con.

1. Nguyên nhân khiến trẻ mới ăn dặm bị đi ngoài hoặc rối loạn tiêu hóa là gì?

Khi bắt đầu ăn dặm, hệ tiêu hóa của trẻ phải thích nghi với nhiều loại thực phẩm và cách tiêu hóa mới. Một số nguyên nhân thường gặp khiến bé bị đi ngoài hoặc rối loạn tiêu hóa gồm:

Hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện: Đường ruột của bé chưa sản xuất đầy đủ enzyme để tiêu hóa hoàn toàn tinh bột phức hợp, đạm hoặc chất xơ từ các thực phẩm mới. Sự thay đổi này có thể làm tăng tiết dịch ruột, khiến phân lỏng hơn bình thường.
Dị ứng thực phẩm hoặc bất dung nạp lactose: Bé có thể bị tiêu chảy do dị ứng với đạm sữa bò, đậu nành, trứng hoặc hải sản. Sau viêm đường ruột, lượng enzyme lactase ở niêm mạc ruột cũng có thể giảm tạm thời, gây phân chua, có bọt do bất dung nạp lactose.
Chế biến, bảo quản thức ăn không đúng cách: Thức ăn chưa được nấu chín kỹ, dụng cụ chế biến không sạch hoặc cho trẻ ăn thức ăn thừa bảo quản không đúng cách có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn gây bệnh xâm nhập. Đây là một trong những nguyên nhân có thể dẫn đến tiêu chảy cấp ở trẻ mới ăn dặm.

2. Dấu hiệu nhận biết trẻ ăn dặm bị rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy cấp là gì?

Khi mới tập ăn, phân của bé thường thay đổi màu sắc và sệt lại tùy theo thực phẩm. Tuy nhiên, nếu bé ăn dặm đi ngoài nhiều lần trong ngày (trên 3 – 4 lần), phân lỏng toàn nước, có mùi chua hoặc hôi tanh thì đây là dấu hiệu trẻ ăn dặm bị tiêu chảy chứ không còn là phân sinh lý.

Nếu trẻ mới ăn dặm bị đi ngoài kèm sốt cao, nôn trớ liên tục, quấy khóc do đau bụng hay chướng bụng, điều đó chứng tỏ đường ruột đang bị nhiễm trùng hoặc tổn thương niêm mạc. Cha mẹ không nên chủ quan khi trẻ ăn dặm bị rối loạn tiêu hóa kèm các biểu hiện này.

*Bé ăn dặm bị tiêu chảy có thể do dị ứng đạm trong sữa bò*

3. Tình trạng trẻ ăn dặm bị tiêu chảy kéo dài có nguy hiểm không?

Khi bé ăn dặm bị tiêu chảy kéo dài trên 14 ngày, niêm mạc ruột bị bào mòn làm sụt giảm khả năng hấp thu dưỡng chất thiết yếu như kẽm, sắt và đạm. Tình trạng bé ăn dặm đi ngoài nhiều lần liên tục sẽ khiến trẻ sụt cân nhanh, suy dinh dưỡng và giảm sức đề kháng nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, tiêu chảy làm cơ thể trẻ mất đi một lượng lớn nước và các ion natri, kali, clo. Nếu trẻ ăn dặm bị tiêu chảy nặng mà không được bù khoáng kịp thời, trẻ sẽ rơi vào trạng thái mất nước cấp tính, gây trụy mạch và nguy hiểm đến tính mạng rất nhanh chóng.

4. Cách xử trí đúng cách tại nhà khi bé ăn dặm bị tiêu chảy là gì?

Ngay khi phát hiện bé ăn dặm bị tiêu chảy, cần cho trẻ uống dung dịch bù nước đường uống (Oresol) pha đúng chuẩn tỉ lệ ghi trên bao bì. Cho bé uống từng thìa nhỏ, liên tục sau mỗi lần đi ngoài. Tuyệt đối không tự ý pha đặc hay loãng hơn hướng dẫn.

Lưu ý rằng: Quan niệm ép trẻ nhịn ăn khi trẻ mới ăn dặm bị đi ngoài là hoàn toàn sai lầm. Các tổ chức y tế khuyến cáo vẫn tiếp tục cho trẻ ăn thức ăn mềm, dễ tiêu và duy trì bú mẹ/sữa công thức. Việc duy trì dinh dưỡng giúp niêm mạc ruột của trẻ ăn dặm bị tiêu chảy phục hồi nhanh hơn.

*Cha mẹ không nên chủ quan khi trẻ ăn dặm bị rối loạn tiêu hóa*

5. Chế độ dinh dưỡng chuẩn cho trẻ bị tiêu chảy nên ăn gì và kiêng gì?

Nhiều phụ huynh thắc mắc trẻ bị tiêu chảy nên ăn gì. Câu trả lời là các món cháo loãng nấu cùng thịt lợn nạc, thịt gà, cà rốt, khoai tây, hồng xiêm hoặc chuối chín. Bổ sung kẽm theo chỉ định bác sĩ cũng giúp bé ăn dặm bị tiêu chảy rút ngắn thời gian đợt bệnh đáng kể.

Tránh xa đồ ăn nhiều đường, nước trái cây đóng hộp, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ hay hải sản lạ. Những thực phẩm này làm tăng áp suất thẩm thấu trong lòng ruột, khiến tình trạng trẻ ăn dặm bị rối loạn tiêu hóa và bé ăn dặm đi ngoài nhiều lần trở nên tồi tệ hơn.

6. Khi nào cần đưa trẻ mới ăn dặm bị đi ngoài đến gặp bác sĩ ngay?

Cần đưa trẻ mới ăn dặm bị đi ngoài đi khám khẩn cấp nếu có biểu hiện: mắt trũng, khóc không nước mắt, khô môi lưỡi, thóp trũng, không đi tiểu trong 3 giờ hoặc lờ đờ, mệt mỏi. Đây là các cảnh báo mất nước nặng khi trẻ ăn dặm bị tiêu chảy.

Nếu trẻ sốt cao liên tục trên 38,5 độ C, nôn trớ mọi thứ, phân có máu/mủ hoặc tình trạng bé ăn dặm đi ngoài nhiều lần kéo dài quá 24 – 48 giờ không đỡ, cha mẹ hãy đưa bé đến Bệnh viện để được các bác sĩ Nhi khoa thăm khám và điều trị kịp thời.

Chăm sóc trẻ ăn dặm bị tiêu chảy đúng cách đòi hỏi cha mẹ phải bình tĩnh, theo dõi sát các dấu hiệu bất thường và áp dụng chế độ bù nước, dinh dưỡng khoa học. Khi nhận thấy triệu chứng chuyển biến xấu ở bé ăn dặm bị tiêu chảy, phụ huynh hãy chủ động đưa con đến Hệ thống Y tế Thu Cúc để được chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ điều trị an toàn nhất.